Και ζήσαμε εμείς καλά και αυτοί;..

ξενΤο ανθρωπιστικό ιδεώδες ή θέσφατο (the humanitarian imperative) είναι το δικαίωμα όλων των ανθρώπων να ζουν με αξιοπρέπεια. Είναι το δικαίωμα στην ανθρωπιστική βοήθεια, η πρόσβαση σε απαραίτητα αγαθά και υπηρεσίες για όσους πλήττονται από φυσικές ή / και ανθρωπογενείς καταστροφές. Ορίζεται και προστατεύεται από το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο, το οποίο με τη σειρά του αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της παγκόσμιας ανθρωπιστικής δράσης και εμπεριέχει το σύνολο των κανόνων και επιταγών στις οποίες κατάφερε να συγκλίνει η πλειονότητα των χωρών του κόσμου, ύστερα από επίπονες διαδικασίες και δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο περιλαμβάνει τις Συνθήκες και τα Πρωτόκολλα της Γενεύης ενώ ο σεβασμός του αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα αναγνώρισης κάθε κράτους από την παγκόσμια δημοκρατική κοινότητα, παράλληλα με το Σύνταγμά του.

Μέχρι πρόσφατα, οι παραπάνω θεωρίες καίτοι γνωστές – ίσως και όχι – λίγο ωστόσο μας ενδιέφεραν ως χώρα και ως δημόσια συζήτηση. Οι ανθρωπιστικές κρίσεις ήταν τόσο μακριά – εάν όχι στη γεωγραφική τους κυριολεξία, τουλάχιστον στη νοηματική τους διασύνδεση με εμάς – που αποκτούσαν μια μυθική και εξωτική διάσταση, η οποία αντικατοπτρίστηκε από τη γλώσσα μας και τη δημιουργία αντίστοιχων στερεότυπων.

Και ξαφνικά οι κρίσεις χτύπησαν την πόρτα μας. Πρώτα η «δικιά μας» η εγχώρια κοινωνικοοικονομική κρίση και μετά οι στρατιές των μετακινούμενων πληθυσμών. Και άρχισαν οι αναλύσεις για τις αιτίες της μετακίνησης, η ακραία φτώχεια, η Αραβική Ανοιξη, η κλιματική αλλαγή για τους φιλικά προσκείμενους και οι συνωμοσίες εισβολής για τους εθνικιστικούς και μισαλλόδοξους «άλλους».

Και γέμισε η Λέσβος με γυναίκες και παιδιά που δεν είχαν πού αλλού να πάνε. Κι ενώ εμείς θεωρητικολογούσαμε μεταξύ μας και συνδιαλεγόμασταν με τους «άλλους», άνθρωποι συνέχισαν να φτάνουν στις ακτές μας. Και στήθηκαν hotspot για να τους καταγράψουν και να τους κρατήσουν. Και στην αρχή βγήκαν οι κάτοικοι των νησιών, τα παιδιά που θυμούνταν την Οδύσσεια από το σχολείο, κι αυτοί που είχαν ακούσει την προσφυγιά από τους γονείς τους και έδωσαν ένα χέρι στις βάρκες και δεν θρηνήσαμε ακόμη περισσότερα αναίτια θύματα πνιγμών. Και την κοινωνία των ανθρώπων ακολούθησε η κοινωνία των πολιτών – Ελλήνων και ξένων – που θέλησε να προσφέρει την εμπειρία και την τεχνογνωσία της και την κοινωνία των πολιτών ακολούθησε ο κόσμος των ΜΜΕ που προσπάθησε να κερδίσει την κοινή γνώμη ώσπου μπήκε στο παιχνίδι και η κοινωνία των πολιτικών εξωτερικών και εγχώριων. Και αυτοί αποφάσισαν να διαμορφώσουν στρατηγικές αποφυγής, ψελλίζοντας δικαιολογίες περί μη προετοιμασίας ενώ οι κορώνες του φόβου, της ανασφάλειας και της ρητορικής τους μίσους κάλυψαν τις φωνές για βοήθεια των πνιγμένων. Κι ενώ δεν μάθαμε ακόμη καλά – καλά τα περί ανθρωπιστικού θέσφατου και νόμου, τα ξεχάσαμε όλοι, ακόμη κι αυτοί που τα ξέραμε, καθώς τα βλέπαμε να καταπατούνται.

Εγινε η Μόρια – ο χώρος στον οποίο στοιβάζονται 13.000 άνθρωποι, το 40% αυτών γυναίκες και παιδιά – η ντροπή της Ελλάδας και της Ευρώπης. Και παραδόθηκε σε έναν φαύλο κύκλο βίας που αναπτύσσεται και συντηρείται από τις πλημμελείς συνθήκες διαβίωσης. Και η έμφυλη βία άνθησε. Και τα παιδιά άρχισαν να αυτοτραυματίζονται και να αποσύρονται, μερικά σταμάτησαν κιόλας να μιλούν. Οι ενήλικες θύμωσαν και άρχισαν να στέφονται ο ένας εναντίον του άλλου. Και οι ουρές για το ανεπαρκές φαγητό μεγάλωσαν και οι τουαλέτες έφραξαν και το νερό σταμάτησε. Και ο κίνδυνος μετατράπηκε σε θάνατο, θάνατο προμελετημένο σε ευρωπαϊκό έδαφος, σε καιρό ειρήνης. Και ζήσαμε εμείς καλά κι αυτοί… όσοι και όπως μπόρεσαν.

Η Ελλη Ξένου είναι υπεύθυνη Συνηγορίας και Προάσπισης Δικαιωμάτων των Γιατρών του Κόσμου