Οι ΗΠΑ που (δεν) ξέρουμε

Πόσο «ηνωμένες» είναι η πολιτεία του Τέξας με εκείνη της Νέας Υόρκης και της βόρειας Ντακότα; Και πού κυβερνά πραγματικά ο Ντόναλντ Τραμπ; Στην Ουάσιγκτον ή στον χώρο ανάμεσα στη δυτική και την ανατολική ακτή; Οι ερωτήσεις επανέρχονται κάθε φορά που μια δημοσκόπηση, όπως η πρόσφατη που δημοσιοποίησε το Politico, δίνει πόντους στον «εθνικιστικό συντηρητισμό». Το 45% των ερωτηθέντων εγκρίνουν τη δημόσια στάση του αμερικανού προέδρου, ο οποίος κερδίζει 4 μονάδες από την προηγούμενη εβδομάδα. Η λεπτομέρεια που κάνει τη διαφορά: κι όμως, έχει υποστεί σφοδρή κριτική από αντιπάλους και Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης για την υποκίνηση μίσους ύστερα από το διπλό μακελειό στο Ελ Πάσο και το Ντέιτον του Οχάιο. Πριν από δύο εβδομάδες, εξάλλου, είχε επιτεθεί σε τέσσερις βουλευτίνες του Δημοκρατικού Κόμματος, όλες μέλη εθνικών μειονοτήτων: τις Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές, Αγιάνα Πρίσλεϊ, Ρασίντα Τλαΐμπ και Ιλχάν Ομάρ.

Ακόμη και αν πρόκειται για την καταγραφή μιας εβδομαδιαίας διακύμανσης, γιατί αντέχει ο κατά δήλωσή του «εθνικιστής» πρόεδρος; Σύμφωνα με μία ανάλυση, ακριβώς γι’ αυτό. Επειδή λειτουργεί σαν το καλύτερο αντηχείο του εκλογικού σώματος, όταν αναρωτιέται δημοσίως: «Η λέξη ακούγεται παλιομοδίτικη. Τη λένε εθνικισμό. Κι εγώ λέω: “Αλήθεια; Δεν πρέπει εμείς να τη χρησιμοποιούμε;»» (το 2018, στο Χιούστον).

Κάτω από το «εμείς» το επικοινωνιακό επιτελείο του Τραμπ είχε χτίσει ήδη από την περίοδο των προκριματικών εκλογών την απαραίτητη φαντασιακή κοινότητα. Σ’ αυτήν κυρίαρχη θέση είχαν τα «λευκά σκουπίδια»: οι απόκληροι της εργατικής τάξης που αισθάνονταν ότι είχαν μείνει στο περιθώριο κι έπρεπε να επιβιώσουν με τη Βίβλο ανά χείρας ή το χριστιανικό κήρυγμα από τηλεοπτικού άμβωνος. Ηταν τότε που πίστεψαν, σύμφωνα με τις μετρήσεις, ότι η παράδοση του πολιτικού συντηρητισμού – που ποτέ δεν έλειψε από την ιστορία των ΗΠΑ – μπορούσε να τους εκπροσωπήσει. Βολικός εχθρός θα ήταν το πολιτικό κατεστημένο και οι επιχειρηματίες: μια διεθνής ελίτ που θυσιάζει την εθνική κυριαρχία στο όνομα του ατομικού κέρδους. Οι απόλυτες διακρίσεις βοηθούσαν και τους ίδιους και τον Τραμπ. Οι ΗΠΑ ήταν δύο κόσμοι. Από τη μια, οι κοσμοπολίτες, μορφωμένοι και «δικτυωμένοι» – από την άλλη, οι άνθρωποι της οικογένειας, της θρησκείας, της γειτονιάς. Ο Τραμπ απευθυνόταν πλέον στο έθνος ως μία «κοινότητα των κοινοτήτων». Από αυτές αντλούσε τη νομιμοποίησή του και σ’ αυτές είναι υπόλογος μέχρι σήμερα όταν εκφράζει τον ιδιότυπο λαϊκισμό του.

Για να επιστρέψουμε, όμως, εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε: χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να κατανοήσουμε τις πραγματικές ΗΠΑ. Ούτε οι πολιτικές και η ρητορική του Τραμπ αντανακλούν την «εσωτερική συνείδηση» της χώρας ή τη δημογραφική εξέλιξή της. Οι ΗΠΑ προσδιορίζονται πλέον από μία μη αναστρέψιμη «διαφορετικότητα». Και τα εμπρηστικά τουίτ του προεδρικού λογαριασμού δεν μπορούν να εκφράσουν τη «σιωπηλή ποικιλομορφία» τους. Η αμερικανική Δεξιά μπορεί να επικρατεί με όρους ρητορικής, πολιτικής, ακόμη και βίας. Ακόμη και ο Τραμπ, όμως, δεν μπορεί να κυβερνήσει τις ΗΠΑ που φαντάζεται. Είναι ήδη θλιβερό ότι κυβερνάει μια χώρα με ανθρώπους που ο ίδιος απεχθάνεται.

Το τραγούδι των χιλμπίληδων
Μια γλαφυρή μαρτυρία για τον κόσμο που θεωρείται ότι πριμοδότησε την άνοδο του Τραμπ δίνει ο Τζέιντι Βανς στο βιβλίο του «Το τραγούδι του χιλμπίλη» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Δώμα»). Ο συγγραφέας μεγάλωσε στο Μίντλταουν του Οχάιο και στο Τζάκσον του Κεντάκι. Στην αμερικανική επικράτεια, δηλαδή, όπου οι πολιτισμικές ελίτ δεν έχουν καμία θέση, η Βίβλος είναι η απόλυτη αναφορά και η ροκ μουσική θεωρείται σατανιστική. Μεγάλωσε εκεί όπου οι χιλμπίληδες, οι «απόκληροι», ανατρέφονται με δόσεις μνησικακίας για την κοινωνική ανέλιξη των άλλων και για τα επιδόματα που τους κλέβουν απ’ τα χέρια. «Μερικές εικόνες σού σπάραζαν την καρδιά και την ίδια στιγμή ήταν τρομερά κοινότοπες» περιγράφει ο ίδιος για τη φτώχεια των Απαλαχίων, όπου μεγάλωσε. «Μισοδιαλυμένες παράγκες που τα ξύλα τους σάπιζαν, κοπρόσκυλα που ικέτευαν για λίγο φαΐ, παλιά έπιπλα πεταμένα στις αλάνες».