Η ματαιοπονία των αναθεωρήσεων

Ανόρεκτα ξεκίνησε, ξεθυμασμένη τερματίζει. Η τότε κυβερνητική πλειοψηφία τη θυμήθηκε τους τελευταίους μήνες της θητείας της και την κίνησε για λόγους προεκλογικούς και πάντως μικροκομματικούς, για να έχουμε κάτι να λέμε. Η τότε αντιπολίτευση την ακολούθησε αναγκαστικά, καιροφυλακτώντας συνταγματικά παρατήματα. Η πρώτη δεν την πίστευε, η δεύτερη δεν την ήθελε. Και τώρα, απλώς, διεκπεραιώνεται, ως αγγαρεία. Αυτό προκύπτει από τις βαριεστημένες συζητήσεις στη Βουλή.

Ακόμη μια φορά η αναθεώρηση του Συντάγματος καταλήγει άδοξα. Στην αναθεώρηση μερικών μόνο άρθρων – όπως εκείνη του 2006 -, που θα μπορούσαν και αυτά να μην είχαν αναθεωρηθεί και πάντως δεν πρόκειται να αλλάξουν τίποτε από αυτά που χρειάζεται να αλλάξουν.

Από τα πλέον πολυσυζητημένα και φιλονικούμενα είναι αυτό της ψήφου των Ελλήνων που διαμένουν στο εξωτερικό.

Η ψήφος των αποδήμων, ένα δικαίωμα αυτονόητο όλων των Ελλήνων του εξωτερικού, που προβλέπεται ως δυνατότητα από την αναθεώρηση του 2001 και έμενε έκτοτε ανεκπλήρωτο, έμπλεξε, τελικά, σε μικροπολιτικές και μικροπολιτικές διαφιλονικίες. Ποιοι, πώς, πού θα ψηφίζουν, πώς θα υπολογίζονται οι ψήφοι στο εκλογικό αποτέλεσμα, αν θα ψηφίζουν τα ψηφοδέλτια των εκλογικών περιφερειών ή μόνο το ψηφοδέλτιο επικρατείας και άλλα τινά.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ανέκυψαν ζητήματα αντισυνταγματικότητας από τις ρυθμίσεις του ειδικού αυτού νόμου. Για να παρακαμφθεί το ενδεχόμενο της αντισυνταγματικότητας επιλέχτηκε η παρακινδυνευμένη, είναι αλήθεια, οδός της προσθήκης νέας συνταγματικής διάταξης στο άρθρο 54 του Συντάγματος, ως παράγραφος 4, που είναι μεν αναθεωρητέο, που αναθεωρηθεί όμως στην ουσία, έμμεσα, εξ αποτελέσματος τη διάταξη του άρθρου 51, παρ. 4, που δεν είναι αναθεωρητέα.

Η προσθήκη αυτή «συνταγματοποιεί» μια διάταξη τυπικού νόμου και μια ρύθμιση καθ’ ύλην νομοθετική, εξαιρετικά λεπτομερειακή, που κανονικά δεν έχει θέση στο Σύνταγμα. Η θέσπισή της θα δημιουργήσει σίγουρα περισσότερα προβλήματα ερμηνευτικά και εφαρμογής από όσα θέλει να αποφύγει.

Σοβαρά θεσμικά προβλήματα μπορεί, όμως, να δημιουργήσει και η αλλαγή του τρόπου εκλογής του ΠτΔ, αν τελικά καταλήξει στην εκλογή του με απόλυτη ή, το χειρότερο, με απλή πλειοψηφία. Θα ακυρώσει τον υπερκομματικό και ενοποιητικό ρόλο του και θα πλήξει το κύρος του.

Κρίνοντας κανείς συνολικά την αναθεώρηση, θα διαπιστώσει ότι, ούτως ή άλλως, η συγκομιδή είναι φτωχή και η επίπτωση στη λειτουργία του πολιτεύματος και στους θεσμούς ασήμαντη.

Χάθηκε μια ευκαιρία; Και ναι και όχι. Ναι, αν τη δούμε σε σχέση με αυτό που θα μπορούσε να είχε γίνει ή σε σχέση με αυτό που θα γινόταν, αν δεν είχε τελικά περαιωθεί η ίδια… Διότι, τώρα θα περιμένουμε τουλάχιστον επτά χρόνια για να αρχίσει μια νέα.

Οχι, αν την εξετάσουμε από μια μακροπρόθεσμη, θεσμική σκοπιά. Διότι δεν είναι δουλειά μιας αναθεώρησης να διορθώσει τα κακώς κείμενα, ούτε να κτίσει ένα άλλο κράτος, π.χ. επιτελικό, μια άλλη διοίκηση, ένα άλλο πολιτικό σύστημα. Εμπαίζουν την κοινωνία και τον λαό όσοι εξαρτούν τα πάντα από την αναθεώρηση ή αποδίδουν στο Σύνταγμα μαγικές ιδιότητες αντιμετώπισης της πολιτικής κακοδαιμονίας μας. Η ακατάσχετη αναθεωρησιολογία και αναθεωρησιομανία που μας κατατρέχει όλα αυτά τα χρόνια μόνο τους ευφάνταστους συνταγματολόγους και τους χωρίς θεσμική και πολιτική φαντασία πολιτικούς ευνοεί.

Δεν αντιμετωπίζονται η γραφειοκρατία, η πολιτική και διοικητική διαφθορά, η πελατοκρατία ή φαυλότητα με συνταγματικές αναθεωρήσεις. Ματαιοπονούν όσοι το πασχίζουν. Αερολογούν όσοι το σχεδιάζουν. Και η κοινή γνώμη ούτως ή άλλως αδιαφορεί.

Ο Αντώνης Μανιτάκης είναι ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ