Προς μια φοιτητοκεντρική Εκπαίδευση

Αντιδρώντας στην ακύρωση της ίδρυσης της νομικής σχολής στην Πάτρα, ο Αλέξης Τσίπρας δήλωσε: «Ηξερα ότι δυσαρεστήθηκε η ΝΔ με το εκλογικό αποτέλεσμα στην Αχαΐα, αλλά δεν περίμενα ότι θα έσπευδε να τιμωρήσει έναν ολόκληρο νομό με πρωταγωνιστικό ρόλο στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση της πατρίδας μας». Πρόκειται για μια συνήθη δήλωση έλληνα πολιτικού που, στην ίδρυση νέων πανεπιστημιακών τμημάτων, προτάσσει τις τοπικές ανάγκες μιας πόλης ή ενός νομού και όχι τις ανάγκες της ευρύτερης κοινωνίας και των φοιτητών – φοιτητριών. Δεν είναι μόνο οι πολιτικοί, ωστόσο, που είναι ευάλωτοι σε αυτή τη λανθασμένη λογική. Στον αντίποδα, ο πρύτανης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, ενθουσιασμένος με την απόφαση του υπουργείου δήλωσε ότι αποτελούσε δέσμευση του Κυριάκου Μητσοτάκη και τη χαρακτήρισε ως μια αδιαμφισβήτητα θετική εξέλιξη για το πανεπιστήμιό του και την τοπική κοινωνία. Θα νόμιζε τελικά κανείς ότι η ίδρυση της συγκεκριμένης σχολής ήταν επί της ουσίας μια μάχη μεταξύ Πάτρας και Κομοτηνής.

Αν και η σύγχρονη παγκόσμια τάση στα πανεπιστήμια είναι να τίθεται ο φοιτητής και η φοιτήτρια στο επίκεντρο της Εκπαίδευσης, πολιτικοί και πανεπιστημιακοί στην Ελλάδα με δημόσιες δηλώσεις τους προτάσσουν άλλες ανάγκες και συμφέροντα, δίχως ίχνος επίγνωσης ότι βρίσκονται σε πλήρως λανθασμένη κατεύθυνση. Μπορείτε να αναλογιστείτε, από τη στιγμή που λαμβάνουν χώρα τέτοιες δημόσιες δηλώσεις σε μεγάλα και κεντρικά ζητήματα, τι συμβαίνει σε μικρότερα θέματα που απασχολούν τα πανεπιστήμια. Για παράδειγμα, όταν δομείται ένα πρόγραμμα σπουδών, παράλληλα με τη συζήτηση για την εξυπηρέτηση των αναγκών των φοιτητών και τη σωστή εκπαίδευσή τους σε ένα επιστημονικό πεδίο, κυρίαρχο ρόλο διαδραματίζουν οι προσωπικές φιλοδοξίες και τα συμφέροντα των ιθυνόντων, συχνά εις βάρος των φοιτητών και των φοιτητριών. Η επικράτηση του ορθού έγκειται σε συγκυριακούς μικροπολιτικούς συσχετισμούς εντός και εκτός των πανεπιστημιακών τμημάτων.

Για να απεμπλακούμε από μικροπολιτικές στοχεύσεις, τα πανεπιστήμια πρέπει να διοικούνται περισσότερο από διαδικασίες και λιγότερο από ανθρώπους, δηλαδή να διοικούνται με βάση αρχές και να εξαρτώνται λιγότερο από συγκυριακά συμφέροντα των διοικούντων. Τα τελευταία χρόνια στα πανεπιστήμια έχει ξεκινήσει μια σημαντική προσπάθεια αξιολόγησης και πιστοποίησης των ακαδημαϊκών τμημάτων μέσω της ανεξάρτητης Αρχής της ΑΔΙΠ (Ανώτατης Αρχής Διασφάλισης Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση). Αυτή η Αρχή αξιοποιεί τη διεθνή εμπειρία ώστε να εγκαθιδρύσει διαδικασίες ποιότητας στα πανεπιστήμια, καθώς και δείκτες αξιολόγησης για την τήρησή τους. Παράλληλα, μπορεί να συμβάλλει συμβουλευτικά στην ίδρυση νέων τμημάτων. Στρατηγικός σκοπός των διαδικασιών είναι πρωτίστως η εξυπηρέτηση του συμφέροντος του φοιτητή και της φοιτήτριας.

Η αξιολόγηση και η πιστοποίηση των ιδρυμάτων δεν είναι βεβαίως χωρίς προβλήματα. Υπάρχουν σαφέστατα πολλά περιθώρια βελτίωσης. Το σημαντικό είναι όμως ότι προτάσσονται η έρευνα και η διδασκαλία σε όφελος της κοινωνίας και των φοιτητών –  φοιτητριών. Τα πανεπιστημιακά τμήματα ουσιαστικά στο μέλλον θα «κλειδώσουν» σε αυτή τη βασική πορεία δράσης και θα έχουν μικρά περιθώρια να παραστρατήσουν. Με αυτή τη σωστή, φοιτητοκεντρική κατεύθυνση, δεν θα υπάρχει πλέον χώρος για μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Οι δηλώσεις και οι τακτικές υπονόμευσης του πανεπιστημίου από τους ιθύνοντες θα ακυρώνονται στην πράξη.

Ο Αλέξης Αρβανίτης είναι επίκουρος καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης