Η λογική επιστρέφει

Δεν θυμάμαι πότε ακριβώς είδα το σύνθημα «Η λογική επιστρέφει» για πρώτη φορά. Σίγουρα ήταν στις αρχές της προεκλογικής περιόδου και στη συγκεκριμένη παραλλαγή του το συνοδευτικό σημείο στίξεως ήταν μια τελεία. Η τελεία υποδήλωνε σταθερότητα και αποφασιστικότητα. Η λογική επιστρέφει. Τελεία και παύλα. Το γεγονός ότι κοσμούσε την ίδια αφίσα μια χαμογελαστή Φώφη Γεννηματά, η αρχηγός του κόμματος που, μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, είχε λάβει μια από τις πιο ανορθολογικές αποφάσεις, ισοδύναμη με τον εξοστρακισμό από το Κοινοβούλιο του Ευάγγελου Βενιζέλου, του σημαντικότερου κοινοβουλευτικού άνδρα (κι ενός από τους ελάχιστους με σκευή παιδείας παλαιάς κοπής που μας απέμειναν) της μεταπολιτευτικής περιόδου, θα έπρεπε να καθίζει σε αναμμένα κάρβουνα τους πιο καχύποπτους ανάμεσά μας, αλλά… τέτοιες ώρες, τέτοια λόγια. Voila. Η λογική επιστρέφει. Ας αρχίσουν οι χοροί. Ας σταματήσει η γκρίνια.

Αναντίρρητα οφείλεται σε συγγραφική διαστροφή η εμμονή μου με τα σημεία στίξεως. Ο αείμνηστος Μένης Κουμανταρέας έλεγε πως τα σημεία στίξεως, όπως και οι επιθετικοί προσδιορισμοί, συνήθως φανερώνουν περισσότερα από όσα οι χρήστες τους πραγματικά επιθυμούν να φανερώσουν. Η κατάχρησή τους μπορεί να προδώσει, εκτός από τον ενθουσιασμό του χρήστη, και την ανασφάλειά του. Τρία ή και πιο πολλά θαυμαστικά στη σειρά ή τρεις τελείες που αβγατίζουν σε δεκατρείς αποκαλύπτουν, όχι μονάχα την κακή σχέση του χρήστη με τη γραμματική, αλλά και τις αμφιβολίες του κατά πόσον το μήνυμά του θα γίνει αντιληπτό από τον παραλήπτη χωρίς κραυγαλέα υποβοηθήματα. Εκεί όπου άλλοι διακρίνουν έναν ενοχλητικό σχολαστικισμό, όμοιο με τις κόκκινες υπογραμμίσεις του δασκάλου μας κάτω από τα ορθογραφικά μας λάθη, δεν υποφώσκει παρά το αόρατο αποτύπωμα σκέψεων/ προθέσεων/ προσδοκιών που θέλουμε διακαώς να συγκαλύψουμε. Υπερέβαλε ο μεγάλος μας πεζογράφος; Ισως. Τι είναι όμως και η υπερβολή, αν όχι ένα ουρλιαχτό, εκεί όπου απέτυχε παταγωδώς να ακουστεί ο ψίθυρος;

Η «λογική επιστρέφει» συνοδεία τελείας αποδίδει πλήρως το ξηρό ύφος ενός παλαίμαχου εκφωνητή ειδήσεων, εκπαιδευμένου να μην επιτρέπει την παραμικρή φωνητική απόχρωση, ούτε καν την υπόνοια λυγμού, ανεξάρτητα από την τραγικότητα ή τη φαιδρότητα της ίδιας της είδησης – και στις ελάχιστες περιπτώσεις που το πράττει, να μας προειδοποιεί: «Και τώρα ας αλλάξουμε κλίμα». Εύκολα μπορούμε να εικάσουμε και το περιεχόμενο της είδησης: «Υστερα από σύντομη παραμονή της στο εξωτερικό, όπου βρέθηκε για λόγους αναψυχής, η λογική επιστρέφει στην πατρίδα μας». Παντελώς διαφορετικό θα ήταν τόσο το ύφος του εκφωνητή όσο και το περιεχόμενο της είδησης εάν το αυτό σύνθημα συνοδευόταν από θαυμαστικό: «Η λογική επιστρέφει!». Ας φανταστούμε μια πιθανή εκδοχή της: «Χτες αργά το απόγευμα, στο πεδίο ανασκαφών της Αμφίπολης, ο επιφανής αμερικανός αρχαιολόγος Πάρις Βρέστον ανακάλυψε υπολείμματα αρχαίας ελληνικής λογικής. Τα ευρήματα θεωρούνται ανεκτίμητης αξίας, είναι μοναδικά στο είδος τους και, όπως δήλωσε ο καθηγητής, πιστοποιούν αδιαφιλονίκητα πως η Χώρα του Θυμικού κατοικήθηκε κάποτε και από πλάσματα του Ορθού Λόγου. Αναμένονται νεότερες ανακοινώσεις».

Το παρατράβηξα; Δεν αποκλείεται. Αλλωστε, εάν εξετάσουμε ψύχραιμα τα πορίσματα από την πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση, εάν προχωρήσουμε σε «ποιοτική ανάλυση δεδομένων», κατά το ιδιόλεκτο των δημοσκόπων, θα συμφωνήσουμε ότι στη «λογική επιστρέφει», περισσότερο και από την τελεία ή το θαυμαστικό, ταιριάζει το ερωτηματικό. «Η λογική επιστρέφει;». Μη βάζετε και το χέρι σας στη φωτιά. Μπορεί ναι, μπορεί και όχι. Οσα είναι τα στοιχεία που μας επιβεβαιώνουν ότι η «λογική επιστρέφει», άλλα τόσα είναι και τα στοιχεία που συνηγορούν ότι η «λογική πάει περίπατο». Αναμφίβολα, είναι σημάδι παρήγορο πως ξεκουμπίστηκε η πιο ανορθολογική λαϊκιστική κυβέρνηση των τελευταίων σαράντα πέντε χρόνων και αντικαταστάθηκε από μια κυβέρνηση KnowHow κεφαλών, σε μεγάλο βαθμό εξωκοινοβουλευτικών – μια ακόμη καταθλιπτική απόδειξη πως το KnowHow και το Κοινοβούλιο δεν διατηρούν στις ημέρες μας τις θερμότερες σχέσεις. Δείτε όμως πώς υποδέχτηκε ένα ποσοτικά υπολογίσιμο μέρος του Τύπου, όχι μονάχα του αντιπολιτευόμενου, αυτές τις KnowHow κεφαλές: με a priori μομφές ότι η τεχνογνωσία συνάδει με την απανθρωπιά. Λες και με την ανθρωπιά συνάδει μονάχα η άγνοια· χίλιες φορές να είσαι τενεκές ξεγάνωτος που γνωρίζει την τύφλα του για το αντικείμενό του, παρά να είσαι αποτελεσματικός και να προβλέπεις με ακρίβεια τις συνέπειες των ενεργειών σου. Είπαμε. Η λογική δεν είναι εύκολη υπόθεση. Μολονότι ο Ελύτης σίγουρα είχε κάτι άλλο στο μυαλό του, αληθεύει πως «για να γυρίσει ο Ηλιος, θέλει δουλειά πολλή». Για ευνόητους λόγους παραλείπω νεκρούς, τροχούς και τα συναφή.

Από την άλλη μεριά, δεν μπορεί κανένας να μη χαιρετίσει ως πολλά υποσχόμενη την εξαφάνιση της Χρυσής Αυγής από το Κοινοβούλιο – παρότι κι εν προκειμένω, εάν κρίνουμε από το οριακό εκλογικό ποσοστό της, θα πρέπει να μιλάμε μάλλον για τροχαίο ατύχημα παρά για εσκεμμένη πράξη αντίστασης. Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία των ναζιστών στην ελληνική Βουλή ήταν ένα άγος επτάχρονης διάρκειας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Τώρα, χωρίς τη βουλευτική τους ασυλία, δέχονται ένα ισχυρό πλήγμα στον τσαμπουκά τους και, ποιος ξέρει, ίσως φιλοτιμηθούν και να επιστρέψουν στα έδρανα των κατηγορουμένων, όπου πάνω από τέσσερα χρόνια δικάζονται για πληθώρα κακουργημάτων. Ωστόσο, πριν καν προλάβουμε ν’ ανοίξουμε σαμπάνιες για την ευτυχή εξέλιξη, τσουπ, να σου και πετάγεται ο Βελόπουλος με το ασκέρι του. Γνωρίζω επίσης ότι πολλοί από εσάς δεν διστάζουν να ενσωματώσουν στο παρεάκι των ψεκασμένων νέας εσοδείας και την ορχήστρα του Γιάνη Βαρουφάκη. Προσωπικά δεν θα το κάνω. Οι άλλοι δεν συναγωνίζονται τον Γιάνη ούτε στο λούστρο ούτε στο θράσος.

«Μην βάζεις τρεις τελείες» με συμβούλευε ο σκηνοθέτης Γιώργος Πανουσόπουλος το μακρινό 1981, όταν συγγράφαμε το κινηματογραφικό σενάριο των Απέναντι· «οι ηθοποιοί “διαβάζουν” τις τρεις τελείες και παίζουν λες και γνωρίζουν εκ των προτέρων ότι ο άλλος θα τους διακόψει». – «Και τι να βάζω;». – «Μην βάζεις τίποτε», μου έλεγε, «κανένα σημείο στίξεως». Αν και γραμματικά αδόκιμη, δεν είναι άχρηστη κι εδώ η συμβουλή του: η «λογική» να«επιστρέψει» χωρίς τελεία, θαυμαστικό ή ερωτηματικό. Απλώς να αιωρείται. Ως υπόσχεση ή ως απειλή.