Η επιστροφή από το Παρίσι και η προεδρία

Κωνσταντίνος Καραμανλής – Ανδρέας Παπανδρέου: Δύο από τις μεγαλύτερες πολιτικές φυσιογνωμίες της σύγχρονης Ελλάδας, που σφράγισαν – άλλοτε με θετικό και άλλοτε με αρνητικό πρόσημο – τις εξελίξεις στη μετεμφυλιακή και μεταπολιτευτική ιστορία της χώρας.

Στις 24 Ιουλίου 1974 επιστρέφει στην Αθήνα από το Παρίσι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής με το προεδρικό αεροπλάνο, το οποίο παραχώρησε ο πρόεδρος της Γαλλίας Ζισκάρ Ντ’ Εστέν. Θερμή υποδοχή στο αεροδρόμιο.

Είχαν περάσει 11 χρόνια από την ήττα στις εκλογές του Νοεμβρίου 1963 και τη σύγκρουσή του με το βασιλικό ζεύγος και την αυτοεξορία του στο Παρίσι.

Στις 25 Ιουλίου θα ορκιστεί η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας με στελέχη της ΕΡΕ και της Ενωσης Κέντρου. Στο διάγγελμα μετά την ορκωμοσία τόνιζε:

«Το στάδιον που μεσολαβεί μεταξύ της δικτατορίας και της πλήρους αποκαταστάσεως της δημοκρατίας είναι πάντοτε κρίσιμον. Για να αξιοποιηθή ωφέλιμα χρειάζεται πολιτική ωριμότης. Είμαι βέβαιος ότι οι Ελληνες και οι Ελληνίδες, μετά την οδυνηράν δοκιμασίαν των τελευταίων ετών, θα αποδείξουν ότι κατέχουν την βασικήν αυτήν πολιτικήν αρετήν. Και ότι θα την ασκήσουν κατά τρόπον ώστε να διανοιγή, αποφασιστικά πλέον, ο δρόμος δια την ελευθερίαν, την δημοκρατίαν και την ευημερίαν του Εθνους».

Προσωπική μαρτυρία. Λίγες ημέρες μετά την επιστροφή του, ο Κ. Καραμανλής με δέχτηκε σε ένα λιτό δωμάτιο στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία. Θυμάμαι πόσο έντονα ανησυχούσε για την εσωτερική κατάσταση και κυρίως για το Κυπριακό. Δεν του ήταν ευχάριστο να βρεθεί στην εξαιρετικά δυσχερή θέση να πρέπει να αντιμετωπίσει την τουρκική κατοχή στην Κύπρο και τον κίνδυνο ελληνοτουρκικού πολέμου. Γύρισε χρόνια πίσω, στην υπογραφή των συμφωνιών της Ζυρίχης και του Λονδίνου για την ανεξαρτησία της Κύπρου. Παρά τις έντονες επικρίσεις τότε, από όλη την αντιπολίτευση, πίστευε – και είχε δίκιο – ότι ήταν η μόνη λύση η οποία θα μπορούσε να είχε λειτουργήσει υπέρ της ενιαίας Κύπρου, εάν ο Μακάριος δεν είχε κάνει το λάθος να ζητήσει την αναθεώρηση των συνθηκών και να προκαλέσει το 1963 την πρώτη τουρκική ένοπλη αντίδραση. Ο Καραμανλής μου εξέφρασε την άποψη ότι ήταν λάθος των πολιτικών και του Τύπου που δεν υποστήριξαν το 1973 τη «λύση Μαρκεζίνη». Ισως ανέτρεπε τα σχέδια του Ιωαννίδη και το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, το οποίο οδήγησε στη διχοτόμηση της Κύπρου.

Τόλμησα να διατυπώσω επιφυλάξεις για την εκτίμησή του, θυμίζοντας τη δήλωσή του μετά το δημοψήφισμα του 1973. Είχε τότε τονίσει: «Δια του δημοψηφίσματος ο επικεφαλής του καθεστώτος (Γ. Παπαδόπουλος) απέκτησε τόσες εξουσίες όσες δεν έχει αρχηγός κράτους στη Δ. Ευρώπη και το προσωποπαγές καθεστώς εγκαθιδρύθηκε». Συνεπώς η ανάθεση στον Μαρκεζίνη σχηματισμού πολιτικής κυβέρνησης δεν σήμαινε ότι ο Παπαδόπουλος είχε ειλικρινή πρόθεση να προχωρήσει σε εκλογές. Ούτε και ο Μαρκεζίνης το πίστευε. Θυμάμαι ότι σε κλειστές συζητήσεις με τους δημοσιογράφους πίστευε περισσότερο στις δικές του «μαγικές ικανότητες» και λιγότερο στις προθέσεις των χουντικών οι οποίοι απροκάλυπτα διεκήρυσσαν ότι δεν έκαναν την επανάσταση για να την παραδώσουν «στους ανθρώπους του 3%». Δικαιολογημένες και οι επιφυλάξεις των πολιτικών, Π. Κανελλόπουλου, Γ. Ράλλη, Γ. Μαύρου και άλλων.

Στο «Βήμα» είχαμε καταγγείλει στις 2 Οκτωβρίου 1973 (ήμουν τότε διευθυντής συντάξεως) την «κυβέρνηση Μαρκεζίνη» ως «δοτή» και ως «φύλλο συκής του δικτάτορα». Τονίζαμε ότι «εκδημοκρατισμός» χωρίς πολιτικές ελευθερίες και κόμματα ήταν απάτη.

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ήταν ο μόνος πολιτικός, ο οποίος, εκπροσωπώντας και τη συντηρητική παράταξη, μπορούσε να αποκαταστήσει τη Δημοκρατία και να απαλλάξει τη χώρα από τη βασιλεία, η οποία επεβλήθη με τον Οθωνα, από τις «Προστάτιδες Δυνάμεις», και διήρκεσε 142 χρόνια (111^η Δυναστεία των Γλύξμπουργκ).

Το 1974 μετονόμασε την ΕΡΕ σε «Νέα Δημοκρατία», με σκοπό να αποστασιοποιηθεί από το αμφιλεγόμενο παρελθόν της οκταετούς διακυβέρνησης (1955-1963), το οποίο στιγματίστηκε από το αστυνομικό κράτος, τις παρακρατικές οργανώσεις, τις εκλογές βίας και νοθείας του 1961 και τη δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη.

Στόχος του Καραμανλή ήταν η προεδρία της Δημοκρατίας. Απόδειξη το Δημοψήφισμα για την κατάργηση της βασιλείας και η τροποποίηση του Συντάγματος με προσθήκη σημαντικών εξουσιών του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Στις 28 Ιουνίου 1979 με 193 ψήφους η Βουλή ενέκρινε την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ. Απείχαν οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και της ΕΔΑ. Ανοιξε ο δρόμος για την προεδρία της Δημοκρατίας. Προέβλεπε την επικράτηση του ΠΑΣΟΚ στις επόμενες εκλογές του 1981 και τρόμαζε με την ιδέα ότι θα ήταν αντιπολίτευση της κυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου…

Στις 19 Απριλίου 1980 με δήλωσή του έλυσε τον γρίφο: «Δεν έχω πολιτικές φιλοδοξίες. Παρά ταύτα θα μπορούσα να δεχθώ υποψηφιότητα και να τεθώ στη διάθεση της Εθνικής Αντιπροσωπείας και συνεπώς και της χώρας. Θα ευχόμουν, όμως, για την περίπτωση αυτή να αποφευχθεί η πολιτικοποίηση της εκλογής και να αφεθούν οι βουλευτές να ψηφίσουν κατά συνείδηση. Γιατί μόνο τότε θα μπορούσα, αν εκλεγώ, να τεθώ έξω και πάνω από κόμματα και να ασκήσω τα καθήκοντά μου πολιτικά αδέσμευτος και με κύρος ηυξημένο. Πιστεύω ότι η θέση αυτή, αν γίνει δεκτή, θα μας απαλλάξει όλους από περιττά διλήμματα και θα συμβάλει στη σταθεροποίηση του πολιτεύματος».

Εντονη η αντίδραση του Ανδρέα Παπανδρέου με τη δήλωση: «Στην Ελλάδα δεν κινδυνεύει η Δημοκρατία. Κινδυνεύει η Νέα Δημοκρατία». Εντονη και η αντίδραση του ΚΚΕ.

Θα εκλεγεί στην τρίτη και τελευταία ψηφοφορία, στις 5 Μαΐου 1980. Συγκέντρωσε 183 ψήφους σε σύνολο 298 παρόντων βουλευτών. Δηλαδή τον ψήφισαν οι 174 βουλευτές της ΝΔ, καθώς και εννέα βουλευτές που είτε ήταν ανεξάρτητοι είτε ανήκαν σε άλλες παρατάξεις (ΚΟΔΗΣΟ, ΕΔΗΚ και Εθνική Παράταξις). Στην τρίτη ψηφοφορία υπήρξαν ακόμα δώδεκα λευκά, ενώ έλαβαν τέσσερις ψήφους ο Ι. Ζίγδης, τρεις ο Γ. Μυλωνάς και από μία οι Λ. Κύρκος, Στ. Παπαθεμελής και Φ. Βεγλερής.

Θα παραιτηθεί πριν από το τέλος της θητείας όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου ανακοίνωσε ότι θα προτείνει ως διάδοχο τον Χρήστο Σαρτζετάκη, τον ανακριτή στην υπόθεση της δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη. Ηταν ένα από τα πολιτικά παιχνίδια του Ανδρέα Παπανδρέου.

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας