Το ψυχικό τραύμα στους Νεοέλληνες

Πρόσφατα διοργανώσαμε την 3η ετήσια επιστημονική διημερίδα Ψυχικού Τραύματος στα Παιδιά και τους Εφήβους, με διεθνή συμμετοχή. Βασιζόμενοι στην τεκμηριωμένη επιστημονική γνώση και εμπειρία, υποστηρίξαμε πως το ψυχικό τραύμα στους νέους, και όχι μόνο, είναι θέμα δημόσιας υγείας που μας προ(σ)καλεί όλους σε δράση.

Η παιδική κακομεταχείριση, παραμέληση και κακοποίηση αποτελούν συνηθισμένες καταστάσεις στην καθημερινότητά μας. Νοσήματα, σωματικά και ψυχικά, τροχαία δυστυχήματα, η άσκηση βίας, επίσης. Επιπλέον, η φύση μάς επιτίθεται κάθε τόσο με πυρκαγιές, πλημμύρες, σεισμούς και άλλα φαινόμενα.

Το τραύμα είναι πολύ διαδεδομένο και οι συνέπειές του συχνά αναπόφευκτες: άνω του 70% του πληθυσμού εκτίθεται σε δυνητικά τραυματικές καταστάσεις, σύμφωνα με μελέτες του ΠΟΥ (14-65% των νέων στις ΗΠΑ). Οι άνθρωποι επανέρχονται στο φυσιολογικό μετά από 6 χρόνια κατά μέσο όρο (13 μετά από πολέμους, έναν χρόνο μετά από φυσικές καταστροφές). Επανέρχονται; Ενα σημαντικό ποσοστό θα αποκτήσει στη μετέπειτα ζωή του, π.χ. μέσω αλλαγών στο σύστημα stress, προβλήματα σωματικής (π.χ. μεταβολικό σύνδρομο) και ψυχικής υγείας (π.χ. κατάθλιψη, μετατραυματικό stress), κακή ποιότητα ζωής, χρήση ουσιών και άλλες συμπεριφορές υψηλού κινδύνου. Η οικονομική επιβάρυνση μόνο εξαιτίας του μετατραυματικού stress έχει υπολογιστεί σε 3 δισ. δολ. ετησίως στις ΗΠΑ.

Το διαπροσωπικό τραύμα, η άσκηση δηλαδή βίας από άνθρωπο σε άνθρωπο, αποτελεί τη χειρότερη μορφή τραύματος από πλευράς συνεπειών στους ανθρώπους, αφού πολύ συχνά οδηγεί σε μετατραυματικό stress, κατάθλιψη και άλλα προβλήματα ψυχικής υγείας. Κύρια συμπτώματα του μετατραυματικού stress είναι οι ενοχλητικές εισβάλλουσες σκέψεις, τα flashbacks, η αποφυγή και τα έντονα αρνητικά συναισθήματα, όπως π.χ. ενοχές, ντροπή, θυμός. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι μπορεί να βασανίζονται για πολλά χρόνια, ιδιαίτερα με αφορμή εξωτερικά ή εσωτερικά ερεθίσματα.

Ρωτήστε, για παράδειγμα, τους συγγενείς των θυμάτων της Marfin Bank τι σημαίνει γι’ αυτούς όχι μόνο να επαναβιώνουν τις τραυματικές τους μνήμες στις δικαστικές αίθουσες, αλλά και να ακούν από κρατικούς λειτουργούς ότι οι Molotov cocktails δεν σκοτώνουν. Ρωτήστε τους συγγενείς των θυμάτων στη Μάνδρα ή το Μάτι τι σημαίνει να κατηγορούνται από κρατικούς λειτουργούς, αντί να πάρουν μια αγκαλιά, πραγματική και συμβολική, και βοήθεια για να ξαναφτιάξουν τα σπίτια τους. Ρωτήστε τους συγγενείς των θυμάτων τροχαίων δυστυχημάτων συχνά από μεθυσμένους οδηγούς που έχουν πλήρη επίγνωση ότι μπορούν να σκοτωθούν ή/και να σκοτώσουν (όπως οι κάτοχοι Molotov cocktails, που προφανώς δεν την κατέχουν για ειρηνική χρήση…).

Ας μη μιλούμε λοιπόν για «ξαναζεσταμένα φαγητά», αφού το τραύμα και οι συνέπειές του είναι πάντα «ζεστές», βασανίζουν, δεν ξεχνιούνται και δεν πρέπει να ξεχνιούνται. Αντίθετα, είναι απαραίτητο να γίνονται αντικείμενα επεξεργασίας από τους ειδικούς ψυχικής υγείας στα πλαίσια της ψυχοθεραπείας. Η Πολιτεία έχει χρέος να αντιμετωπίσει το τραύμα και τις τεράστιες συνέπειές του ως σοβαρό θέμα δημόσιας υγείας, υλοποιώντας συγκεκριμένες παρεμβάσεις πρόληψης και θεραπείας. Επιπλέον, να μην κρύβει κάτω από το χαλί τέτοια θέματα και να μην προκαλεί ήδη τραυματισμένους ανθρώπους, αλλά ενεργά και άμεσα να δείχνει μια γνήσια στάση ενσυναίσθησης και υποστήριξης των πολιτών θυμάτων, συναισθηματικά, πρακτικά και οικονομικά. Το παράδειγμα της νεοζηλανδής πρωθυπουργού Jacinda Ardern είναι πρόσφατο.

Ο Γεράσιμος Κολαΐτης είναι καθηγητής Παιδοψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ