Τι πρέπει να μάθουν οι οικονομολόγοι από την κρίση

Η μακροοικονομία ήταν ένα από τα θύματα της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής κρίσης του 2008. Τα συμβατικά μακροοικονομικά μοντέλα απέτυχαν να προβλέψουν την καταστροφή ή να δώσουν μια συνεκτική εξήγηση γι’ αυτήν, ενώ στη συνέχεια απέτυχαν να συμβάλουν στην επανόρθωση της ζημιάς. Δέκα χρόνια μετά την κρίση, οι θεράποντες των μακροοικονομικών πρέπει να διδαχθούν τρία πράγματα.

Πρώτον, η αντίληψη ότι οι οικονομίες αυτο-ρυθμίζονται και διορθώνονται από μόνες τους είναι αστήρικτη και μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες. Η ανάκαμψη των τελευταίων ετών δημιούργησε πολλές ανασφάλειες. Επιπλέον, τα προ κρίσης μοντέλα αποδείχθηκαν ανίκανα να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που δημιούργησαν οι εκτινασσόμενες ψηφιακές τεχνολογίες. Η μόνη βεβαιότητα που αποκομίσαμε από την κρίση είναι ότι το μέλλον παραμένει αβέβαιο και ότι δεν μπορούν να ποσοτικοποιηθούν όλοι οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν.

Το δεύτερο μάθημα από την κρίση είναι ότι οι ισολογισμοί μετρούν. Οι εθνικές οικονομίες παραμένουν ευάλωτες σε μείζονες διορθώσεις των τιμών των αξιών, κινητών και ακινήτων, διορθώσεις που καθιστούν μη εξυπηρετήσιμα τα χρέη. Τα μακροοικονομικά μοντέλα που εστιάζουν στην εισροή εισοδημάτων και στις δαπάνες αγνοούν τον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζει η αίσθηση της οικονομικής ασφάλειας ή ανασφάλειας που έχει κανείς (wealth effects). Αλλιώς αντιδρούν τα πλούσια και αλλιώς τα φτωχά νοικοκυριά σε μια σειρά γεγονότων, από την κλιματική αλλαγή μέχρι την τεχνολογική επανάσταση. Οι κεντρικές τράπεζες δεν έλαβαν υπόψη τους ότι οι προσπάθειές τους για να στηρίξουν τις αγορές αξιών και ομολόγων μετά το 2009 ευνόησαν μόνο τους πλούσιους.

Τρίτον, οι οικονομολόγοι πρέπει να αντιληφθούν ότι οι διευρυνόμενες ανισότητες έχουν μειώσει δραματικά τη στήριξη που έχουν από τις κοινωνίες οι παραδοσιακοί πολιτικοί προς όφελος των λαϊκιστών και των εθνικιστών. Οι πολιτικές που προτείνουν οι ειδικοί πρέπει να απολαμβάνουν ευρείες συναινέσεις και να μη θίγουν θέματα δίκαιης φορολόγησης, ελεύθερου εμπορίου και ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίου και εργαζομένων. Το διεθνές εμπόριο, οι επενδύσεις, οι φορολογικοί κανόνες, όπως άλλωστε και οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν βρεθεί στο στόχαστρο της κοινής γνώμης που αμφισβητεί τη νομιμοποίησή τους. Οι οικονομολόγοι έχουν καθήκον να συμβάλουν στην αποκατάσταση ιδεών, θεσμών και ιδανικών που κλόνισε η κρίση.

Ο Μαρκ Κλιφ είναι επικεφαλής οικονομολόγος και επικεφαλής του κλάδου Διεθνών Ερευνών της ING Group