«Η ερμηνεία στη σκηνή δεν διδάσκεται»

Αλαζονεία, έπαρση, έλεγχος του ανθρώπου για καθετί που ορίζει την ύπαρξή του, αλλά και η οδύνη της απώλειας και η πλήρης παράδοση στον έρωτα. Δεν είναι τα μοναδικά δομικά υλικά του ρόλου που πρόκειται να ερμηνεύσει η Μυρτώ Παπαθανασίου στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού. Η «Αλτσίνα», η σπουδαία μπαρόκ όπερα του Χέντελ, θα πάρει σάρκα και οστά μέσα από την ερμηνεία της καταξιωμένης σοπράνο Μυρτώς Παπαθανασίου. Η τηλεφωνική μας συνομιλία έγινε όταν βρισκόταν επί γαλλικού εδάφους για χάρη της «Simon Boccanegra» σε σκηνοθεσία Ντέιβιντ Χέρμαν. Είναι σε σημείο που μπορεί να κάνει τις επιλογές της και όπως λέει «πρέπει να είσαι και ο ίδιος μάνατζερ του εαυτού σου και να επιλέγεις σωστά σε ό,τι αφορά το ρεπερτόριο. Αλλά και τι σου ταιριάζει περισσότερο».

Το τελευταίο, υπό τη μορφή ερώτησης, είναι η βασική αγωνία για όποιον αποφασίζει να γίνει καλλιτέχνης. «Κατ’ αρχάς δεν ξέρω αν αποφασίζεις να γίνεις καλλιτέχνης. Αυτό ή βρίσκεται ή δεν βρίσκεται μέσα σου. Το να μπορείς να δοθείς στη σκηνή, να μπορείς να ερμηνεύσεις με ανοιχτή την ψυχή σου, με ελεύθερη τη φωνή σου, με μυαλό και συγκέντρωση, με μουσικότητα. Ολα αυτά δεν τα διδάσκεσαι. Είναι συστατικά που υπάρχουν στις φλέβες σου, στο σώμα σου. Με αυτά πορεύεσαι και οδηγείσαι σε μια κατεύθυνση, η οποία βέβαια διαμορφώνεται από τους δασκάλους που θα επιλέξεις να μελετήσεις και να δημιουργήσεις την τεχνική σου». Η τεχνική για τη Μυρτώ Παπαθανασίου είναι κομβικό σημείο: «Είναι διαφορετικό για τους τραγουδιστές του ελαφρού τραγουδιού, οι οποίοι έχουν ένα μικρόφωνο, και τελείως άλλη για εμάς, που έχουμε να διαπεράσουμε μια ορχήστρα, ένα θέατρο. Επίσης πρέπει να καταλαβαίνεις αν ένα ρεπερτόριο είναι επικίνδυνο για εσένα εκείνη τη στιγμή, με ποιον μαέστρο ή σκηνοθέτη μπορείς να συνεργαστείς. Ποιοι δηλαδή δημιουργούν τις συνθήκες εκείνες με τις οποίες μπορείς να εκτονωθείς πάνω στη σκηνή, με έναν φυσικό τρόπο, κάτω από μια σωστή καθοδήγηση».

Με αυτό το σκεπτικό δέχθηκε να μεταμορφωθεί σε μάγισσα στη σκηνή του Ηρωδείου, υπό την καθοδήγηση του εξαίρετου μαέστρου Γιώργου Πέτρου, ο οποίος υπογράφει τη σκηνοθεσία και τη μουσική διεύθυνση. Δεν είναι η πρώτη φορά που ερμηνεύει την Αλτσίνα, αλλά όπως εξηγεί η διάσημη σοπράνο – τονίζοντας τον κίνδυνο να ακουστεί κλισέ – σε νέα μελέτη της ανακαλύπτει και μια διαφορετική πτυχή του ρόλου και προσπαθεί να την αποδώσει στη σκηνή. «Διαπίστωσα μικρά σημεία του έργου όπου ο Χέντελ ήξερε να τα δώσει με ιδανικό τρόπο. Για παράδειγμα, υπάρχει μια λεπτομέρεια όπου η Αλτσίνα επικαλείται τις μαγικές δυνάμεις της και εκείνες δεν ανταποκρίνονται στο κάλεσμά της. Εδώ ο συνθέτης έχει χρησιμοποιήσει κάποιες απότομες παύσεις, κάποια άλματα φωνητικά, με μια αρμονία, συγχρονισμένα όλα αυτά με την ορχήστρα. Αναρωτιέσαι πού οδηγεί όλο αυτό και βέβαια πόσο μοντέρνο, πόσο μπροστά από την εποχή του μπορεί να είναι. Επεδίωξε να δώσει μεταφυσικά στοιχεία».

Ο ΡΟΛΟΣ. Για τη Μυρτώ Παπαθανασίου η Αλτσίνα είναι ένας συγκλονιστικός ρόλος, με αντιθέσεις, γωνίες, με τεράστιο πάθος και δόσιμο που αντικατοπτρίζεται και μουσικά. Διαφαίνεται μέσα από την ιδιοφυή σύνθεση στο έργο του Χέντελ. Την έχει σκιαγραφήσει με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Είναι ένα δραματικό πλάσμα, ένα ον περίεργο. Μια σαγηνευτική γυναίκα η οποία αποδυναμώνεται από την αγάπη και ο ίδιος ο έρωτας την εξαφανίζει: «Είναι ένας ρόλος με πολλά στοιχεία. Θέλω οι χαρακτήρες που υποδύομαι να έχουν έναν δυναμισμό, υφές και αποχρώσεις».  Ουσιαστικά ο κύριος άξονας, για τη λαμπερή λυρική τραγουδίστρια, που διαποτίζει όλο το έργο είναι οι σχέσεις και ο έρωτας. Οχι όμως από μια αβαθή και επιπόλαιη προσέγγιση. Η υπόθεση του έργου εξελίσσεται στο νησί της μάγισσας Αλτσίνα, η οποία σαγηνεύει τους ήρωες, συνευρίσκεται μαζί τους, τους μεταμορφώνει και τους κρατάει δέσμιούς της. Ομως φτάνει η στιγμή που η μάγισσα Αλτσίνα ερωτεύεται τον παλατιανό Ρουτζέρο. Η αγαπημένη του Μπρανταμάντε μεταμφιέζεται σε Ριτσάρντο για να τον σώσει και η Αλτσίνα πρέπει να την αντιμετωπίσει. «Υπάρχει έντονα το στοιχείο της προδοσίας, η αποδυνάμωση από την έπαρση και την αλαζονεία που τη χαρακτηρίζουν εξαιτίας της τεράστιας δύναμης που κατείχε. Αλλά έφτασε η στιγμή που την έχασε. Και αξίζει να δούμε πώς: ανακαλύπτει απλά την αλήθεια που ξεδιπλώνεται μπροστά της. Το οδυνηρό όμως είναι ότι έφτασε στην αλήθεια όχι επειδή η ίδια αλλάζει. Η μεταβολή προέκυψε όταν όλα στρέφονται εναντίον της. Βλέπει την πραγματικότητα μέσα από αυτή τη διάλυση, μέσα από αυτή την καταστροφή εκείνων που πίστευε ότι ήταν δικά της. Θεωρούσε ότι όλα μπορούσε να τα ελέγξει. Ποιος άνθρωπος σήμερα δεν έχει νιώσει ότι όλα βρίσκονται υπό τον έλεγχό του;». Παραδέχεται ότι κι εκείνη είχε βρεθεί στη δίνη του απόλυτου ελέγχου και η πτώση έφερε τον αναστοχασμό. «Νιώθεις μικρός και αδύναμος. Σε αυτό το σημείο αισθάνεσαι ότι πρέπει ν’ αλλάξεις ρότα και να επανεξετάσεις το πώς στέκεσαι απέναντι στη ζωή. Κάνεις επιλογές και βλέπεις διαφορετικά τα πράγματα. Είμαστε χειριστικοί – άμεσα ή έμμεσα – απέναντι στα παιδιά μας, στους συντρόφους μας, στους φίλους μας. Και αυτό είναι ένα στοιχείο που διαποτίζει τις μεσογειακές σχέσεις».

Η ηρωίδα του Χέντελ, επισημαίνει η σπουδαία λυρική τραγουδίστρια, υπενθυμίζει με σκληρό τρόπο τη ρευστότητα και τη ματαιοδοξία που εμπεριέχει η ανθρώπινη ύπαρξη. Το πάθος, ο έρωτας, η προδοσία, η δύναμη της εξουσίας οδηγούν την ηρωίδα σε δεινή θέση. Υπάρχει όμως και το φωτεινό στοιχείο στην ερεβώδη προσωπικότητα της Αλτσίνα: «Το γεγονός ότι ερωτεύεται, ότι γίνεται δηλαδή πιο ανθρώπινη και ευάλωτη, είναι το σημείο που κερδίζει και το κοινό και εγώ θα επιδιώξω να το περάσω μέσα από την ερμηνεία μου. Ενισχυτικά στο χτίσιμο του συμπαθούς προφίλ της λειτουργούν οι συνωμοσίες και η προδοσία που αντιμετωπίζει από όλους. Αυτό όμως που την κάνει ακόμη πιο συμπαθή είναι ότι βιώνει την προδοσία από το ίδιο το αντικείμενο του πόθου της. Με αυτόν τον τρόπο κερδίζει ίσως και τη συγχώρεση».

info

«Alcina» του George Friderick Handel, από τους μουσικούς της Καμεράτας. Σκηνοθεσία – μουσική διεύθυνση: Γιώργος Πέτρου. Ηρώδειο, Διονυσίου Αρεοπαγίτου, τηλ. 210-3241.807, 6 και 12 Ιουλίου, στις 21.00.