Κανείς δεν μπορεί να τους βοηθήσει

Σε ένα από τα πρώτα κεφάλαια της «Μέσης Αγγλίας», ο Τζόναθαν Κόου γράφει για την ιδανική Βρετανία της τελετής έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2012. Περιγράφει με τρομακτική λεπτομέρεια τα αισθήματα της αγγλικής μεσαίας τάξης, που μέσα στο υπερθέαμα αναγνώρισε κάποιο μικρό κομμάτι της ιστορίας της, ένα ψήγμα του εαυτού της. Από τον συνταξιούχο συντηρητικό εργάτη έως τον πανεπιστημιακό ομοφυλόφιλο. Από τον λάτρη του Ντέιβιντ Μπόουι έως την καλοβαλμένη χήρα που απεχθάνεται την (μετανάστρια) οικιακή βοηθό της.

Ολοι μαζί, ακόμα κι αυτοί που δεν το περίμεναν, ένιωσαν ένα είδος εθνικής ανάτασης. Ενιωσαν, έστω για μια στιγμή, κάπως υπερήφανοι για το μέρος που κατοικούν. Για μια χώρα με ιστορία, που ξέρει να αυτοσαρκάζεται. Που φωνάζει την εμπειρία και τη διαφορετικότητά της και την ίδια στιγμή γελάει με την ίδια της τη γραφικότητα. Αυτό το συναίσθημα ψιλοαυθαίρετα μπορούμε να το ονομάσουμε πατριωτισμό. Σας θυμίζει κάτι; Κάποτε, σε μια εποχή πριν από την κρίση, κάτι παρόμοιο, έστω για μια στιγμή, ζήσαμε κι εμείς: μια σχεδόν ασυναίσθητη περηφάνεια για τη μικρή μας χώρα, που μπορεί να έχει δεκαπέντε χιλιάδες στραβά, αλλά είναι αυτή που είναι, φτάνει μέχρι εκεί που μπορεί να φτάσει και είναι δική μας.

Η «Μέση Αγγλία», δυστυχώς και ευτυχώς, δεν τελειώνει στις πρώτες εκατό σελίδες. Μεθοδικά, σαν επιδέξιος εκτελεστής, ο Κόου αποδομεί το ίδιο το βρετανικό εθνικό φρόνημα, αποκαλύπτοντας μια βαθιά προβληματική κοινωνία που δεν κατάφερε ποτέ να αυτοσαρκαστεί πραγματικά. Το βιβλίο, ίσως σε μια απέλπιδα προσπάθεια του συγγραφέα να επουλώσει τις πληγές των αναγνωστών του, κλείνει με μια νότα ελπίδας. Σήμερα, όμως, έναν χρόνο μετά την κυκλοφορία του, η Βρετανία διαλύεται μπροστά στα μάτια ολόκληρου του πλανήτη. Ακόμα κι εκείνοι που τη χτένισαν από πάνω ως κάτω ή την αγάπησαν σαν δική τους πατρίδα, δεν μπορούν να κάνουν τίποτα για να τη βοηθήσουν. Κανείς δεν μπορεί, ούτε η ίδια της η βασίλισσα.

Ξέρουμε πώς ένιωθαν το 2012 οι Βρετανοί. Και ξέρουμε πώς ένιωσαν στο Brexit – ήμασταν ήδη ειδικοί στα δημοψηφίσματα χωρίς αντίκρισμα και χωρίς σχέδιο. Αυτό που ζουν τώρα, όμως, δεν το ξέρουμε. Δεν γνωρίζουμε πώς μια χώρα φτάνει συντεταγμένα σε ένα στάδιο παράνοιας σχεδόν ανήκουστο για τη μεταπολεμική Ευρώπη. Δεν καταλαβαίνουμε πώς τα checks and balances της πιο παλιάς ευρωπαϊκής δημοκρατίας τσαλαπατώνται μέσα σε μια μέρα. Δεν μπορούμε ούτε καν να διανοηθούμε τι σημαίνει Μπόρις Τζόνσον. Και δεν είναι μόνο τα μεγάλα και τα πολιτικά σπουδαία. Κοιτάς τη Βρετανία έξω από τον μικρόκοσμο του Λονδίνου και δεν την αναγνωρίζεις. Η γοητευτική της φύση συνθλίβεται κάτω από τόνους ρατσισμού, διακατέχεται από μια αίσθηση αυταρχικής ανωτερότητας που δεν δικαιολογείται από σαιξπηρικά σονέτα, ούτε από θρυλικούς αντιναζιστικούς λόγους. Και όλα αυτά ήταν πάντα εκεί, απλά χρειαζόταν ψάξιμο. Ηταν καλά κρυμμένα κάτω από τους στίχους των Beatles, το ραβδί του Χάρι Πότερ και τα σουτ του Χάρι Κέιν.

Ο συγγραφέας που δημιούργησε τα Χόμπιτ, Βρετανός μέχρι το μεδούλι, έλεγε πως μετά την κάθε στροφή μπορεί να μας περιμένει ένας καινούργιος δρόμος ή μια μυστική πύλη – ή, θα πρόσθετε κανείς, μια ακόμη ευκαιρία. Τώρα είναι η ώρα των Βρετανών να αποδείξουν πως όσοι τριγυρνούν δεν είναι απαραίτητα χαμένοι.