«Η Ελλάδα είναι μια εγκλωβισμένη χώρα»{CR}

Απουσία πολιτικού σχεδιασμού, διοικητική ανεπάρκεια, στρουθοκαμηλισμός εντός και εκτός συνόρων. Επειτα από εκατοντάδες αυτοψίες στις δομές υποδοχής, ο Συνήγορος του Πολίτη έχει την πλέον καθαρή εικόνα για το Μεταναστευτικό. Μια κρίση, λέει, που πρέπει να πάψουμε να την αντιμετωπίζουμε ως τέτοια…

Η «ντροπή της Ευρώπης», όπως έχει χαρακτηριστεί ο καταυλισμός της Μόριας, μετράει σχεδόν τέσσερα χρόνια. Δεν ήταν αναμενόμενη η έκρηξη της περασμένης εβδομάδας;

Ηδη από το 2017, όταν κάναμε την πρώτη συνολική αποτίμηση, είχαμε επισημάνει ότι το ζήτημα είναι πρωτίστως πολιτικό. Η διοίκηση λειτουργεί με βάση το θεσμικό πλαίσιο και καλείται να υλοποιήσει έναν σχεδιασμό. Οταν το πλαίσιο είναι προβληματικό και το σχέδιο ακόμη αναζητείται, η απόδοση της διοίκησης, πέραν των εγγενών στρεβλώσεών της, νομοτελειακά θα υπολείπεται του αναμενόμενου. Οταν για αδικαιολόγητα μεγάλο διάστημα δεν υπήρχαν κανονισμοί λειτουργίας στα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης, γιατί θα πρέπει να αναμένεται από τον διοικητικό μηχανισμό να εξασφαλίζει την εύρυθμη λειτουργία τους; Οταν, ιδίως κατά τη λειτουργία του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής, υπήρχε μετάθεση ευθυνών ως προς την τήρηση κανόνων ασφαλείας εντός των χώρων αυτών μεταξύ των σωμάτων ασφαλείας και του υπουργείου, γιατί να σοκάρουν τέτοια περιστατικά;

Πώς φτάσαμε ως εδώ;

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Για πολλούς, τους περισσότερους, η αρχή τοποθετείται στο 2015, με την έκρηξη των πληθυσμιακών ροών προς την Ευρώπη, δια μέσου της Ελλάδας. Οι ενδείξεις, όμως, υπήρχαν από πριν, αλλά εν πολλοίς αγνοήθηκαν. Το αποτέλεσμα ήταν να βρεθούν τόσο η Ελλάδα, ως πύλη εισόδου, όσο και η Ευρώπη εντελώς απροετοίμαστες. Να θυμίσω, ότι ούτε η υπηρεσία ασύλου, ούτε κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης, ούτε χώροι φιλοξενίας ήταν κατάλληλα.

Η κοινή δήλωση ΕΕ – Τουρκίας δεν βοήθησε;

Η κοινή δήλωση ΕΕ – Τουρκίας, στην οποία πολλοί είχαν και εξακολουθούν να έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους, δεν ήταν η αναγνώριση από την Ευρώπη της ευρωπαϊκής διάστασης του προβλήματος, ήταν το ακριβώς αντίθετο. Ηταν και είναι η ωμή, σκληρή επιβεβαίωση της αδυναμίας ή και απροθυμίας της Ενωσης να αντιμετωπίσει το ζήτημα ως μία ενιαία, κοινή πολιτική οντότητα. Αντί της διαμόρφωσης μία κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής, είχαμε μια πολυμερή διακρατική συμφωνία, πολιτικού χαρακτήρα, της οποίας η Ενωση δεν αποτελεί μέρος, παρά τον παραπλανητικό της τίτλο. Και αυτό το αναγνώρισε με τον πλέον καθαρό τρόπο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Ετσι αποδυναμώνεται η διαπραγματευτική ισχύς της Ευρώπης έναντι της Τουρκίας. Η ίδια η δήλωση κατά τ’ άλλα δεν κάτι άλλο από το να συντηρεί ένα κλίμα αποτροπής.

Το οποίο εσείς κρίνετε επίσης αναποτελεσματικό;

Η πολιτική της αποτροπής, ως μέσου αναχαίτισης των ροών, έχει αποδειχθεί στην πράξη μυωπική. Η πολιτική του απομονωτισμού, του στιγματισμού, της γκετοποίησης των πληθυσμών, δεν απέτρεψε και δεν θα αποτρέψει νέες ροές. Εκανε απλά την καθημερινή ζωή τόσο των αιτούντων άσυλο όσο και των τοπικών κοινωνιών δύσκολη, συχνά ανυπόφορη. Και δημιουργεί ανησυχίες για φαινόμενα ριζοσπαστικοποίησης εντός των κέντρων και μισαλλοδοξίας εκτός. Εντός των συνόρων μας, η πολιτική της αποτροπής όχι απλά δεν αποδίδει, αλλά υπονομεύει την κοινωνική συνοχή. Η αποτροπή θα πρέπει να στοχεύει εντός των συνόρων των γειτόνων μας.

Μα είναι πραγματικά τόσο μεγάλο το πρόβλημα;  

Το κάναμε εμείς μεγάλο – και δεν εξαιρώ κανέναν σε Ελλάδα και Ευρώπη. Αρκεί να σας πω πως σε απόλυτους αριθμούς, οι ροές από το 2016 και μετά δεν μπορούν να συγκριθούν με την κατάσταση του 2015. Ομως για την Ελλάδα, η πραγματικότητα τα τελευταία 3 ½ χρόνια έχει δείξει, ότι οι αριθμοί είναι μάλλον σχετικοί. Μια μικρή διακύμανση των ροών, μια σχεδόν αναμενόμενη αύξησή τους κατά τους θερινούς μήνες, οδηγεί σε απόλυτη κατάρρευση το όλο διοικητικό οικοδόμημα. Αλλά λησμονούμε, νομίζω πολύ εύκολα, ότι το οικοδόμημα ουδέποτε λειτούργησε μέσα στα προδιαγεγραμμένα όρια αντοχής του. Πότε ήταν η τελευταία φορά που ο πληθυσμός της Μόριας ήταν 3.000, όση και η χωρητικότητά της;

Αρα πρόκειται για ένα είδος αυτοεγκλωβισμού…

Η Ελλάδα βρίσκεται εγκλωβισμένη, όπως ακριβώς οι αιτούντες άσυλο στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, μέσα σε μια πολιτική συνθήκη που δεν μπορεί να εξυπηρετήσει ή να εξυπηρετηθεί. Μια συνθήκη που φέρνει την Ελλάδα να αντιμετωπίζει τη συγκέντρωση 30.000 υπηκόων τρίτων χωρών στα παράλια της Μικράς Ασίας, ως μία εθνική απειλή, ως επικείμενη εισβολή. Για τους λάτρεις των αριθμών, όμως, να πω πως το νούμερο αυτό φαντάζει πραγματικά ασήμαντο μπροστά στις εκτιμήσεις για τα επόμενα 30 χρόνια. Μόνο λόγω της μεταβολής των κλιματολογικών συνθηκών, εκτιμάται ότι θα μετακινηθούν παγκοσμίως πάνω από 200 εκατ. άνθρωποι. Χωρίς να υπολογίζουμε εμφύλιες συρράξεις, πολέμους, οικονομικές κρίσεις.

Να μάθουμε να ζούμε με αυτό, λοιπόν;

Η μετακίνηση πληθυσμών δεν είναι και δεν πρέπει πια να αντιμετωπίζεται ως κρίση, με λήψη μέτρων προσωρινού χαρακτήρα, την κήρυξη καταστάσεως εκτάκτου ανάγκης και πολιτικού χαρακτήρα πολυμερείς διακρατικές συμφωνίες αμφιβόλου νομικής ισχύος. Ολα αυτά συνθέτουν μια άρνηση της πραγματικότητας.

Για να ξαναγυρίσουμε στο αρχικό ερώτημα. Ποιο είναι το δίδαγμα αυτών των τεσσάρων χρόνων;

Επειτα από τέσσερα χρόνια διαχείρισης και πάνω από 2 δισ. ενισχύσεις από τα ταμεία της Ενωσης, τι έχουμε να επιδείξουμε; Οι συνθήκες εντός των χώρων φιλοξενίας και των κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης παραμένουν απάνθρωπες. Η παροχή βασικών υπηρεσιών είναι από στοιχειώδης έως παντελώς ελλείπουσα. Η αίσθηση, δε, της απουσίας ενός κεντρικού, στρατηγικού σχεδιασμού έντονη όσο πάντα. Ημουν πριν από λίγες ημέρες στη Μόρια και στην Κω. Η κατάσταση αντί να έχει βελτιωθεί μέσα στα χρόνια, έχει χειροτερεύσει. Ακόμη και ο όποιος εξορθολογισμός της εξέτασης των αιτημάτων ασύλου, με επιτάχυνση των διαδικασιών και παράλληλα με σεβασμό στο ανθρωπιστικό δίκαιο, είναι ανέφικτο να αγγίξει την ταχύτητα νέων ροών. Πρέπει λοιπόν να πάψουμε να στρουθοκαμηλίζουμε.