Ποιος ελέγχει ποιον;

Ο Πούτιν σίγουρα ελπίζει ότι η αποφυλάκιση του δημοσιογράφου Ιβάν Γκολούνοφ, θα αποδείξει στους υπηκόους του την προθυμία του να τους προστατέψει από τις υπερβάσεις των υπηρεσιών ασφαλείας. Ο δημοσιογράφος συνελήφθη έπειτα από μια άτσαλα στημένη σκευωρία επειδή κατήγγελλε τη διαφθορά των δημοτικών αρχών της Μόσχας. Οι Ρώσοι όμως καταλαβαίνουν πως τέτοιες περιπτώσεις απλώς αναδεικνύουν τον βαθμό στον οποίο ο Πούτιν αφήνει τις υπηρεσίες πληροφοριών να λεηλατούν και να διώκουν ανενόχλητες. Οι διαβόητοι «σλαβίκι» κάποτε θεωρούνταν οι ισχυρότεροι σύμμαχοι του Πούτιν αλλά φαίνεται πως μάλλον είναι το μεγαλύτερο πρόβλημά του.  Νωρίτερα φέτος το επενδυτικό κλίμα στη Ρωσία κατρακύλησε έπειτα από τη σύλληψη του αμερικανού επενδυτή Μάικλ Κάλβι. Ο Κάλβι, ένας από τους λίγους ξένους επενδυτές που παραμένουν πιστοί στη ρωσική αγορά, συνελήφθη όταν ανταγωνιστής του κατέθεσε παράπονο στις υπηρεσίες ασφαλείας. Εν τω μεταξύ έπειτα από την παρέμβαση στην Ουκρανία, την ανάμειξη στις εκλογές των ΗΠΑ και την απόπειρα δολοφονίας του Σκριπάλ η Ρωσία υπέστη κυρώσεις και η στάση της Δύσης απέναντί της είναι τόσο σκληρή όσο την εποχή της διάλυσης της Σοβιετικής Ενωσης.

Πίσω από αυτές τις εξελίξεις δεν κρύβεται ο Πούτιν αλλά οι υπηρεσίες πληροφοριών και οι εταίροι τους. Ο Πούτιν εγκρίνει τα καμώματά τους αλλά άραγε πόσο πολύ τους αφήνει να τον καθοδηγήσουν;

Στη Δύση έχει επικρατήσει ο μύθος του προέδρου – αρχικατασκόπου. Ομως έχουμε παρεξηγήσει τη σχέση του Πούτιν με τις υπηρεσίες πληροφοριών. Είναι περισσότερο θαυμαστής των κατασκόπων παρά κατάσκοπος και οι αρχικατάσκοποί του εύκολα τον εξαπατούν. Ο Πούτιν πάντα θαύμαζε τους κατασκόπους. Εγινε μέλος της Κα Γκε Μπε μόλις τελείωσε το πανεπιστήμιο, ωστόσο ήταν μόνο ένας κοινός αξιωματικός. Η δουλειά του ήταν να οργανώνει αρχεία και να ενημερώνει πολίτες που ταξίδευαν στο εξωτερικό. Εφυγε από την Κα Γκε Μπε πριν από τη διάλυσή της αλλά ακόμα νιώθει ένα δεσμό με τους λεγόμενους τσεκιστές. Βασίζεται στην υποστήριξή τους και σε αντάλλαγμα τους αφήνει να κατασκοπεύουν, να λεηλατούν και να καταπιέζουν ανενόχλητοι. Πολλοί από τους συμμάχους του είναι βετεράνοι της Κα Γκε Μπε.

Είναι εμφανές πως ο Πούτιν θαυμάζει μια φανταστική εκδοχή των κατασκόπων παρά την πραγματική. Παραδέχεται πως έγινε μέλος της Κα Γκε Μπε λόγω των κατασκοπικών ταινιών που έβλεπε στην τηλεόραση. Μπορεί να διεύθυνε την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας για λίγο, αλλά δεν φαίνεται να κατανοεί πώς λειτουργούν οι υπηρεσίες πληροφοριών, πώς οι πληροφορίες «φιλτράρονται» κατά τη διάρκεια της ενημέρωσης και πώς επηρεάζουν τον τρόπο σκέψης του ηγέτη.

Ο Πούτιν αρχίζει τη μέρα του με τρία αρχεία: την αναφορά της Υπηρεσίας Ασφαλείας για τις εσωτερικές υποθέσεις, την αναφορά της Υπηρεσίας Κατασκοπείας για τις εξωτερικές υποθέσεις και την αναφορά της Υπηρεσίας Ασφαλείας σχετικά με τις κινήσεις της ρωσικής ελίτ. Η μέρα του ξεκινάει με τους κατασκόπους του.

Οπως όλοι οι απολυταρχικοί ηγέτες, ο Πούτιν περιστοιχίζεται από ανθρώπους που λένε αυτά που θέλει να ακούσει και όχι αυτά που χρειάζεται να ακούσει. Για να κερδίσουν την εύνοιά του γεμίζουν το κεφάλι του με θεωρίες συνωμοσίας. Η παρέμβαση στην Ουκρανία και η ανάμειξη στις εκλογές των ΗΠΑ δεν είναι οι μόνες παράλογες πολιτικές που έχουν εγκριθεί από το Κρεμλίνο. Αντί να τις βλέπουμε ως τα καπρίτσια ενός απρόβλεπτου αυταρχικού ηγέτη, ίσως πρέπει να τις δούμε ως απόδειξη ότι ακόμα και ένας λογικός αρχηγός παίρνει παράλογες αποφάσεις όταν του έχουν δοθεί παραπλανητικές πληροφορίες.

Ο Μαρκ Γκαλεότι είναι συγγραφέας και καθηγητής στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου