Η δύναμη της συναίνεσης

Οπως διαφαίνεται, οι πολιτικές δυνάμεις είναι έτοιμες να επιλύσουν ένα μείζον ζήτημα δημοκρατίας, δηλαδή το επιτρεπτό άσκησης του εκλογικού δικαιώματος των ελλήνων και των ελληνίδων εκλογέων εκτός της επικράτειας. Μάλιστα, αντιλαμβανόμαστε ότι διαμορφώνεται ευρεία συναίνεση στη θέση που και εμείς, από τούτες εδώ τις σελίδες, υποστηρίξαμε, ότι δηλαδή η ψήφος αυτή έχει την ίδια νομική ισχύ με κάθε άλλη ψήφο πολίτη. Η λαϊκή κυριαρχία δεν τεμαχίζεται. Αμφότερες οι εξελίξεις εναρμονίζονται με τη μακρά παράδοση του ελληνικού συνταγματισμού, που θέλει να μη γίνονται εκπτώσεις στη λαϊκή συμμετοχή στις εκλογικές διαδικασίες. Η ευρεία συμμετοχή, και μάλιστα υπό όρους ισότητας, ήταν πάντα πηγή ευκαιριών και δύναμης για τους κοινοβουλευτικούς μας εκπροσώπους.

Είναι επίσης θετικό ότι στη διενεργούμενη αναθεώρηση του Συντάγματος (άρθρο 54) λαμβάνεται πρόνοια ώστε η νέα ρύθμιση να μην εγείρει επιφυλάξεις συνταγματικότητας και, ιδίως, να καθίσταται συμβατή με το εκάστοτε ισχύον εκλογικό σύστημα. Για παράδειγμα, εάν παύσει ο αριθμός των εδρών να καθορίζεται αποκλειστικά από τη δύναμη σε επίπεδο επικράτειας, θα είναι αναγκαία η οργάνωση εκλογικών περιφερειών αποδήμων (άλλως, θα πρέπει η ψήφος τους να συνυπολογίζεται στις οικείες περιφέρειες εσωτερικού).

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που παραμένει είναι εάν επιτρέπεται να τεθούν – ακόμη και με την αναθεώρηση του άρθρου 54 – ουσιαστικοί όροι στους πολίτες που θα μπορούν να ψηφίσουν στην αλλοδαπή. Το ζήτημα εκτέθηκε σε διεισδυτικό άρθρο του Ευάγγελου Βενιζέλου σε τούτες τις σελίδες εχθές. Νομίζουμε, δύο είναι τα εμπόδια. Το πρώτο αφορά τη θεματική οριοθέτηση της αναθεωρητικής εξουσίας της παρούσας Βουλής, καθώς δεν έχει κριθεί αναθεωρητέο το κρίσιμο εν προκειμένω άρθρο 51 (που ρυθμίζει την ψήφο εκτός επικράτειας). Είναι αμφίβολο εάν μπορεί το αναθεωρούμενο άρθρο 54 να ρυθμίσει αυτό το ζήτημα, και δη να θέσει ρύθμιση που ευθέως θα αντίκειται στη ρύθμιση του άρθρου 51. Δεύτερον, επί της ουσίας, όταν ένα δημοκρατικό κράτος αποφασίζει να διευκολύνει τους πολίτες του να ψηφίζουν εκτός της επικράτειας, δεν δύναται να λαμβάνει υπόψη αξιολογήσεις για το πόσο σκόπιμο είναι να ψηφίζει ή όχι κάποια κατηγορία πολιτών. Τα κριτήρια που θέτει για την οργάνωση της διαδικασίας πρέπει να συναρτώνται λογικά και θεμιτά με την ανάγκη του πολίτη προς διευκόλυνση (όπως για παράδειγμα η διευκόλυνση που παρέχει η αντιπρόσωπος της δικαστικής Αρχής όταν εξέρχεται του εκλογικού τμήματος για να λάβει την ψήφο πολίτη που λόγω ειδικών αναγκών δεν έχει πρόσβαση στο τμήμα) ή με τεχνικά ζητήματα οργάνωσης και διασφάλισης των αρχών της ψηφοφορίας.

Με αυτές τις σκέψεις οφείλουμε να ενθαρρύνουμε και να είμαστε αρωγοί στην προσπάθεια ορθής και συνάμα συναινετικής αντιμετώπισης αυτού του χρόνιου προβλήματος.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ