«Και η ελευθερία έχει βάρος»

Γιώργος Νανούρης

Πώς επιλέξατε τον «Αίαντα» με τους συγκεκριμένους συντελεστές;

Η αλήθεια είναι πως αυτή τη φορά οι συντελεστές με επέλεξαν. Με βρήκε ο Μιχάλης, με τον οποίο γνωριζόμαστε από παλιά αλλά δεν είχαμε ξανασυνεργαστεί, μου μίλησε για την ιδέα που είχε να κάνει τον «Αίαντα» μαζί με τον φίλο του τον ζωγράφο Απόστολο Χαντζαρά. Eνα βασικό κομμάτι της δουλειάς μου λοιπόν εδώ ήταν να ψάξω να βρω τρόπο να ενώσω αυτούς τους δύο κόσμους: το θέατρο και τη ζωγραφική. Ο Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος (σ.σ.: που έκανε τη μετάφραση) είναι αγαπημένος φίλος και των δυο μας, τον εκτιμούμε βαθύτατα και είμαστε πολύ τυχεροί και συγκινημένοι που δέχτηκε να μας κάνει τη μετάφραση.

Ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό του κειμένου που πρέπει, κατά την άποψή σας, να μεταδοθεί στον θεατή;

Προσπαθώ πάντα να βρίσκω και να αναδεικνύω όσο μπορώ σε όλα τα κείμενα που καταπιάνομαι τα πιο ανθρώπινα στοιχεία τους. Στον «Αίαντα» υπάρχουν δύο βασικές θεματικές: αυτή της τιμής, που οδηγεί τον ήρωα στην αυτοκτονία, και αμέσως μετά της ταφής. Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχουν άνθρωποι που πάσχουν. Ο Αίαντας περνά από πολλές ψυχολογικές διακυμάνσεις μην ξέροντας τι να κάνει, υποφέρει και μαζί με αυτόν και η γυναίκα του, η Τέκμησσα. Αντίστοιχα υποφέρει ο Τεύκρος ο αδελφός του στην προσπάθειά του να τον θάψει. Ο άνθρωπος λοιπόν, το σωστό και το λάθος, το δίκαιο και το άδικο, η τιμή, τα βασικά χαρακτηριστικά του πυρήνα μας.

Τι κρατάτε ως «αίσθημα» ύστερα από τη συνάντηση με το κείμενο;

Κρατώ τη συνάντηση με τους τρεις αυτούς ανθρώπους, αλλά και με τον Μάριο Τάγαρη (σ.σ.: ο παραγωγός), με τον οποίο πρώτη φορά συνεργάζομαι και στηρίζει με απόλυτη εμπιστοσύνη σε όλους μας το εγχείρημα αυτό, κρατώ την αγάπη που γεννήθηκε μεταξύ μας αλλά και τις δυσκολίες, το ψάξιμο και το νοιάξιμο και την αγωνία για την παράστασή μας, όλα όσα δημιουργήθηκαν δηλαδή μέσα από την πολύμηνη ενασχόλησή μας με αυτό το κείμενο.

Τι σημαίνει η επαφή με το αρχαίο δράμα; «Βάρος» που πρέπει να φέρετε εις πέρας ή περιθώριο δημιουργικής ελευθερίας;

Μου πήρε πολύ καιρό για να πάρω την απόφαση. Ηθελα να δοκιμαστώ σε πολλά πριν καταπιαστώ με το αρχαίο δράμα. Τα εμπεριέχει όλα όσα αναφέρετε: και το αδιαμφισβήτητο βάρος αυτών το κειμένων που ζουν χιλιάδες χρόνια τώρα, αλλά και το περιθώριο για μια ελευθερία, που αυτή άλλωστε μας οδήγησε στο να κάνουμε τον «Αίαντα» με τον τρόπο που αποφασίσαμε.

Ενα άλλο κείμενο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας που πάντοτε σας συγκινεί είναι…

Σχεδόν όλα θα έλεγα, αλλά τώρα θα αναφέρω την «Ιφιγένεια εν Ταύροις». Το γιατί όμως θα σας το πω μια άλλη στιγμή.

Μιχάλης Σαράντης

Πώς επιλέξατε τον «Αίαντα» με τους συγκεκριμένους συντελεστές;

Τα πράγματα προέκυψαν με τη φυσικότητα που τους άρμοζε. Ο «Αίας» είναι η αγαπημένη μου τραγωδία. Συμμετείχα σε μια παράσταση του «Αίαντα» το καλοκαίρι του ’15, όπου σκηνοθετούσε η Σύλβια Λιούλιου, σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου. Ταράζομαι από τον συνδυασμό της αμεσότητας και της ποιητικότητας της μετάφρασης. Ο Απόστολος Χαντζαράς, ο ζωγράφος της παράστασης, είναι ένας από τους καλύτερούς μου φίλους. Λίγο καιρό αργότερα του διαβάζω ένα κομμάτι της μετάφρασης αυτής και επί τόπου μού παρουσιάζει μια ζωγραφιά με τον Αίαντα τη στιγμή που πέφτει στο σπαθί του. Αυτό ήταν. Αυτή την ομορφιά που ένιωσα ήθελα να τη μοιραστώ με όσο περισσότερο κόσμο μπορούσα. Το σκεφτόμασταν όλα αυτά τα χρόνια, δεν το αφήσαμε ποτέ. Πέρσι το καλοκαίρι βρίσκομαι στην Εδεσσα λόγω περιοδείας και παίζουμε την «Αντιγόνη». Λίγο πριν από το φινάλε κάθομαι πλάτη στο κοινό και χαζεύω ένα πλατάνι. Ηρθε στο μυαλό μου εντελώς ανεξήγητα ο Γιώργος. Δεν σκεφτόμουν ούτε τον Αίαντα, ούτε τίποτα. Απλά μου ήρθε στο μυαλό ο Γιώργος. Πήγα σπίτι του, μοιράστηκα τη σκέψη μου και έκτοτε δουλεύουμε παρέα. Και το λέω με πολλή χαρά!

Ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό του κειμένου που πρέπει, κατά την άποψή σας, να μεταδοθεί στον θεατή;

Θεωρώ ότι οι παραστάσεις δεν πρέπει να είναι επιδεικτικές. Πιστεύω ακράδαντα πως οι θεατές δεν θέλουν μασημένη τροφή ούτε έχουν ανάγκη να τους οδηγήσεις εσύ εκεί που θες. Θα πάνε μόνοι τους. Για να συμβεί αυτό, πρέπει το θέαμα να είναι καθαρό σαν νερό.Τι θέλω να πω: όσο πιο ανάγλυφη βγει η ιστορία που θες να πεις τόσο πιο πολύ δίνεις χώρο στον θεατή να μπει στην ίδια την ιστορία. Φυσικά και δεν εννοώ ότι η παράσταση δεν έχει θέση πάνω στην ιστορία. Φυσικά και έχει. Απλώς δεν πρέπει κατά τη γνώμη μου να την επιβάλλει. Ο «Αίας» είναι βαθιά πολιτικό και ταυτόχρονα συναισθηματικό κείμενο. Εχουμε δουλέψει παρά πολύ και πιστεύω ότι αναδεικνύονται πολλές αρετές του.

Τι κρατάτε ως «αίσθημα» ύστερα από τη συνάντηση με το κείμενο;

Ακόμα δεν κρατάω τίποτα. Ζω σε παρόντα χρόνο αυτό που συμβαίνει και ομολογώ ότι έχω πολλή αγωνία, γιατί το θέαμα που δημιουργήσαμε με αφετηρία το κείμενο είναι πολύ ιδιαίτερο. Δίνεται η ευκαιρία στον θεατή να παρακολουθεί έναν ηθοποιό και έναν ζωγράφο να δημιουργούν μπροστά τους όλη την ιστορία του «Αίαντα». Είμαι περίεργος να δω εάν αυτό που νιώθω εγώ ότι συμβαίνει θα το νιώσουν και άλλοι.

Τι σημαίνει η επαφή με το αρχαίο δράμα; «Βάρος» που πρέπει να φέρετε εις πέρας ή περιθώριο δημιουργικής ελευθερίας;

Το αρχαίο δράμα – χωρίς να είμαι ειδήμων – είναι η δεξαμενή των πάντων. Τα μεγέθη είναι τόσο μεγάλα που μόνο ευλογημένος πρέπει να νιώθεις που μπορείς να έρθεις σε επαφή μαζί τους. Βάρος και ελευθερία περπατάνε μαζί. Ποιος είπε ότι το να είσαι ελεύθερος δεν έχει βάρος; Δεν μου αρέσουν οι ταμπέλες που βάζουμε στα πράγματα. Αυτές είναι που τα βαραίνουν.

Ενα άλλο κείμενο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας που πάντοτε σας συγκινεί είναι…

Ολο το αρχαίο δράμα και ο Ομηρος. Δεν ξέρω γιατί… Και δεν με πειράζει, ξέρετε, που δεν ξέρω. Μου αρκεί που είμαι παθιασμένος με κάτι.