Συστημική αντιμετώπιση των κόκκινων δανείων

Το μεγάλο στοκ των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) στην Ελλάδα είναι προϊόν της τεράστιας κρίσης που έζησε η χώρα μας τα τελευταία 10 χρόνια. Οι κυριότεροι παράγοντες που ευθύνονται για τη δημιουργία των ΜΕΔ παγκόσμια είναι η έλλειψη ανάπτυξης, η αύξηση της ανεργίας, η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος (συχνά λόγω φόρων), η αύξηση των περιθωρίων επιτοκίου και η κακή τραπεζική διοίκηση, που σε εποχές ανέμελης πιστωτικής επέκτασης έδινε δάνεια με μεγάλη πιθανότητα αθέτησης. Η Ελλάδα διαθέτει τον υψηλότερο δείκτη ΜΕΔ στην Ευρώπη κ έναν από τους υψηλότερους παγκόσμια. Τα ΜΕΔ να φτάνουν το 45% των δανείων (σχεδόν 80 από 177 δισ. ευρώ). Ο αντίστοιχος δείκτης στην ευρωζώνη είναι κάτω από 4%. Χώρες με τραπεζικά προβλήματα όπως η Ισπανία κι η Ιταλία έχουν πλέον μονοψήφιο ποσοστό.

Στην Ελλάδα παρόλη την προσπάθεια που έχει γίνει και από πλευράς εποπτείας αλλά και τραπεζών, ο περιορισμός των ΜΕΔ από το απόλυτο μέγιστο του Μαρτίου 2016 όταν έφτασαν τα 107 δισ. είναι μεν εντυπωσιακός αλλά δεν είναι αρκετός. Γιατί η ύπαρξη των ΜΕΔ αναγκάζει τις τράπεζες να είναι φειδωλές σε νέα δάνεια κρατώντας την οικονομία καθηλωμένη. Η πρόσφατη έκθεση (για το άρθρο IV) της αποστολής του ΔΝΤ στην Ελλάδα αναφέρει χαρακτηριστικά για τον τραπεζικό τομέα ότι «η επισκευή αυτής της δυσλειτουργικής μηχανής ανάπτυξης» αποτελεί προτεραιότητα.

Οι φιλόδοξοι στόχοι της εποπτείας οδηγούν τις τράπεζες σε διαγραφές δανείων, σε μεταβιβάσεις με χαμηλές τιμές και νέα σχέδια αναδιάρθρωσης. Οπως ανακοίνωσε πρόσφατα η Τράπεζα της Ελλάδος, 17 δισ. ΜΕΔ βρίσκονται ήδη σε εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Οι τράπεζες δεν μπορούν να προχωρήσουν πιο δυναμικά γιατί φοβούνται τη δημιουργία μη διαχειρίσιμων κεφαλαιακών αναγκών (παρ’ όλη την υψηλή κεφαλαιακή τους επάρκεια) που θα επιδεινώσουν τον φαύλο κύκλο της απομόχλευσης. Η πιστωτική επέκταση είναι αρνητική από το 2010 και μόλις πρόσφατα παρουσιάζει σημάδια αναστροφής.

Η φιλόδοξοι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν μόνο με συστημικές λύσεις. Σε αυτή την κατεύθυνση το σχέδιο Ηρακλής για δημιουργία ενός σχήματος προστασίας μέσω κρατικών εγγυήσεων θα μπορέσει να απαλλάξει τα χαρτοφυλάκια από 30 δισ. Η οριστικοποίηση των όρων του αναμένεται σύντομα. Ομως, και αυτή η θετική εξέλιξη δεν αρκεί. Χρειάζεται σίγουρα να συμπληρωθεί από τη συστημική λύση που έχει προτείνει η κεντρική τράπεζα για ένα σχήμα με χρήση της αναβαλλόμενης φορολογίας που θα μπορούσε να απαλλάξει τις τράπεζες από άλλα 40 δισ. ΜΕΔ.

Η χώρα μας έχει σημειώσει πολύ μεγάλη καθυστέρηση στη συστημική αντιμετώπιση του προβλήματος που άλλες χώρες της ευρωζώνης έχουν ήδη ξεπεράσει. Βέβαια, αν είχε υπάρξει μια ευρωπαϊκή συστημική λύση, κάτι σαν μια Ευρωπαϊκή Εταιρεία Διαχείρισης Στοιχείων Ενεργητικού το πρόβλημα θα ήταν ήδη πολύ πιο διαχειρίσιμο. Επομένως, βραχυχρόνια η Ελλάδα θα πρέπει να πιέσει για έγκριση της εθνικής συστημικής λύσης, δηλαδή των δυο προτεινόμενων σχημάτων το συντομότερο και μακροχρόνια να υποστηρίξει την ανάγκη για μια ευρωπαϊκή συστημική λύση που θα μπορεί να σταθεροποιήσει συνολικά και γρήγορα την ευρωπαϊκή τραπεζική ένωση στην επόμενη κρίση.

Η Ελένη Λουρή είναι καθηγήτρια του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και τέως υποδιοικήτρια της Τράπεζας της Ελλάδος