Εξεταστική ή Προανακριτική

Η ποινικοδικονομική αντιμετώπιση των αδικημάτων που διαπράττονται από τους υπουργούς κατά την άσκηση των καθηκόντων τους (και όχι επ’ ευκαιρία τους!) ρυθμίζεται από το άρ. 86 του Συντάγματος και τον ειδικό νόμο περί ευθύνης υπουργών (Ν. 3126/2003). Η ιδιαιτερότητα της διαδικασίας εν προκειμένω έγκειται στο ότι, αντίθετα προς τα συνταγματικά ειωθότα, εισάγεται εξαίρεση από την ανεξαρτησία της δικαστικής λειτουργίας, δεδομένου ότι σημαίνουσα λειτουργία στην προκαταρκτική εξέταση της υπόθεσης και στην έγερση της κατηγορίας αναλαμβάνει η Βουλή (περίπτωση διασταύρωσης των λειτουργιών).

Η διαδικασία ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια. Κατ’ αρχάς, αν προκύψει οποιοδήποτε στοιχείο σε άλλη διαδικασία, π.χ. μήνυση ή προκαταρκτική εξέταση, η δικογραφία διαβιβάζεται στη Βουλή, αμελλητί μάλιστα κατά τη διατύπωση του νόμου. Από το σημείο αυτό και εφεξής η Βουλή αναλαμβάνει εισαγγελική τάξη. Η προδικασία διακρίνεται σε δύο βασικά μέρη: το προ της ασκήσεως της ποινικής δίωξης μέρος και το μετά. Κατ’ αρχάς, κατατίθεται πρόταση τουλάχιστον 30 μελών της για την ποινική δίωξη εις βάρος του υπουργού. Στο σημείο αυτό η Βουλή έχει τη δυνατότητα, αλλά όχι και την υποχρέωση, να ζητήσει γνωμοδότηση από τριμελές γνωμοδοτικό συμβούλιο, αποτελούμενο από εισαγγελικούς λειτουργούς, οι οποίοι ελέγχουν νομικά τα στοιχεία της κατηγορίας και αξιολογούν την ουσιαστική τους βασιμότητα.

Ακολούθως, η Βουλή, με απόφαση της απόλυτης πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών (ήτοι 151 βουλευτών), συγκροτεί ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης. Κατά το στάδιο αυτό δεν υφίσταται ακόμη επίσημη κατηγορία, υπάρχουν μόνο ύποπτοι και όχι κατηγορούμενοι, και η Επιτροπή διενεργεί κάθε ανακριτική πράξη που κρίνει αναγκαία για τη διακρίβωση αν συντρέχουν ή όχι οι επαρκείς ενδείξεις που απαιτούνται για την άσκηση ποινικής δίωξης, έχοντας όλες τις εξουσίες του εισαγγελέως Πρωτοδικών. Η Επιτροπή μπορεί συνεπώς να εξετάζει μάρτυρες, να προβαίνει σε αυτοψίες, να διενεργεί κατασχέσεις και δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων, να αίρει το φορολογικό και το τραπεζικό απόρρητο, να διορίζει πραγματογνώμονες κ.λπ. Τα αποτελέσματα της προκαταρκτικής εξέτασης αποτυπώνονται στο σχετικό πόρισμα της Επιτροπής, το οποίο εισάγεται ακολούθως προς ψήφιση στην Ολομέλεια του Σώματος.

Το δεύτερο μέρος της προδικασίας συνίσταται στο μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης, απόφαση που λαμβάνεται και αυτή με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών (ήτοι με 151 βουλευτές) επί τη βάσει του πορίσματος. Η απόφαση περί ασκήσεως ποινικής δίωξης ισοδυναμεί με εισαγγελική παραγγελία τακτικής ανάκρισης. Στο στάδιο αυτό, η δικογραφία αφαιρείται από τη Βουλή, δεδομένου ότι το πενταμελές Δικαστικό Συμβούλιο του άρ. 86 Σ. (αποτελούμενο από 3 μέλη του Αρείου Πάγου και 2 του Συμβουλίου της Επικρατείας) ορίζει έναν αρεοπαγίτη ως ανακριτή, ο οποίος διενεργεί στο εξής την ανάκριση. Μετά το πέρας της ανακρίσεως, η δικογραφία διαβιβάζεται στον αρμόδιο εισαγγελέα του Ειδικού Δικαστηρίου, ο οποίος υποβάλλει την πρότασή του, απαλλακτική ή παραπεμπτική, στο Δικαστικό Συμβούλιο. Η προδικασία ολοκληρώνεται με την έκδοση του σχετικού βουλεύματος του Συμβουλίου, το οποίο απαλλάσσει τους κατηγορουμένους ή τους παραπέμπει στο Ειδικό Δικαστήριο του άρ. 86 Σ. (το λεγόμενο «Υπουργοδικείο»).

Ο Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος είναι δικηγόρος