(Μαύρες) σκέψεις για το μαζικό πανεπιστήμιο

Η συζήτηση για τις ανώτατες σπουδές στην Ελλάδα έχει πάντοτε μεγάλη συγκινησιακή φόρτιση. Πουθενά στη Δυτική Ευρώπη δεν παθιάζονται γονείς, υποψήφιοι, πολιτικοί και διανοούμενοι με τις εισαγωγικές. Φέτος στη Γαλλία π.χ. προκλήθηκε μεγάλη αναστάτωση με την άρνηση των βαθμολογητών να διορθώσουν γραπτά για οικονομικούς λόγους. Φυσικό. Δεν συναντάς όμως εκεί – ή οπουδήποτε αλλού – τέτοια λεκτική αντιπαράθεση για ζητήματα προφανή: η επιτυχία στις εξετάσεις επιβραβεύει την προσπάθεια του υποψήφιου, τους δασκάλους και την οικογένειά του ενώ η αποτυχία αφήνει μια πικρή γεύση σε όλους. Σαν να χάθηκε μια ευκαιρία. Οταν εξετάζει κανείς τα πράγματα μακροσκοπικά διαπιστώνει σχολεία με πολλές αποτυχίες, χρονιές με κακές επιδόσεις, ανισότητες σε γεωγραφικό και κοινωνικό επίπεδο και συνάγει ανάλογα συμπεράσματα. Σίγουρα δεν πανηγυρίζει.

Στη χώρα μας το σύστημα των εισαγωγικών αλλάζει συνεχώς, παραμένοντας το ίδιο εδώ και 35 χρόνια: πανελλήνιες εξετάσεις, όπου το υπουργείο Παιδείας ορίζει την επιτροπή που βάζει τα θέματα και ταυτόχρονα καθορίζει τον αριθμό των εισακτέων. Τα Πανεπιστήμια είναι θεατές. Δεν ορίζουν τον αριθμό των φοιτητών που μπορούν να εκπαιδεύσουν, ούτε τα θέματα των εξετάσεων, ούτε καν την ύλη που πρέπει να γνωρίζουν οι πρωτοετείς!

Χρόνια τώρα οι θέσεις εισακτέων αυξάνονται παράλληλα με μια αυξομείωση του αριθμού των υποψηφίων. Η τεράστια αλλαγή φέτος είναι ότι δεν υπάρχουν πια ΤΕΙ παρά μόνον Πανεπιστήμια. Είναι φυσικό και αναμενόμενο αφού η προσφορά θέσεων αυξάνεται με ίδιο αριθμό υποψηφίων, οι βάσεις εισαγωγής να πιέζονται προς τα κάτω στις σχολές χαμηλής ζήτησης. Το φαινόμενο επιδεινώνεται ανάλογα με τη δυσκολία των θεμάτων και τις επιδόσεις των υποψηφίων.

Προχθές ανακοινώθηκαν οι βάσεις εισαγωγής. Τα ΜΜΕ και τα δίκτυα γέμισαν σχόλια, ενίοτε πικρόχολα και άδικα για τις χιλιάδες φοιτητές που εισάγονται σε πανεπιστημιακές σχολές με απαράδεκτα χαμηλές επιδόσεις. Προφανώς ΟΛΟΙ έχουν δικαίωμα στη μόρφωση όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης. Το ερώτημα πλέον είναι: πρέπει ΟΛΟΙ να μπουν στο πανεπιστήμιο; Δεν υπάρχει κανένα σύστημα εκπαίδευσης στον κόσμο στο οποίο όλοι επιτυγχάνουν στα ΑΕΙ. Λόγω έλλειψης ζήλου κάποιοι δεν θέλουν ή δεν μπορούν να σπουδάσουν στο Πανεπιστήμιο και δεν υπάρχει τίποτε κακό σε αυτό. Δεν έχουν όλοι τη θέληση ή την ικανότητα να περάσουν άλλα 4-5 χρόνια (και βάλε) στα θρανία. Γιατί θα πρέπει εμείς να τους σπουδάσουμε με το στανιό; Κάποιος που πήρε μ.ό. 6 ή 7 στα 20, αφού ξόδεψε 12 χρόνια σπουδών στο δημόσιο σύστημα παιδείας και δεν έγραψε τα βασικά στις επιστήμες ή τη γλώσσα, απλά δεν είναι «εκπαιδεύσιμος». Αν θέλει, ας προσπαθήσει περισσότερο. Σε κάθε περίπτωση, δεν περιποιεί τιμή στο εκπαιδευτικό μας σύστημα η εισαγωγή μερικών χιλιάδων φοιτητών που δεν ήταν σε θέση να περάσουν τη βάση στις εισαγωγικές. Είναι κακό σημάδι για την ποιότητα του Λυκείου και βαρίδι για το Πανεπιστήμιο. Εως πότε θα χάνουμε το πρώτο έτος με την αλφαβήτα του Λυκείου;

Το αίτημα του Γαλλικού Μάη «σπουδές για όλους» είχε νόημα όταν έπρεπε να σπάσει ο ελιτισμός και να υπάρξουν οι κοινωνικές προϋποθέσεις για να «ανοίξουν» τα πανεπιστήμια στη μικρομεσαία και την εργατική τάξη. Ας μην αυταπατώμεθα, σήμερα οι περισσότεροι μπορούν κάτι που μέχρι το 1980 ήταν ακατόρθωτο. Τώρα χρειάζονται μέτρα διαλογής όσων έχουν πραγματικές ικανότητες να σπουδάσουν επιτυχώς σε έναν εύλογο χρόνο σπουδών.

Τι πρέπει να γίνει; Η βάση του 10 δεν είναι πανάκεια γιατί τιμωρεί τον άτυχο με 9,99 σε σχολές χαμηλής ζήτησης. Αν υπάρξει όμως ένα σύστημα επιλαχόντων με επιπλέον αρμοδιότητες και δοκιμασίες στις ίδιες τις Σχολές, ίσως γίνει κάτι. Γιατί να αφήσεις τα Πανεπιστήμια να θέτουν δικούς τους όρους και κριτήρια θα οδηγήσει σε τερατογενέσεις και αυθαιρεσίες. Θα πρέπει να σπουδάζουν όσοι θέλουν και μπορούν.