Στα νερά του Ναβαρίνου

Η γραφική κωμόπολη της Πύλου, ένας από τους πλέον αξιόλογους τουριστικούς προορισμούς της Μεσσηνίας, απλώνεται αμφιθεατρικά σε δύο υψώματα γύρω από το λιμάνι της, στον κόλπο του Ναβαρίνου.

Ως γνωστόν, στα νερά του κόλπου αυτού, στις 20 Οκτωβρίου 1827, έλαβε χώρα η περιώνυμη ναυμαχία του Ναβαρίνου, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην απελευθέρωση της Ελλάδας από τον τουρκικό ζυγό.

Το νησιώτικο χρώμα, τα παραδοσιακά αρχιτεκτονικά στοιχεία, τα ιστορικά μνημεία και η σύγχρονη μαρίνα δίνουν ξεχωριστό χρώμα στην Πύλο, που δέχεται πολυάριθμους επισκέπτες όλες τις εποχές του χρόνου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν η εκκλησία της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας, η οικία του ολυμπιονίκη Κωνσταντίνου Τσικλητήρα (1888-1913) και τα λείψανα υδραγωγείου, στη διαδρομή προς τη Μεθώνη, στη θέση «Καμάρες».

Όμως, τα σημαντικότερα αξιοθέατα της ευρύτερης περιοχής της Πύλου είναι το Νιόκαστρο, η Σφακτηρία και η Γιάλοβα.

ΤΟ ΝΙΟΚΑΣΤΡΟ. Το Νιόκαστρο, στη νότια είσοδο του κόλπου του Ναβαρίνου, οικοδομήθηκε από τους Τούρκους το 1573, λίγο μετά την ήττα τους στη ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571). Στη μακρά ιστορική διαδρομή του το Νιόκαστρο αποτέλεσε έδρα του ενετού διοικητή της περιοχής, έδρα του βιλαετίου του Ναβαρίνου και φυλακή. Κύρια αρχιτεκτονικά στοιχεία του είναι η εξαγωνική ακρόπολη, οι δύο τετράπλευροι προμαχώνες και ο οχυρωματικός περίβολος.

Στον χώρο του Νιόκαστρου, στο κτίριο στρατώνων Μαιζώνος, φιλοξενούνται τα εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου της Πύλου, που παρουσιάζουν τη διαδρομή της Πυλίας από την απώτερη προϊστορία έως τους Ρωμαϊκούς Χρόνους.

Η ΣΦΑΚΤΗΡΙΑ. Το μακρόστενο νησί που κλείνει από τα δυτικά τον κόλπο του Ναβαρίνου είναι ένας τεράστιος φυσικός λιμενοβραχίονας, με μήκος 4.000 μ., πλάτος 500-1.000 μ. και ύψος που φθάνει τα 150 μ. Η Σφακτηρία, γυμνή από δέντρα σήμερα, δασώδης όμως στην αρχαιότητα, φιλοξενεί μεταξύ άλλων το μνημείο των ελλήνων πεσόντων στη μάχη της Σφακτηρίας (26 Απριλίου 1825), τον τάφο του φιλέλληνα πρίγκιπα Παύλου Μαρία Βοναπάρτη (ανιψιού του Ναπολέοντος), το μνημείο του φιλέλληνα Σανταρόζα, το μνημείο των ρώσων πεσόντων στη ναυμαχία του Ναβαρίνου και το εκκλησάκι της Αναλήψεως (Παναγούλα).

Η ΓΙΑΛΟΒΑ. Σε μικρή απόσταση από την Πύλο βρίσκεται η Γιάλοβα, παραθαλάσσιος οικισμός, χτισμένος στον μυχό του κόλπου του Ναβαρίνου. Η Γιάλοβα έχει πιστούς φίλους χάρη στο γαλήνιο φυσικό περιβάλλον, τις μαγευτικές παραλίες και το ρομαντικό ηλιοβασίλεμά της.

Πόλους έλξης στην ευρύτερη περιοχή αποτελούν η λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας (Διβάρι), υγρότοπος με σπάνια χλωρίδα και πανίδα, η φημισμένη Βοϊδοκοιλιά, όρμος με αμμόλοφους και γαλαζοπράσινα νερά, τοπίο εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς, και το Παλιόκαστρο (Παλιό Ναβαρίνο), στο ακρωτήρι Κορυφάσιο, στη βόρεια είσοδο του κόλπου του Ναβαρίνου.

ΤΟ ΜΗΛΟΝ ΤΗΣ ΕΡΙΔΟΣ. Το 425 π.Χ., στα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου, ο κόλπος της Πύλου βρέθηκε στο προσκήνιο της ιστορίας. Κατά το έβδομο έτος του πολέμου λοιπόν σαράντα αθηναϊκά πλοία, που περιέπλεαν την Πελοπόννησο εν πλω προς τη Σικελία, αναγκάστηκαν να προσορμιστούν στον κόλπο λόγω τρικυμίας. Ο έμπειρος στρατηγός Δημοσθένης, ο οποίος συμμετείχε στην εκστρατεία, αντελήφθη τα πλεονεκτήματα της περιοχής και έπεισε τους Αθηναίους να οχυρώσουν με τείχος το ύψωμα Κορυφάσιο, βορείως του κόλπου του Ναβαρίνου, πάνω από τη Βοϊδοκοιλιά. Ο Δημοσθένης αποσκοπούσε στη δημιουργία μιας αθηναϊκής ναυτικής βάσης στην επικράτεια των Λακεδαιμονίων. Έχοντας αυτήν ως ορμητήριο, οι Αθηναίοι, με τη βοήθεια των Μεσσηνίων, θα ήταν σε θέση να παρενοχλούν τους αιώνιους αντιπάλους τους.

Οι Λακεδαιμόνιοι, θορυβημένοι από τις εξελίξεις, έδωσαν εντολή σε ένα επίλεκτο σώμα τους να αποβιβαστεί και να οχυρωθεί στη Σφακτηρία. Ταυτόχρονα, εξαπέλυσαν χερσαία και θαλάσσια επίθεση κατά του αθηναϊκού οχυρού στο Κορυφάσιο. Οι 600 άνδρες του Δημοσθένη κατάφεραν να αποκρούσουν τη σπαρτιατική επίθεση. Στο μεταξύ, τα αθηναϊκά πλοία που είχαν σταλεί ως ενίσχυση εισήλθαν στον κόλπο της Πύλου από τις δύο εισόδους (το Μεγάλο Πέρασμα και τη Συκιά) και καταναυμάχησαν τις ναυτικές δυνάμεις των Σπαρτιατών που βρίσκονταν εκεί.

Τα γεγονότα στην Πύλο έγιναν τα κυρίαρχα του πολέμου. Οι αποκλεισμένοι στη Σφακτηρία Λακεδαιμόνιοι, στην προσπάθειά τους να διασωθούν, άρχισαν διαπραγματεύσεις με σκοπό τη σύναψη ειρήνης, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Η απόβαση των Αθηναίων στη Σφακτηρία σηματοδότησε την έναρξη σκληρών μαχών. Αφού αμύνθηκαν επί εβδομήντα δύο ημέρες, οι 292 Λακεδαιμόνιοι που επέζησαν αναγκάστηκαν να παραδοθούν.

Οι αιχμάλωτοι οδηγήθηκαν στην Αθήνα, η δε απελευθέρωσή τους αποτέλεσε διαπραγματευτικό όρο της Σπάρτης στην εξέλιξη του πολέμου. Η αιχμαλωσία των Λακεδαιμονίων θεωρήθηκε βαρύτατη και προσβλητική ήττα της Σπάρτης. Μάλιστα, υπήρξε η μοναδική ήττα που υπέστησαν ποτέ οι Σπαρτιάτες στα εδάφη τους.

Μετά την ήττα των Λακεδαιμονίων στη Σφακτηρία οι Αθηναίοι εγκατέστησαν στην Πύλο μόνιμη φρουρά, η οποία ενισχύθηκε από Μεσσηνίους. Τελικά, οι Λακεδαιμόνιοι κατάφεραν να εκπορθήσουν το αθηναϊκό οχυρό και να καταλάβουν την τοποθεσία το 409 π.Χ.

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ. Το Ναβαρίνο, ο κόλπος της Πύλου που βλέπει στο Ιόνιο, είναι ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια του κόσμου, με μήκος 4.800 μ. και πλάτος 3.600 μ. Το ιδανικό αυτό φυσικό λιμάνι, ο ημαθόεις Πύλος (η αμμουδερή Πύλος) του Ομήρου, έχει δύο ανοίγματα: το Μεγάλο Πέρασμα (μήκους 1.200 μ.), στα νοτιοδυτικά, απ’ όπου έμπαιναν ανέκαθεν τα καράβια, για να αγκυροβολήσουν στον ήσυχο κόλπο (το βάθος της θάλασσας φθάνει τα 50 μ.), και τη Συκιά, στα βόρεια, στενό και ρηχό άνοιγμα, ακατάλληλο για πέρασμα καραβιών.

Στον κόλπο του Ναβαρίνου, στις 20 Οκτωβρίου 1827, παίχτηκε η τελευταία πράξη της Ελληνικής Επανάστασης, στη ναυμαχία που έφερε αντιμέτωπους τον συμμαχικό στόλο των Άγγλων, των Γάλλων και των Ρώσων με τον στόλο των Τουρκοαιγυπτίων.

Ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος, με 89 καράβια, υπό την αρχηγία του τούρκου Ταχήρ πασά και των αιγυπτίων ναυάρχων Μουσταφά μπέη και Μωχαρέμ μπέη, εισήλθε στον κόλπο του Ναβαρίνου, με σκοπό την ενίσχυση και τον εφοδιασμό των χερσαίων δυνάμεων του Ιμπραήμ πασά, που ρήμαζαν την Πελοπόννησο.

Οι στόλοι των Ευρωπαίων, ο αγγλικός με ναυαρχίδα την «Ασία» και δώδεκα πολεμικά πλοία υπό τον αντιναύαρχο σερ Έντουαρντ Κόδριγκτον (1770-1851), ο ρωσικός με ναυαρχίδα το «Αζόφ» και οκτώ πλοία υπό τον υποναύαρχο κόμη Λογγίνο Χέυδεν (1772-1840) και ο γαλλικός με ναυαρχίδα το «Σειρήν» και επτά πλοία υπό τον υποναύαρχο Ερρίκο Δανιήλ Γκωτιέ Δεριγνύ (1782-1835), εισήλθαν επίσης στον κόλπο της Πύλου, βασισμένοι στο μυστικό άρθρο της Ιουλιανής Συνθήκης του Λονδίνου (6 Ιουλίου 1827), που ενέκρινε τη χρήση «όσων μέτρων οι περιστάσεις υπαγορεύουν», προκειμένου να επιτευχθεί ειρήνη και να ανακοπούν οι σφαγές και οι λεηλασίες του Ιμπραήμ.

Η ναυμαχία, η τελευταία μεγάλη ναυτική σύγκρουση που έγινε με ιστιοφόρα πλοία, κράτησε τέσσερις ώρες και είχε ως αποτέλεσμα να βυθιστούν 60 τουρκοαιγυπτιακά πλοία και να χάσουν τη ζωή τους 6.000 ναύτες. Σύμφωνα μάλιστα με τις διηγήσεις παλαιότερων κατοίκων της Πύλου, στον κόλπο του Ναβαρίνου, κοντά στη Σφακτηρία, όταν το φως ήταν κατάλληλο και η θάλασσα ήρεμη, κοιτώντας από τη βάρκα προς τον βυθό, μπορούσε κανείς να δει τα κατάρτια των βυθισμένων τουρκοαιγυπτιακών πλοίων από τη μεγάλη ναυμαχία του 1827.

Από τον συμμαχικό στόλο δεν βυθίστηκε κανένα πλοίο, αλλά σκοτώθηκαν 272 Άγγλοι, 198 Ρώσοι και 185 Γάλλοι.