Τα υπέρ και τα κατά των συνταγματικών αλλαγών

Η κυοφορούμενη αναθεώρηση του Συντάγματος έχει προοδευτικά χαρακτηριστικά, με την έννοια ότι επιχειρεί να ανατάξει μερικές από τις πιο προφανείς στρεβλώσεις του θεμελιώδους νόμου της χώρας μας. Τέτοια είναι, κατά  πρώτο λόγο, η άτοπη σύνδεση της αδυναμίας εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας με την απαιτούμενη σήμερα πλειοψηφία των 3/5 των βουλευτών προς τη διάλυση της Βουλής. Η ελληνική αυτή ιδιαιτερότητα (το μόνο ευρωπαϊκό συνταγματικό κείμενο που προβλέπει κάτι παρόμοιο είναι το αλβανικό) έχει αποδειχθεί κατ’ επανάληψη ατυχής, αφού αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο καταχρηστικής εκμετάλλευσης από την εκάστοτε αντιπολίτευση, με σκοπό όχι τη διασφάλιση της ανάδειξης ενός προσώπου ευρύτερης αποδοχής στο ύπατο πολιτειακό αξίωμα, αλλά την εκβιαστική διεξαγωγή πρόωρων εκλογών.

Θετικά μπορεί εξάλλου να εκτιμηθεί η επιχειρούμενη περιστολή της βουλευτικής ασυλίας σε αδικήματα πολιτικού περιεχομένου, αν και πρέπει να σημειώσουμε ότι οι καταχρήσεις στην εφαρμογή του θεσμού αυτού έως σήμερα δεν οφείλονταν τόσο στη διατύπωση του άρθρου 62 του Συντάγματος όσο στην επικράτηση ενίοτε μιας παθολογικής νοοτροπίας συντεχνιασμού μεταξύ των βουλευτών. Εχοντας να εφαρμόσει ρυθμίσεις παρεμφερείς, σε γενικές γραμμές, με τις ισχύουσες στην Ελλάδα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (όπου διατέλεσα εισηγητής της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων για την άρση ασυλιών το διάστημα 2014-2019) αίρει την ασυλία των μελών του περίπου στο 98% των υποβαλλόμενων σχετικών αιτήσεων εισαγγελικών αρχών των κρατών-μελών, ενώ η Βουλή των Ελλήνων, ακόμα και σήμερα, κυμαίνεται στα επίπεδα του 60%-70% (πολύ χειρότερα ήταν τα πράγματα έως πριν από μερικά χρόνια).

Ως προς την ποινική ευθύνη των υπουργών, θα είναι ευπρόσδεκτη η κατάργηση της εξοργιστικά σύντομης αποσβεστικής προθεσμίας για την κίνηση της σχετικής διαδικασίας από τη Βουλή. Ακόμη καλύτερα θα ήταν αν η αναθεώρηση προχωρούσε ως το σημείο να καταργήσει συνολικά την παράταιρη ανάθεση εισαγγελικών καθηκόντων στο κοινοβούλιο και να περιορίσει την ανάμειξη του τελευταίου στην όλη διαδικασία σε μόνη την παροχή άδειας για δίωξη κατά υπουργού (ή πρώην υπουργού) ύστερα από αίτημα του αρμόδιου εισαγγελέα. Κάτι τέτοιο δεν φαίνεται όμως πιθανό να συμβεί.

Στα αρνητικά στοιχεία συγκαταλέγεται, από την άλλη πλευρά, η μη αναθεώρηση του άρθρου 16. Η απαγόρευση λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων είναι μια ατυχής ελληνική ιδιαιτερότητα, η οποία οδηγεί σε συναλλαγματική αιμορραγία, αφού χιλιάδες νέοι και νέες καταλήγουν να σπουδάζουν στο εξωτερικό, αλλά και σε διαρκές διαφυγόν κέρδος, αφού θα μπορούσαμε να προσελκύσουμε εδώ σημαντικό αριθμό αλλοδαπών φοιτητών και να αξιοποιήσουμε περισσότερο και το ταλαντούχο ελληνικό επιστημονικό δυναμικό σε θέσεις διδασκόντων. Ας ελπίσουμε ότι το άτοπο θα μπορέσει να διορθωθεί στην επόμενη αναθεωρητική διαδικασία, που θα μπορεί να ξεκινήσει στα τέλη του 2024.

Ο Κώστας Χρυσόγονος είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ