Μικροαστική επαναστατικότητα

Οπως διέπλαθαν την ηθική και την αισθητική των ανθρώπων κατά τον 19ο αιώνα τα μεγάλα μυθιστορήματα, κατά τον 20ό αιώνα οι ταινίες του Χόλιγουντ και της Τσινετσιτά (σε εμάς βεβαίως και της Φίνος Φιλμ), έτσι συμβαίνει σήμερα με τα τηλεοπτικά προϊόντα τα οποία δεν αποκαλούνται σίριαλ, μα σειρές. Που δεν μεταδίδονται στην τηλεόραση, αλλά στο Διαδίκτυο. Που παραδίδονται στο κοινό ανά εξάμηνο, σε χορταστικούς «κύκλους» των οκτώ ή των δώδεκα επεισοδίων, να ‘χεις να ξενυχτάς επί τρεις μέρες μπροστά στην οθόνη με σουβλάκια και με μπίρες.

Το «Casa del Papel» – «Η Τέλεια Ληστεία» μεταφράστηκε στα ελληνικά – έκανε θραύση πέρσι διεθνώς. Ευεξήγητο. Εφάρμοζε πιστά την κλασική εμπορική συνταγή, ήταν όμως αρκούντως «πειραγμένη», πικάντικη, αυθάδης, ώστε να προσελκύσει και τους εναλλακτικούς θεατές.

Μια παρέα από σέξι ρεμάλια, με επικεφαλής έναν γοητευτικά σπασίκλα «Καθηγητή», εισβάλλουν στο νομισματοκοπείο της Μαδρίτης και – πολιορκούμενοι από τις δυνάμεις καταστολής – βάζουν τις μηχανές να δουλεύουν ξέφρενα. Μόλις έχουν στα χέρια τους κάποια δισεκατομμύρια φρεσκοτυπωμένα ευρώ, το σκάνε κάτω από τη μύτη της αστυνομίας, τραγουδώντας το «Bella Ciao».

Το «Bella Ciao», από ύμνος της αντίστασης στον φασισμό, έγινε τρομερό σουξέ στα μπιτς μπαρ. Ο Αλέξης Τσίπρας παρομοίασε τον Νάσο Ηλιόπουλο με τον «κύριο Καθηγητή». Ο Γιάνης Βαρουφάκης και ο Παναγιώτης Λαφαζάνης ένιωσαν – και ορθώς ίσως – ότι «Η Τέλεια Ληστεία» έχει εμπνευστεί κι απ’ τα δικά τους παρ’ ολίγον κατορθώματα. Ακόμα και ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι – σε μια ανάσα της προεκλογικής του περιοδείας – παρακολούθησε ένα επεισόδιο της σειράς. Μιλάμε για την Ελλάδα, μία μόνο απ’ τις δεκάδες χώρες όπου παίχτηκε το «Casa del Papel»…

Πάνδημο αίτημα να γυριστεί η συνέχεια. Συνέβη. Ο καινούργιος κύκλος βγήκε στον αέρα την περασμένη εβδομάδα. Πώς ξεκινάει; Με τους ληστές να απολαμβάνουν τη λεία τους.

Δηλαδή; Τι θα περίμενε κανείς – ρωτάω – από ανθρώπους με αντιεξουσιαστικό φρόνημα, οι οποίοι έχουν ιδεολογικοποιήσει την παράνομη δράση τους, τής έχουν προσδώσει αύρα επαναστατική; Να διανείμουν τα δισεκατομμύρια στους μη προνομιούχους; Να ιδρύσουν μια εναλλακτική κοινότητα – μία κομμούνα, ένα κιμπούτς έστω – στους κόλπους της οποίας δεν υφίσταται εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο;

Αλίμονο, αγαπητοί αναγνώστες. Οι μπαρουτοκαπνισμένοι του «Casa del Papel» διαβιούν σαν νιόπαντρα ζευγάρια, που χάρη στη λίστα γάμου έχουν πάει μήνα του μέλιτος σε εξωτικά νησιά. Η ειδυλλιακή καθημερινότητα, την οποία εξασφάλισαν συγκρουόμενοι με το αστικό κράτος, προσκυνάει τις αξίες του καπιταλισμού στην πιο τετριμμένη μάλιστα εκδοχή τους. Μάσα, ξάπλα και οι ιθαγενείς να σου κάνουν αέρα.

Επανερχόμενη στην ενεργό δράση, η αγαπημένη μας συμμορία φιλοδοξεί να μπουκάρει στο κεντρικό θησαυροφυλάκιο. Εκεί όπου φυλάσσεται ο χρυσός της Ισπανίας. Για να διευκολυνθούν πρέπει να προκαλέσουν στην πόλη χάος. Τα καταφέρνουν σκορπίζοντας από αερόστατα ένα μικρό ποσοστό των χρημάτων που έχουν τυπώσει και ιδιοποιηθεί. Η κυκλοφορία πράγματι σταματάει. Σαν τα λιγούρια οι Μαδριλένιοι διαγκωνίζονται ποιος θα τσεπώσει κάνα πενηντάευρο. Εν συνεχεία διαδηλώνουν παθιασμένα υπέρ των ληστών. Οι οποίοι, αν τα καταφέρουν, θα τους αφήσουν πίσω και θα ξαναπάνε διακοπές υπερπολυτελείας. Τα πλάνα από τα συλλαλητήρια είναι εξαιρετικά πειστικά. Θυμίζουν – τάλε κουάλε – τους δικούς μας «Αγανακτισμένους» του 2011.

Γιατί απαξίωναν, γιατί λοιδορούσαν τους μικροαστούς οι καλλιτέχνες, από τον Μαγιακόφσκι μέχρι τον Κηλαηδόνη; Διότι οι μικροαστοί – όπως τους παρουσίαζαν – ενσαρκώνουν την απόλυτη υποκρισία. Δεν απορρίπτουν εκείνους που στέκουν ψηλότερα από τους ίδιους στην κοινωνική πυραμίδα. Τους φθονούν απλώς. Ακόμα και όταν συγκρούονται μαζί τους, η σύγκρουση δεν είναι αξιακή. Συνοψίζεται στη φράση «σήκω εσύ να κάτσω εγώ».

Αφθονούν στις μέρες μας οι εκφάνσεις της μικροαστικής επαναστατικότητας. Συγκροτούν κοινωνικό – και πολιτικό – ρεύμα.

Από εκείνους που εξεγείρονται επειδή η κυβέρνηση ορκίστηκε θρησκευτικά, ενώ οι ίδιοι βαφτίζουν τα παιδιά τους – «ας όψονται» λένε «τα συμπεθέρια», στην οικονομική ενίσχυση των οποίων ποντάρουν. Μέχρι τις μειονότητες, τα κινήματα που παλεύουν για να αποκτήσουν τα ίδια ακριβώς σάπια προνόμια με τον «κυρίαρχο λευκό άνδρα». «Ενας κακομοίρης είναι ο κυρίαρχος λευκός άνδρας, βαλτωμένος στη ρουτίνα και στη συγκατάβαση…» έλεγα προχθές σε δύο νεαρούς ομοφυλόφιλους. «Οσα λεφτά κι αν έχει, μιζεριάζει. Διότι αντιμετωπίζει τη ζωή όχι ως περιπέτεια, αλλά σαν συναλλαγή. Τι τού ζηλέψατε, τη βέρα του; Φτιάξτε δικούς σας, ελευθεριακούς θεσμούς!». Με κοίταξαν καχύποπτα, οργισμένα σχεδόν.

Οταν εξαρθρώθηκε η 17 Νοέμβρη, βρέθηκε στη γιάφκα της ένα χειρόγραφο βιβλίο εσόδων – εξόδων. Τα έσοδα προέρχονταν από τις ληστείες. Στα έξοδα, μια καταχώρηση πονοκεφάλιασε τις διωκτικές αρχές. «Ψυγ. Μοσχ.». Με τα πολλά την αποκρυπτογράφησαν. Οι παρ’ ημίν αδελφοί Ντάλτον, οι Ξηροί, είχαν ψωνίσει ένα ψυγείο – ακριβούτσικο μάλιστα – για τη μάνα τους, τη Μοσχούλα.

Τόσο αίμα που χύθηκε, τόσες προκηρύξεις που γράφτηκαν κατέληγαν εκεί. Στον ψυγειοκαταψύκτη της Μοσχούλας…