Ενισχύστε τη μεσαία τάξη και το κοινωνικό κράτος

Για την ανάγκη ανασυγκρότησης της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα προειδοποιεί ο Λούκα Βισεντίνι, γενικός γραμματέας της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC), εκτιμώντας ότι αποτελεί μονόδρομο για τη διασφάλιση βιώσιμης ανάπτυξης στη χώρα. Παρότι αναγνωρίζει τους δημοσιονομικούς περιορισμούς της χώρας, ο ιταλός επικεφαλής της ETUC θεωρεί ότι κλειδί προς την κατεύθυνση αυτή αποτελεί αφενός η αποκατάσταση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, κάτι που επιδιώκει συνολικά στην ΕΕ προωθώντας την υιοθέτηση σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας, και αφετέρου οι δημόσιες επενδύσεις και η επαναφορά του κοινωνικού κράτους για όλους.

Η ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων αποτελεί προτεραιότητά σας.
Πράγματι, συζητάμε για την ιδέα θεσμοθέτησης ευρωπαϊκής οδηγίας για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Η ιδέα είναι να υπάρχουν συστάσεις, χρηματοδότηση και υποστήριξη από την ΕΕ στα κράτη – μέλη ώστε να θεσπιστούν αποτελεσματικά συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων σε κάθε χώρα της ΕΕ.

Με δεδομένο ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε εποπτεία είναι δυνατόν να επωφεληθεί επί της ουσίας;
Αν γίνει κάτι τέτοιο θα επηρεαστεί και η Ελλάδα. Είχαμε αρκετές συζητήσεις με την Κομισιόν, τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας και την ελληνική κυβέρνηση, σχετικά με το σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων στην Ελλάδα και είναι ξεκάθαρο ότι υπάρχει ανάγκη να αναθεωρηθεί. Μία ευρωπαϊκή οδηγία στο ζήτημα αυτό θα βοηθήσει πολύ. Αυτός θα είναι ένας από τους στόχους της οδηγίας. Να αποκατασταθούν τα συστήματα στις χώρες που διαλύθηκαν λόγω της κρίσης, της λιτότητας και των συστάσεων στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού εξαμήνου. Υπάρχει μεγάλη ανάγκη να ξαναδημιουργηθεί ένα κεντρικά συντονισμένο σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων. Ο δεύτερος λόγος για την υιοθέτηση της οδηγίας είναι να δημιουργηθούν συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων σε χώρες όπου δεν υπάρχουν, κυρίως στις ανατολικές χώρες της ΕΕ. Η προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων είναι αναγκαία σε όλη την ΕΕ, επειδή η απόκλιση στους μισθούς τόσο ανάμεσα στα κράτη – μέλη της ΕΕ όσο και εντός των κρατών είναι εξαιρετικά ανησυχητική, ενώ επηρεάζει αρνητικά τη δυναμική των οικονομιών μας. Από την πλευρά των ευρωπαϊκών οργανισμών είναι ξεκάθαρο ότι αναγνωρίζεται η ανάγκη αυτή, υπάρχει θετικό μομέντουμ και είμαστε σίγουροι ότι η νέα Επιτροπή θα υποστηρίξει την πρωτοβουλία.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν πολύ συχνά ότι ποτέ η ΕΕ δεν είχε τόσο υψηλή απασχόληση. Ομως, σε ορισμένες χώρες, όπως στην Ελλάδα, οι μισθοί είναι χαμηλοί και το μέλλον αβέβαιο.
Κατ’ αρχάς, οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι θα πρέπει να είναι πιο συνετοί. Θα πρέπει να διαχωρίζεται το ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί σε σύγκριση με την κρίση και το ότι δεν υπήρχαν ποτέ τόσοι άνθρωποι σε απασχόληση. Δεν είναι αληθές. Η κατάσταση πριν από το 2008 ήταν καλύτερη από ό,τι σήμερα. Υπάρχουν ακόμη 22 εκατ. άνθρωποι άνεργοι στην ΕΕ. Φυσικά συμφωνούμε ότι υπάρχει βελτίωση στην απασχόληση και στην ευρωπαϊκή οικονομία, αλλά θα πρέπει να επισημάνουμε ότι πολλοί εργάζονται στην πραγματικότητα σε αβέβαιες θέσεις και με χαμηλή αμοιβή. Είναι ξεκάθαρο ότι το να μιλάμε μόνο για τον αριθμό των απασχολουμένων δεν αρκεί. Πρέπει να δούμε ποιες είναι στην πραγματικότητα οι συνθήκες εργασίας για τουλάχιστον το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού, που απασχολείται με χαμηλές αμοιβές, σε φτωχές συνθήκες και με αβέβαια συμβόλαια. Θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η Επιτροπή γνωρίζει το πρόβλημα. Οι χαμηλοί μισθοί, οι φτωχές και αβέβαιες συνθήκες απασχόλησης είναι οι δύο πτυχές, που θα συμπεριληφθούν στο πρόγραμμα εργασίας της επόμενης Κομισιόν. Το τρίτο ζήτημα θα είναι η μετάβαση σε νέες μορφές εργασίας, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, της ψηφιοποίησης και του αυτοματισμού.

Υπάρχει λύση στο πρόβλημα του brain drain;
Μία από τις επιπτώσεις των χαμηλών μισθών και της αβεβαιότητας στην εργασία είναι το brain drain. Οι άνθρωποι φεύγουν από τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου και τις ανατολικές χώρες διότι δεν μπορούν να κερδίσουν τα προς το ζην. Εχουν χαμηλούς μισθούς, αβέβαιες θέσεις εργασίας, μπαινοβγαίνουν στην ανεργία, οπότε φεύγουν. Ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί το brain drain είναι να αυξηθούν οι μισθοί και να σταθεροποιηθούν οι συνθήκες εργασίας.

Στην Ελλάδα είχαμε σχετικά πρόσφατα αύξηση του κατώτατου μισθού.
Η αύξηση του κατώτατου μισθού μπορεί να λύσει κάποια προβλήματα, αλλά όχι όλα. Εχει έναν βασικό θετικό αντίκτυπο, καθώς προστατεύει ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων από τη φτώχεια. Σε ορισμένες χώρες όσοι αμείβονται με τον κατώτατο ή κάτω από τον κατώτατο μισθό ζουν στα όρια ή και κάτω από τα όρια της φτώχειας. Η αύξηση του κατώτατου μισθού δεν συμβάλλει στην αποτροπή του brain drain, το οποίο αφορά υψηλά εκπαιδευμένους εργαζόμενους. Επίσης η αύξηση του κατώτατου μισθού δεν βοηθά στην ανασυγκρότηση της μεσαίας τάξης, η οποία έχει σχεδόν διαλυθεί από την κρίση και τις πολιτικές λιτότητας. Ο τρόπος για να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα αυτά είναι μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων. Η αύξηση του κατώτατου μισθού δεν αρκεί, χρειάζεται να συνδυαστεί με την επαναφορά των συλλογικών διαπραγματεύσεων, ώστε να αποτραπεί το brain drain και να ενισχυθεί η μεσαία τάξη, εξέλιξη που θα έχει θετικά αποτελέσματα γενικότερα στην οικονομία, λόγω της ενίσχυσης της εσωτερικής ζήτησης.

Πώς θα μπορούσε να βελτιωθεί η αγορά εργασίας στην Ελλάδα;
Πρώτον, μέσω δημόσιων επενδύσεων, οι οποίες θα ενεργοποιήσουν ιδιωτικές επενδύσεις ώστε να δημιουργηθούν περισσότερες θέσεις εργασίας. Η κατάσταση στην Ελλάδα είναι δύσκολη εξαιτίας των τεράστιων δημοσιονομικών περιορισμών, οπότε χρειάζεται η συμβολή της ΕΕ. Μέσω του σχεδίου Γιούνκερ προχώρησαν σημαντικές επενδύσεις στην Ελλάδα, αλλά πρόκειται για ιδιωτικά κεφάλαια, όχι δημόσια. Δεύτερον, χρειάζονται ισχυρές συλλογικές διαπραγματεύσεις, ώστε να γίνει αναδιανομή του πλούτου, να αυξηθεί η παραγωγικότητα, να μειωθούν οι ανισότητες και να ενισχυθεί η μεσαία τάξη. Τρίτον, χρειάζεται αποκατάσταση του κοινωνικού κράτους. Το σύστημα κοινωνικής προστασίας συμπεριλαμβανομένου του Ασφαλιστικού, πρέπει να αποκατασταθεί με κάλυψη για όλους. Για την Ελλάδα είναι δύσκολο, καθώς το σύστημα κοινωνικής προστασίας έχει καταστραφεί από τα μέτρα λιτότητας. Τώρα είναι η στιγμή να συνδυαστούν τα τρία αυτά στοιχεία και είναι ο μοναδικός τρόπος για να επανέλθει η μεσαία τάξη, η οποία μπορεί να ενισχύσει την οικονομική ζήτηση και τη βιώσιμη ανάπτυξη στη χώρα.