Novartis: οι καταθέσεις μαρτύρων είναι άκυρες

Τελικά τι γίνεται στην υπόθεση Novartis; Ιδίως μετά τη δημοσιογραφική αποκάλυψη ότι οι μάρτυρες δημόσιου συμφέροντος είχαν δώσει αντίστοιχη μαρτυρική κατάθεση ως whistleblowers και στις αμερικανικές αρχές (και μάλιστα με οικονομικό όφελος);

Η εισαγγελέας κατά της Διαφθοράς κ. Τουλουπάκη στέλνοντας εξώδικη διαμαρτυρία στην εφημερίδα «Καθημερινή» υποστήριξε την ακόλουθη εκδοχή.

Δηλαδή, ότι ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι ανωτέρω μάρτυρες είχαν προσωπικό όφελος, «κάτι τέτοιο δεν θα έπληττε την αξιοπιστία και το περιεχόμενο των καταθέσεων» που έδωσαν στην Ελλάδα, οι οποίες «παραμένουν έγκυρες και αξιοποιήσιμες».

H άποψη τούτη είναι εντελώς εσφαλμένη από δικονομική άποψη. Και θα εξηγήσω πολύ σύντομα για ποιο λόγο.

Με άλλα λόγια ο έλληνας νομοθέτης εισήγαγε στην ελληνική έννομη τάξη τον αγγλοαμερικανικό θεσμό του whistleblower για να καταπολεμήσει τη διαφθορά.

Ωστόσο, για να γίνει κάποιος μάρτυρας δημόσιου συμφέροντος είναι απαραίτητο, σύμφωνα με το άρθρο 47 του νέου ΚΠΔ, να συντρέχουν οι ακόλουθες προϋποθέσεις :

1. Να μην εμπλέκεται στην εγκληματική δραστηριότητα την οποία καταγγέλλει.

2. Να μην έχει «ίδιον όφελος» και

3. Να συμβάλλει ουσιωδώς με τις πληροφορίες τις οποίες παρέχει στις διωκτικές αρχές στην αποκάλυψη και δίωξη των επίμαχων πράξεων της διαφθοράς.

Επιπλέον: Και ο ελληνικός και ο αμερικανικός νόμος (Whistle Blower Protection Act 1989) παρέχουν ένα είδος «ποινικής ασυλίας» στον μάρτυρα δημόσιου συμφέροντος, ώστε να μπορεί άφοβα να καταγγέλλει έναν πολιτικό αξιωματούχο ο οποίος δωροδοκείται

(χωρίς να φοβάται ότι θα υποβληθούν εναντίον του εγκλήσεις για συκοφαντική δυσφήμηση).

Ετσι, οι αρμόδιες εισαγγελικές αρχές είναι δυνατό να απέχουν οριστικά από την ποινική δίωξη εναντίον του whistleblower (αν λ.χ. ο μηνυθείς για δωροδοκία δικαστικός λειτουργός υποβάλλει εναντίον του καταγγελία για ψευδή καταμήνυση).

Μετά τις παραπάνω καταγραφές είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε ένα πράγμα. Ποιο; Εάν κάποιος καταστεί μάρτυρας δημόσιου συμφέροντος, κατά παραβίαση των προϋποθέσεων που θέτει ο νόμος (π.χ. γιατί έχει ίδιο όφελος από την καταγγελία την οποία κάνει), τότε παράγεται η απόλυτη ακυρότητα του άρθρου 171 παρ. 1, δ του ΚΠΔ. Γιατί;

Γιατί ο ύποπτος λ.χ. πολιτικός αξιωματούχος, ο οποίος καταγγέλλεται για δωροδοκία, δεν θα έχει τη στοιχειώδη δικονομική δυνατότητα να χρησιμοποιήσει όλα τα υπερασπιστικά όπλα τα οποία κανονικά έχει!

Π.χ. να υποβάλλει μια έγκληση εναντίον του whistleblower για συκοφαντική δυσφήμηση (αφού αν την υποβάλλει μπορεί να παραγγελθεί αποχή, όπως σημείωσα και παραπάνω)!

Και αυτό σηματοδοτεί μια σαφή «υπερασπιστική βλάβη»!

Το συμπέρασμα; Εάν στην υπόθεση Novartis επιβεβαιωθεί ότι οι μάρτυρες δημόσιου συμφέροντος είχαν ίδιον όφελος, τότε υπάρχει απόλυτη ακυρότητα (σε ό,τι αφορά την απόκτηση του «καθεστώτος» του whistleblower) , γεγονός το οποίο κατά το άρθρο 176 παρ. 2 του ΚΠΔ καθιστά άκυρες και τις καταθέσεις τους!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.