Η δημοκρατία θα πεθάνει τελευταία;

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980, εξέχοντες διεθνείς αναλυτές όπως ο γάλλος πολιτικός φιλόσοφος Πιερ Ασνέρ έλεγαν ότι ο κόσμος γνώριζε μια διαδικασία ανταγωνιστικής σήψης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σοβιετικής Ενωσης. Το 1989, η ετυμηγορία ήταν σαφής: η ΕΣΣΔ κατέρρευσε, θύμα των λαθών της και των αντιφάσεών της.

Σήμερα, η έννοια της ανταγωνιστικής σήψης ιδεολογικών και πολιτικών μοντέλων βρίσκεται και πάλι στο προσκήνιο. Σε πρόσφατη συνέντευξή του στους Financial Times, ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε ότι το ιδανικό της φιλελεύθερης δημοκρατίας είναι «ξεπερασμένο». Κι όμως, τα πλήθη που διαδηλώνουν στη Μόσχα και το Χονγκ Κονγκ αποδεικνύουν ότι το αυταρχικό μοντέλο έχει τα δικά του προβλήματα.

Οι ανησυχούντες δημοκράτες φοβούνται ότι ο κόσμος έχει εισέλθει σε μια τρίτη, σκοτεινότερη φάση της μεταπολεμικής του ιστορίας. Στην πρώτη φάση, από το 1945 ως το 1989, κυριάρχησε ο Ψυχρός Πόλεμος. Η δεύτερη, από το 1990 ως το 2016, χαρακτηρίστηκε από μια εύθραυστη νίκη των φιλελεύθερων δημοκρατικών καθεστώτων. Τώρα διανύουμε μια νέα, επικίνδυνη λαϊκιστική εποχή που ξεκίνησε με τις νίκες του Brexit και του Τραμπ.

Ομως οι φόβοι ότι η δημοκρατία και η ελευθερία είναι πρόωροι. Πολλά θα κριθούν από τις αμερικανικές εκλογές του 2020. Μεγάλο μέρος της παγκόσμιας πολιτικής και οικονομικής ελίτ θεωρεί δεδομένη την επανεκλογή του Τραμπ. Πολλοί την εύχονται κιόλας. Στον βαθμό που ο Τραμ κάνει καλό στις επιχειρήσεις, αδιαφορούν για το ότι απειλεί την ψυχή και τις αξίες της Αμερικής.

Αλλά αυτός ο τρόπος σκέψης είναι βαθιά επικίνδυνος. Αντίθετα από αυτό που πιστεύουν οι δημοκρατικές Κασσάνδρες, το χειρότερο δεν είναι αναπόφευκτο. Η δημοκρατία και ο αυταρχισμός έχουν ίδιες πιθανότητες σήψης. Προς το παρόν είναι άγνωστο ποιο σύστημα θα επικρατήσει. Δεν είναι σοφό όμως να ξεγράφουμε τη δημοκρατία, πόσο μάλλον να επιταχύνουμε την πτώση της.

Ο Ντομινίκ Μοϊζί είναι ειδικός σύμβουλος στο Institut Montaigne του Παρισιού