Τι μάθαμε από τη μάχη για την ηγεσία της ΕΕ

Οι διαπραγματεύσεις μπορεί να μην ήταν εποικοδομητικές, αλλά οι υποψήφιοι που προτάθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι εντυπωσιακοί. Αν εγκριθούν από την Ευρωβουλή, η γερμανίδα υπουργός Αμυνας Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο βέλγος πρωθυπουργός Σαρλ Μισέλ θα γίνουν πρόεδροι της Κομισιόν και του Συμβουλίου αντίστοιχα. Ο ισπανός υπουργός Εξωτερικών Ζοζέπ Μπορέλ επελέγη για τη θέση του Υπατου Εκπροσώπου Εξωτερικών Υποθέσεων. Η Κριστίν Λαγκάρντ θα γίνει πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Τα καλά νέα είναι ότι αυτοί οι υποψήφιοι μπορούν να ενισχύσουν την ΕΕ σε τέτοιους αβέβαιους καιρούς. Τα κακά νέα είναι ότι η ΕΕ θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει εσωτερικές προκλήσεις. Ο αγώνας για τις σημαντικότερες θέσεις στην ΕΕ είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση του συστήματος των κορυφαίων υποψηφίων (Spitzenkandidaten) και την επιστροφή σε παρασκηνιακές συμφωνίες, οι οποίες θεωρούνται αντιδημοκρατικές. Η ΕΕ πρέπει να δικαιολογήσει αυτή την αλλαγή αλλιώς θα πληγεί η αξιοπιστία της.

Η μάχη για την ηγεσία ενέτεινε τη σύγκρουση αντιλήψεων μέσα στους φορείς της νομιμότητας της ΕΕ. Ενώ τα κράτη-μέλη με κοινοβουλευτική παράδοση πιστεύουν πως τα ανώτερα στελέχη πρέπει να εκλεγούν με βάση το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, άλλοι θεωρούν πως η διοικητική εμπειρία είναι πιο σημαντική. Φυσικά θα πάρει χρόνο να επινοήσουμε ένα εκλογικό σύστημα το οποίο θα είναι αποδεκτό από όλους. Παρά τα εμπόδια που παρουσιάστηκαν φέτος, η αρχή του συστήματος Spitzenkandidaten πρέπει να διατηρηθεί και να συνδυαστεί με διεθνικές λίστες υποψηφίων, που θα στηρίζονται από δυνατότερες διευρωπαϊκές κομματικές διαρθρώσεις. Η ΕΕ πρέπει επίσης να ενισχύσει τον ρόλο της Ευρωβουλής.

Το γεγονός ότι οι ευρωβουλευτές ψήφισαν ως πρόεδρο του σώματος τον ιταλό Νταβίντ-Μαρία Σασόλι αντί για τον υποψήφιο που πρότεινε το Συμβούλιο μας δείχνει πως οι ευρωεκλογές του Μαΐου ανανέωσαν την επιθυμία για  θεσμική αυτοεπιβεβαίωση. Ωστόσο οι εκλογές δίχασαν το βουλευτικό σώμα περισσότερο από ποτέ. Η πτώση των μεγάλων συνασπισμών της Ευρώπης και η εμφάνιση νέων, μικρότερων κομμάτων θα δυσκολέψει τη λήψη των αποφάσεων. Η διάσταση ανάμεσα στις κοινοβουλευτικές ομάδες δεν είναι μόνο πολιτική αλλά και γεωγραφική.

Ο αυξανόμενος κατακερματισμός της Ευρωβουλής συμβαδίζει με τις μεταβαλλόμενες σχέσεις των κρατών-μελών. Η στενή συνεργασία Γαλλίας και Γερμανίας έλαβε τέλος και ακόμα και αν συμφωνούν σε κάποιο συγκεκριμένο θέμα η ελέγχουσα μειοψηφία μπορεί να τους σταθεί εμπόδιο. Ο τελευταίος γύρος των διαπραγματεύσεων μας δείχνει πόσο δύσκολο είναι να εξασφαλιστεί η πλειοψηφία. Οι εθνικές κυβερνήσεις παλεύουν να διασφαλίσουν τα συμφέροντά τους. Συνεπώς τα κράτη-μέλη θα σχηματίσουν συμμαχίες µε κοινά συμφέροντα. Πρέπει λοιπόν να διασφαλίσουμε ότι τέτοιες πρωτοβουλίες θα ακολουθούν τις επίσημες διαδικασίες αντί να γίνονται μέσω διακυβερνητικών παρασκηνιακών συμφωνιών.

Η μεγάλη προσέλευση στις ευρωεκλογές δείχνει πως η ΕΕ δεν έχει χάσει τη λαϊκή υποστήριξη. Ομως το αποτέλεσμα των εκλογών διαμηνύει μια επιθυμία για αλλαγή. Πολλοί ψηφοφόροι εγκατέλειψαν τα παραδοσιακά κόμματα από φόβο. Η ΕΕ σε συνεργασία με τις εθνικές κυβερνήσεις θα πρέπει να ανταποκριθεί στις προκλήσεις.

Η Ντανιέλα Σβάρτσερ είναι διευθύντρια του Γερμανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων