«Το ότι κάπνιζα με βοηθά {LF}να κατανοώ {LF}τον καπνιστή»

Το πιθανότερο είναι ότι τίποτα από όσα θα περιγράψω στην εισαγωγή δεν θα σας εκπλήξει, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι και αυτονόητα. Στο ραντεβού δεν αργοπόρησα πάνω από δύο λεπτά, εκείνος όμως ήταν ήδη καθισμένος αναπαυτικά σε μία ροτόντα, δίπλα στο αίθριο. Δεν χρειάστηκε να απολογηθώ – η καθυστέρηση ήταν αμελητέα -, δεν χρειάστηκε να δώσει εξηγήσεις – έχει αφήσει στη δημόσια σφαίρα το στίγμα ενός ιδιαίτερα συνεπούς ανθρώπου, που επιθυμεί να… προλαμβάνει καταστάσεις.

Το εστιατόριο το επέλεξε ο ίδιος. Στα τραπέζια δεν υπήρχαν τασάκια – ούτε κηροπήγια, χάρτινα κύπελλα ή μπολάκια που προορίζονται για το σερβίρισμα ξηρών καρπών, γεμίζουν όμως (ατύπως) με γόπες. Η ατμόσφαιρα ήταν καθαρή. Μπορούσες να αναπνεύσεις ελεύθερα. Να μυρίσεις τα αχνιστά πιάτα, που λίγο αργότερα θα έφταναν και στο τραπέζι μας.

Με λίγα λόγια, ο επικεφαλής της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για τον έλεγχο του καπνίσματος – ομότιμος καθηγητής Φυσιολογίας της Αναπνοής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παναγιώτης Μπεχράκης, διάλεξε (όχι τυχαία) το κατάλληλο μέρος. Ούτε ο ίδιος επιλέχτηκε τυχαία, από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, για τη θέση αυτή, καθώς όπως αποδεικνύεται αμφότεροι είναι από κοινού στοχοπροσηλωμένοι στην προάσπιση της Δημόσιας Υγείας.

Και παρότι προσπάθησα να αποσυνδέσω τον άνθρωπο που καθόταν απέναντί μου από τον επί πολλά χρόνια… ηγέτη του αντικαπνιστικού αγώνα στη χώρα μας, δύο ερωτήματα τριβέλιζαν το μυαλό μου: αφενός δεν μπορούσα (και δεν μπορώ) να τον φανταστώ να καπνίζει (ναι, έχει υπάρξει καπνιστής) και αφετέρου έψαχνα τρόπους να μας απεγκλωβίσω από μία μονότονη (αντικαπνιστική) κουβέντα.

Χρειάστηκε ένα γεύμα, διάρκειας περίπου δύο ωρών, για να διαπιστώσω ότι οι πιστοί σε έναν στόχο άνθρωποι, είναι κάθε άλλο παρά μονοθεματικοί. Το κενό του θανάτου, ο πόνος των ασθενών του, η επιστήμη, οι άνθρωποι, οι φίλοι, η νεολαία, η τέχνη, η εγγονή του (για την οποία μιλά με λατρεία), τα παιδιά είναι όλα όσα τον ταρακούνησαν και τον ενέπνευσαν.

«Το ότι κάπνιζα με βοηθά να κατανοώ τον καπνιστή, την εξάρτηση, την ανάγκη», παραδέχεται. Και ενώ αρκετοί από εμάς επιλέγουμε να στοιβάζουμε τα λάθη μας στη λήθη (ένας ακόμη μηχανισμός αυτοπροστασίας), εκείνος επιλέγει να θυμάται. Λίγο πριν από το τέλος της κουβέντας μάς αποκάλυψε ότι δέκα χρόνια αφότου σταμάτησε το κάπνισμα, έβλεπε όνειρα τη νύχτα με τον ίδιο να καπνίζει.

Το μακρινό παρελθόν του – τότε που ήταν δέσμιος της νικοτίνης – ίσως εξηγεί το γεγονός ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης δεν μιλά ούτε μία στιγμή απαξιωτικά για τους καπνιστές. Επιπρόσθετα, το γεγονός ότι κατάφερε να βάλει τέλος στη βλαβερή αυτή συνήθεια, τον κάνει να έχει εμπιστοσύνη στην ανθρώπινη αποφασιστικότητα. Τονίζει ότι ο εγκέφαλος είναι πανίσχυρο όπλο.

«Οφείλουμε να σεβόμαστε τον καπνιστή ως προσωπικότητα. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αισθάνεται ανώτερος από τον άλλο. Ούτε ο καπνιστής είναι μάγκας επειδή καπνίζει, ούτε ο μη καπνιστής είναι ανώτερος πολίτης. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το όλο ζήτημα με αρχές σεβασμού και κατανόησης και με γνώμονα τη Δημόσια Υγεία. Αλλωστε, κανένας καπνιστής δεν επιθυμεί να γίνει το παιδί του καπνιστής. Αυτό είναι ένα θετικό στοιχείο που πρέπει να χρησιμοποιήσουμε».

Παρακολουθώντας τις εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο, επισημαίνει ότι έχει αλλάξει ο χάρτης της αντικαπνιστικής εκστρατείας. Στην Ευρώπη δεν επενδύουν πλέον στον φόβο. «Το σχολείο αποτελεί προτεραιότητα. Και η χώρα μας πρωτοστάτησε στην αλλαγή αυτή. Ο στόχος είναι να περάσει το μήνυμα στην ηγεσία της νεολαίας. Στον 17άρη και στον 18άρη που δεν γνωρίζει από φόβο. Κανένας πόλεμος δεν κερδίζεται με δειλούς στρατιώτες», καταλήγει, χαμογελώντας.

Στις ΗΠΑ πάλι, οι καμπάνιες είναι αγκυλωμένες στις τρομοκρατικές εικόνες ασθενών που αργοπεθαίνουν εξαίτιας του τσιγάρου. «Εκεί ασκούν τον τρόμο. Εμείς επιχειρούμε με χρώματα, με ευχάριστες εικόνες και θετικά μηνύματα ώστε να επιλέξουν τα παιδιά μία άκαπνη ζωή».

Θα αντιδρούσε, όμως, με την ίδια ηρεμία και θετική διάθεση, εάν ο κύριος στο διπλανό τραπέζι άναβε τσιγάρο; «Δεν μπορείς να νικήσεις έναν στρατό, σκοτώνοντας έναν – έναν τους στρατιώτες. Τι νόημα θα είχε η παρατήρηση; Το πολύ – πολύ να οδηγούσε σε ένα μικροεπεισόδιο. Η διαμάχη δεν οδηγεί σε καμία λύση», είναι η απάντησή του, που αφοπλίζει.

Η αδυναμία της ανθρώπινης φύσης, δεν θα πρέπει να είναι δαχτυλοδεικτούμενη. «Τα λάθη που κάνουμε στη ζωή μας είναι αυτά που μας χαρακτηρίζουν ως ανθρώπους. Η αδυναμία και τα λάθη είναι συνυφασμένα με την ανθρώπινη φύση», λέει.

«Τεράστιο το κενό της ιατρικής έρευνας»

Εντάσσοντας στη λίστα των αδυναμιών και τον εθισμό στη νικοτίνη, ο κ. Μπεχράκης επισημαίνει ότι «η ιατρική επιστήμη δεν έχει κάνει το καθήκον της στη διερεύνηση των νευροψυχολογικών μηχανισμών της εξάρτησης. Δεν γνωρίζουμε, παρά μόνον περιγραφικά προσεγγίζουμε το θέμα της εξάρτησης. Ομως, η επιστημονική κοινότητα οφείλει να ερευνήσει το συγκεκριμένο πεδίο πολύ περισσότερο, σε μεγαλύτερο βάθος. Ισως έτσι, το ερώτημα να έβρισκε απάντηση και να θεραπευόταν η εξάρτηση. Το κάπνισμα, ο τζόγος, ο εθισμός στα ηλεκτρονικά μέσα θα τελείωναν. Ομως, το κενό της ιατρικής έρευνας παραμένει τεράστιο».

Την παρατήρηση αυτή την έκανε πριν από δύο χρόνια, όταν επεξεργαζόταν ένα πρόγραμμα ευρωπαϊκό για τη σύνταξη οδηγιών που απευθύνονται σε συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες. «Ερευνώντας την τρέχουσα βιβλιογραφία, κατάλαβα ότι η Ιατρική δεν έχει διεισδύσει βαθιά στο πρόβλημα ως όφειλε να κάνει». Και παρότι αποφεύγει τις θεωρίες συνωμοσίας, δεν μπορεί να κλείσει τα μάτια του σε πιθανές σκοπιμότητες.

Αντίστοιχα, αντιμετωπίζει το νοσοκομειακοκεντρικό σύστημα ως παρωχημένο, καθώς κατ’ αυτόν τον τρόπο ο τομέας της Πρόληψης παραμένει παραμελημένος. «Η Ιατρική σήμερα έχει ξεκινήσει δειλά να βγαίνει από το νοσοκομείο και τα ιατρεία και να μπαίνει στους εργασιακούς χώρους, στα σχολεία, στη ζωή, στην καθημερινότητα. Ο πληθυσμός πρέπει να εκπαιδευτεί ώστε να προλαμβάνει τους πιθανούς κινδύνους. Η Ιπποκρατική Ιατρική έχει επισημάνει την αξία της πρόληψης, χιλιάδες χρόνια πριν».

Σηκώνει το ποτήρι με το κρασί, πριν τελειώσει την πρόταση και αμέσως μετά την τελευταία λέξη απολαμβάνει μία γουλιά. Η ερώτηση είναι προφανής: «Το αλκοόλ δεν είναι εθιστικό; Δεν θα έπρεπε να απαγορευτεί;».

Σίγουρα, το θέμα τον έχει απασχολήσει γιατί η απάντηση έρχεται αβίαστα. «Το αλκοόλ διαφοροποιείται σημαντικά από το κάπνισμα. Πρώτον δεν στηρίζει την κατανάλωσή του κατά βάση στην εξάρτηση και δεύτερον ιστορικά, όλοι οι λαοί της γης, σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη και σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας έφτιαχναν ένα είδος αλκοόλ».

Ο καπνός, όμως, δεν ήταν πάντα διαδεδομένος. Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητές του ήταν οι Ινδιάνοι. Με την άφιξη των Ευρωπαίων στην αμερικανική ήπειρο, η συνήθεια πέρασε τα σύνορα της Γηραιάς Ηπείρου, όπου και σταδιακά εντάχθηκε στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. «Λέγεται ότι το τσιγάρο είναι η εκδίκηση των Ινδιάνων. Τους πήρανε τη γη και την ιστορία τους και εκείνοι μας έδωσαν το τσιγάρο. Το πληρώνουμε ακόμη».

Πάντως, ο επικεφαλής της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για τον έλεγχο του καπνίσματος, επιμένει ότι η εξάρτηση μπορεί να ελεγχθεί και ο πρώην καπνιστής μπορεί να αντλήσει ηρεμία και ικανοποίηση από άλλες, καθημερινές συνήθειες. «Κάπνιζα βαριά. Πλέον με ηρεμεί η καλή επικοινωνία με τους ανθρώπους. Η συζήτηση που κάνουμε αυτή τη στιγμή, με γεμίζει. Η διαδραστικότητα με έναν συνομιλητή ή με ένα ακροατήριο παρέχουν στοιχεία ικανοποίησης, ύπαρξης, δράσης και παραγωγικότητας. Ακόμη και έπειτα από μία κουραστική ημέρα, το καλύτερό μου είναι να βγω το βράδυ. Να επικοινωνήσω».

Τους τελευταίους μήνες νιώθει διπλά ικανοποιημένος καθώς στον δημόσιο διάλογο που εκτυλίσσεται κατά του καπνίσματος, με τον ίδιο να πρωτοστατεί, έχει πλέον στο πλευρό του σημαντικούς συμμάχους και μια κυβέρνηση που έχει θέσει την εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου ως κυβερνητική προτεραιότητα.

«Είναι η πρώτη φορά που δια στόματος Πρωθυπουργού, και συγκεκριμένα του Κυριάκου Μητσοτάκη, το θέμα του καπνίσματος τίθεται ψηλά στην πολιτική ατζέντα. Αντίστοιχα, ο υπουργός Υγείας, Βασίλης Κικίλιας, επιβεβαιώνει καθημερινά με την πρακτική του ότι στηρίζει την εφαρμογή του νόμου. Και βέβαια, στο πλευρό μας επί πέντε ολόκληρα χρόνια, βρίσκεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, έχοντας στηρίξει την προσπάθειά μας αφάνταστα».

Και παρότι εκφράζεται με ενθουσιασμό για την κυβερνητική βούληση – είναι έκδηλο ότι νιώθει δικαιωμένος -, το αποτέλεσμα παραμένει αμφίβολο δεδομένης της δυσκολίας να εκριζωθεί το τσιγάρο από τη νυχτερινή ζωή. «Δεν είναι τυχαίο ότι στα εστιατόρια έχει αρχίσει να εφαρμόζεται ο νόμος. Η κοινωνία πλέον επιθυμεί την εφαρμογή του, την προσδοκά. Το κοινό, ανεξαρτήτως καπνιστών ή μη, είναι έτοιμο για την αλλαγή αυτή».

Συνεπώς, το ζητούμενο σύμφωνα με τον ίδιο είναι να αναρωτηθούμε ως κοινωνία τι νυχτερινή ζωή θέλουμε. «Ετσι, όπως έχει διαμορφωθεί, αποκλείονται από αυτήν όλες οι έγκυες γυναίκες, οι πολίτες που έχουν στεφανιαία νόσο, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, διαβήτη ή οι ασθενείς που έχουν διαγνωστεί με κάποια μορφή καρκίνου και βρίσκονται στο στάδιο της θεραπείας. Στα παραπάνω πρέπει να προστεθεί ότι το 7,5% των εφήβων έχει άσθμα. Είναι αδιανόητο να εμποδίζεται η διασκέδαση τόσο μεγάλων πληθυσμιακών ομάδων από ένα μαγαζί με ζωντανή μουσική για παράδειγμα. Στην πραγματικότητα ούτε για καφέ δεν μπορούν να πάνε, αφού οι επιλογές καφετεριών στις οποίες δεν υπάρχει τασάκι στο τραπέζι είναι περιορισμένες».

Ο ίδιος, πάντως, αντλεί αισιοδοξία από τα επιτυχημένα παραδείγματα του εξωτερικού. Στην Ευρώπη, όπως λέει, η νυχτερινή ζωή έχει εξυγιανθεί.

Κι αν ορισμένοι σπεύδουν να τον χαρακτηρίσουν εμμονικό αντικαπνιστή εκείνος  διευκρινίζει ότι προτιμά τον όρο «μεθοδικός». «Εχει παραχθεί μεγάλος όγκος δουλειάς, είχαμε όμως επίγνωση ότι το αποτέλεσμα θα έρθει σε βάθος χρόνου. Το αποδεχτήκαμε όταν επιχειρήσαμε μια δυναμική ανατροπή μπαίνοντας στα σχολεία. Με τον τρόπο αυτό, όμως, βάλαμε τη φωνή των μαθητών στην κοινωνία. Οταν το παιδί γυρνάει από το σχολείο, λέει στον πατέρα του να μην καπνίζει. Ξέρετε πόσο σημαντικό είναι αυτό;».

Ζήτημα εκπαίδευσης τα κοινωνικά αντανακλαστικά

Η πιστή εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου σε συγκεκριμένα πεδία της καθημερινότητας, αποδεικνύουν ότι τα κοινωνικά αντανακλαστικά είναι ζήτημα εκπαίδευσης. «Εδώ και χρόνια δεν συναντάς κανέναν να καπνίζει στο μετρό, στο αεροδρόμιο, στην τράπεζα, στα μαγαζιά από όπου ψωνίζουμε καθημερινά».

Κατά την πρόσφατη συνάντηση που είχε με την υπουργό Παιδείας, Νίκη Κεραμέως, εκείνη του θύμισε την περίοδο που η ίδια ήταν έγκυος, «εγκλωβισμένη» σε μία Βουλή καπνιστών. «Επιτέλους, μπήκε τέλος. Είναι προς τιμήν του κ. Τασούλα ότι παρενέβη αποφασιστικά, λύνοντας το πρόβλημα εν μία νυκτί. Πλέον η Βουλή αποτελεί μοντέλο λειτουργίας για όλες τις δημόσιες υπηρεσίες».

Η κουβέντα μας διακόπτεται όταν σερβίρεται το γλυκό. To δροσερό και αφράτο cheesecake, δίνει άλλο τόνο (πιο γλυκό) στη συζήτησή μας. Η πρώτη μιάμιση ώρα, έχει κυλήσει όπως το… νερό. Τον ρωτώ εάν πιέζεται χρονικά, εάν έχει προγραμματίσει στην «καρδιά» του μεσημεριού, κάποιο ραντεβού. Δεν θα ήθελα να είμαι η αιτία της καθυστέρησής του.

Κοιτάζει το ρολόι του και παραδέχεται με πονηρό ύφος ότι σύντομα πρέπει να αποχωρήσει καθώς έχει ένα σημαντικό ραντεβού. Με τον υπουργό, ρωτώ, μήπως βγάλω είδηση.

Οχι. Εχει υποσχεθεί στην 5χρονη εγγονή του να πάνε για μπάνιο στη θάλασσα. Η προσμονή τον κάνει να χαμογελά. «Είναι τρελή με τον παππού της και ο παππούς τρελός με την Κατερίνα. Είναι Τετάρτη σήμερα και δεν έχω ιατρείο. Αρα, το υπόλοιπο της ημέρας είναι αφιερωμένο σε εκείνη. Τώρα, σίγουρα θα με περιμένει», λέει.

Αθηναϊκόν{CR}

Μητροπόλεως 34, Σύνταγμα

Εμφιαλωμένο νερό x2 {ARXTR}€4,80{ARXTR}
Κρασί Κτήμα Βιβλία Χώρα {ARXTR}€27{ARXTR}
Σαλάτα ρόκα, κινέζικο λάχανο, παραμεζάνα {ARXTR}€8{ARXTR}
Πράσινη σαλάτα «Αθηναϊκόν» με μανούρι {ARXTR}€8,50{ARXTR}
Ψωμί με πάστα ελιάς και πιπεριά Φλωρίνης x2 {ARXTR}€3{ARXTR}
Φρέσκια φέτα σφυρίδας
στη σχάρα {ARXTR}€23,60{ARXTR}
Σύνολο {ARXTR}€74,90{ARXTR}