Το φθόριο ο μεγάλος εχθρός της τερηδόνας

Τα μηνύματα είναι αντιφατικά: Kαθημερινά ακούμε για την ωφέλιμη δράση του φθορίου από διαφημίσεις προϊόντων στοματικής υγιεινής, ενώ οδοντίατροι και παγκόσμιοι οδοντιατρικοί οργανισμοί τονίζουν τη σημασία του για την καταπολέμηση της οδοντικής τερηδόνας. Ωστόσο, δεν είναι λίγοι εκείνοι που δηλώνουν προβληματισμένοι για την ασφάλειά του.

Ο ομότιμος καθηγητής Παιδοδοντιατρικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) Κωνσταντίνος Ουλής δίνει όλες τις απαντήσεις σχετικά με τα οφέλη και τη συμβολή του φθορίου στη στοματική υγεία αλλά και σαφείς οδηγίες για τη σωστή χρήση του στα παιδιά.

Στο πλαίσιο αυτό, όπως διευκρινίζεται από πολλές μελέτες, «το φθόριο δεν είναι φάρμακο και δεν είναι τοξικό, όπως λανθασμένα πολλοί πιστεύουν. Βρίσκεται άφθονο στα φύλλα τσαγιού και σε άλλες τροφές και είναι ένα ιχνοστοιχείο το οποίο απαντάται στη φύση, όπως το χλώριο που χρησιμοποιούμε για την καταπολέμηση των βακτηριδίων στο νερό του δικτύου της πόλης. Βρίσκεται ακόμα στα υπόγεια ύδατα και στους ωκεανούς, ενώ περιέχεται και σε διάφορες τροφές, όπως τα ψάρια, και ειδικά στη σαρδέλα και στον γαύρο που περιέχουν 15% φθόριο».

Αντίστοιχα, πολλά εκατομμύρια παιδιά στον κόσμο πίνουν φθοριωμένο νερό από το δημόσιο δίκτυο της πόλης τους με στόχο τη μείωση της οδοντικής τερηδόνας, ενώ εκατομμύρια παιδιών σε πολλές χώρες κάνουν χρήση φθορίου σε άλλες μορφές του όπως είναι η οδοντόπαστα ή οι σταγόνες φθορίου χωρίς να έχει αναφερθεί κανένα πρόβλημα.

«Ολες οι αναφορές για προβλήματα και τοξικότητα που βρίσκονται στο Διαδίκτυο αφορούν τη χρήση υπέρμετρα μεγάλων ποσοτήτων φθορίου και για μεγάλο χρονικό διάστημα εισαγωγής του φθορίου στον οργανισμό… και πάντα μέσω φθοριωμένου νερού. Οτιδήποτε και οποιοδήποτε στοιχείο, ξεκινώντας από το νερό και τις βιταμίνες μέχρι τα αντιβιοτικά, όταν δοθούν σε μεγάλες ποσότητες θα δημιουργήσουν κάποιο πρόβλημα υγείας. Οσοι έχουν επιφυλάξεις ας εξετάσουν τα στοιχεία αυτά» προσθέτει ο καθηγητής.

Τρεις δράσεις
Το φθόριο μειώνει την τερηδόνα μέσω τριών δράσεων, τις οποίες ο καθηγητής Παιδοδοντιατρικής αναλύει παρακάτω:
1. Προληπτική δράση: ενισχύει την αδαμαντίνη των δοντιών, καθιστώντας την πιο ισχυρή και ανθεκτική στην τερηδόνα και ως εκ τούτου απρόσβλητη από τα οξέα των μικροβίων.
2. Θεραπευτική  δράση: το φθόριο έχει την ικανότητα όταν έρχεται σε επαφή με περιοχές στις οποίες μόλις έχει αρχίσει η τερηδονική βλάβη να συμβάλλει στην επανασβεστίωση (επούλωση) της αδαμαντίνης, σχηματίζοντας μια ουσία, τον φθοριοαπατίτη, που είναι πιο σκληρή από την ίδια την αδαμαντίνη (υδροξυαπατίτης). Με τον τρόπο αυτόν σταματάει την εξέλιξη και επέκταση της τερηδόνας για τη δημιουργία κοιλότητας.
3. Αντιμικροβιακή δράση: όταν εφαρμόζεται τοπικά στο ιατρείο κάθε έξι μήνες ή συχνότερα, ιδιαίτερα σε παιδιά υψηλού κινδύνου, μειώνει τον αριθμό, τη δραστικότητα και το τερηδονογόνο δυναμικό των μικροβίων της οδοντικής μικροβιακής πλάκας και γενικότερα του στόματος.

Και αυτό γιατί, όπως επισημαίνει ο κ.  Ουλής, η τερηδόνα ως νόσος εδράζεται στο στόμα λόγω της διαταραχής της ισορροπίας των μικροβίων και δεν είναι η «τρύπα» στο δόντι που βλέπουμε, η οποία είναι το αποτέλεσμα της νόσου.  Και εκδηλώνεται όταν τα μικρόβια αυξηθούν υπέρμετρα, λόγω διατροφικών και συμπεριφορολογικών αιτίων, και αφορούν φυσικά ένα ευπαθές λόγω κληρονομικότητας περιβάλλον στόματος, ενώ λείπουν και τα κατάλληλα προληπτικά μέτρα. Ενα εκ των οποίων είναι και η τοπική εφαρμογή φθορίου στο ιατρείο, όπου οι υψηλές δόσεις φθορίου έχουν μικροβιοκτόνο δράση και σκοτώνουν τα παθογόνα μικρόβια αποκαθιστώντας ένα ισορροπημένο στοματικό περιβάλλον.

Είδη και σωστή δοσολογία
Οδοντόκρεμα. «Η καλή στοματική υγιεινή με φθοριούχο οδοντόκρεμα αποτελεί σήμερα το πιο ισχυρό όπλο για την καταπολέμηση της τερηδόνας και της ουλίτιδας, αρκεί να γίνεται καθημερινά τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα και να χρησιμοποιείται η κατάλληλη ανά ηλικία και επίπεδο κινδύνου πυκνότητα φθορίου της οδοντόπαστας για το κάθε άτομο» σημειώνει ο ειδικός.
Και προσθέτει: «Αυτό που θα πρέπει να ξεχωρίσει ο κόσμος είναι ότι το φθόριο της οδοντόπαστας μειώνει την τερηδόνα και ο μηχανικός καθαρισμός και το τρίψιμο των ούλων μειώνουν την ουλίτιδα. Αρα για την τερηδόνα η συχνότητα τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα είναι κεφαλαιώδους σημασίας, ενώ η διάρκεια και η σωστή τεχνική παίζουν σοβαρό ρόλο στη μείωση της ουλίτιδας και στη διατήρηση καλού περιοδοντίου».

Φθοριούχοι τροχίσκοι και σταγόνες. Αλλος ένας τρόπος χορήγησης φθορίου στα παιδιά είναι μέσω συμπληρωμάτων σε μορφή τροχίσκων και σταγόνων φθορίου, η οποία όμως σαν μέθοδος δεν χρησιμοποιείται σήμερα στη χώρα μας. Χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες εκτός ΕΕ και χορηγείται από τους παιδιάτρους αμέσως μετά τη γέννηση των παιδιών.

Φθοριούχα στοματοπλύματα. Τα φθοριούχα στοματοπλύματα αποτελούν ένα επιπρόσθετο μέσο χορήγησης φθορίου που χορηγείται κυρίως σε άτομα που εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης οδοντικής τερηδόνας και το χρειάζονται για επιπλέον προστασία. Εχουν και αυτά τοπική δράση και συστήνονται για χρήση κυρίως σε μεγαλύτερα παιδιά (άνω των έξι-οκτώ ετών) που ελέγχουν τη διαδικασία και δεν τα καταπίνουν. Αυτό που θα πρέπει να επισημανθεί και αγνοεί ο κόσμος είναι ότι τα στοματοπλύματα φθορίου δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μετά το βούρτσισμα των δοντιών, αλλά στο ενδιάμεσο της μέρας (μεσημέρι ή απόγευμα). Εξίσου σημαντικό είναι να μην ξεπλένει κανείς το στόμα μετά τη χρήση του.

Τοπική φθορίωση στο οδοντιατρείο. Η φθορίωση στον χώρο του οδοντιατρείου αποτελεί μια οδοντιατρική πράξη κατά την οποία ο οδοντίατρος εφαρμόζει με τη μορφή ενός ζελέ σκευάσματα υψηλής περιεκτικότητας σε φθόριο στα δόντια του παιδιού. Τα σκευάσματα αυτά για παιδιά κάτω των έξι ετών είναι σε μορφή βερνικιού και τοποθετούνται με μια μικρή μπατονέτα στα δόντια των παιδιών. Η μορφή του φθορίου σε ζελέ είναι για μεγαλύτερης ηλικίας παιδιά (άνω των τριάμισι ετών) και εφαρμόζεται με ειδικά δισκάρια στο στόμα των παιδιών στο οδοντιατρείο. Η συχνότητα εφαρμογής είναι ανάλογη με το επίπεδο επικινδυνότητας των παιδιών για τερηδόνα, η οποία αξιολογείται από τον οδοντίατρο ανάλογα με το αν έχουν σφραγίσματα ή ενεργές τερηδόνες στο στόμα τους. Παιδιά χωρίς τερηδόνα μπορούν να κάνουν φθορίωση μία φορά τον χρόνο, παιδιά με μία-τέσσερις τερηδόνες κάθε έξι μήνες και παιδιά με περισσότερες από τέσσερις τερηδόνες τρεις-τέσσερις φορές τον χρόνο. Η διαδικασία της φθορίωσης είναι εύκολη, ανώδυνη και μεγάλης σημασίας για την προστασία των δοντιών, γιατί αποκαθιστούν τη μικροβιακή ισορροπία του στόματος. Μετά την τοποθέτησή τους το παιδί δεν θα πρέπει να φάει ή να πιει κάτι για 20-30 λεπτά.