Υπάρχει όριο {LF}για την Τουρκία;

Η Τουρκία, κηρύσσοντας την έναρξη της στρατιωτικής επιχείρησής της στη Συρία, γνωστής ως «πηγή ειρήνης», διά του Μονίμου Αντιπροσώπου της στα Ηνωμένα Εθνη, δήλωσε ότι πρόκειται για ενέργεια στηριζόμενη στη νόμιμη άμυνα. Τόνισε δε ότι ακολουθεί τη λογική ότι αντιμετωπίζει την τρομοκρατία, τα δίκτυα της οποίας στοχεύει να εξουδετερώσει, και ότι θα τηρηθεί η αρχή της αναλογικότητας χωρίς παράπλευρες απώλειες. Αυτό που η δήλωση δεν αναφέρει είναι αν πράγματι τηρήθηκε η αρχή της αναγκαιότητας, δηλαδή αν εξαντλήθηκαν τα άλλα (διπλωματικά/πολιτικά) μέσα πριν κριθεί ότι δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική.

Οσον αφορά στη νόμιμη άμυνα, για να ασκηθεί, η επίθεση στην οποία απαντά, αν δεν έχει επισυμβεί, πράγμα που απαιτείται κατά το γράμμα του Χάρτη, τουλάχιστον πρέπει να είναι άμεση και επικείμενη. Αυτή η δεύτερη εκδοχή είναι η προληπτική άμυνα, μια παραλλαγή που κινείται στο μεταίχμιο. Το να μην υπάρχουν δείγματα ότι πρόκειται η επίθεση να εκδηλωθεί, αλλά με βάση υποψία, μη αποδείξιμη, ότι το δίκτυο, αν αφεθεί να αναπτύξει και οργανώσει τη δράση του, τότε, λόγω και του αιφνιδιασμού, που είναι στοιχείο της τρομοκρατίας, θα προκαλέσει πλήγμα στην εδαφική ακεραιότητα καθώς και ανθρώπινα θύματα. Αυτά θα ήταν δυνατόν να αποφευχθούν αν γίνει μια έγκαιρη εξουδετέρωσή του. Αυτή είναι η πιο παραλλαγμένη εκδοχή της αρχής, ως preemptive self-defense, που δοκιμάσθηκε το 2003 ως επιχείρημα των ΗΠΑ κατά του Ιράκ, αλλά αποδοκιμάσθηκε και δεν θεωρείται ότι αποτελεί δείγμα πρακτικής.

Η κρίση στη Συρία ενέπλεξε χώρες με στόχο την αντιμετώπιση του ISIS. Η Ρωσία είναι η μόνη χώρα που έχει την εξουσιοδότηση της συριακής κυβέρνησης. Οι ΗΠΑ λ.χ. ενεπλάκησαν με ένα άρρητο δόγμα, του ότι η κυβέρνηση της Συρίας είναι «unable and unwilling». Αυτή η κατάσταση εξυπηρέτησε στο να εμπλακούν χώρες όπως η Τουρκία, που αυτή βεβαίως ως στόχο είχε το κουρδικό στοιχείο ως τον  υπ’ αριθμό 1 κίνδυνο για την ασφάλειά της από τα δίκτυα που αποκαλεί ως τρομοκρατικά. Το γεγονός τώρα ότι η κυβέρνηση της Συρίας θα αποστείλει στρατό στη βόρεια περιοχή, ανακτώντας τον έλεγχο, εκεί που η Τουρκία έχει αναγγείλει τη δημιουργία μιας ζώνης με πολλαπλές χρησιμότητες, δηλαδή την αντιμετώπιση του κουρδικού στοιχείου και την εγκατάσταση προσφύγων, αποδυναμώνει το τουρκικό επιχείρημα ότι η στρατιωτική επιχείρηση είναι αναγκαία.

Κάθε μονομερής, μη εξουσιοδοτημένη, ενέργεια κράτους κρίνεται, ως προς τη νομιμότητά της, από τις αντιδράσεις και στάσεις των λοιπών κρατών. Η στάση των χωρών-μελών της ΕΕ είναι σαφής, κατά της δράσης της Τουρκίας στη Βόρεια Συρία, με δέσμευση την απόφαση για κυρώσεις.

Η θέση της Γερμανίας επί τούτω είναι αποκαλυπτική. Οπως δηλώθηκε, δεν είναι δυνατόν να αναγνωρισθεί ότι η τρέχουσα κατάσταση στη Συρία θα νομιμοποιούσε κατά το διεθνές δίκαιο μια στρατιωτική επιχείρηση που στρέφεται εναντίον κουρδικών ομάδων εκεί. Τονίζοντας εμφατικά ότι όσα ενεργεί η Τουρκία πρέπει να γίνονται στο πλαίσιο των αρχών της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας. Με τον τρόπο αυτόν η Γερμανία αποσαφηνίζει ότι η προϋπόθεση των δύο αυτών αρχών προφανώς δεν έχει τηρηθεί από την Τουρκία.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς