Η ανατομία μιας συγκέντρωσης

Οι τουρίστες στον πεζόδρομο της Αποστόλου Παύλου σταματούσαν απορημένοι με τη δυνατή μουσική που ακουγόταν. Οι πλανόδιοι πωλητές με τα βραχιολάκια ανέλαβαν να εξηγήσουν: «Εκλογές… elections. Fofi speaks. ΠΑΣΟΚ». Οι περισσότεροι αποχωρούσαν πιο μπερδεμένοι από πριν, όμως οι ντόπιοι περαστικοί καταλάβαιναν αμέσως περί τίνος πρόκειται. Το σκηνικό μπροστά στον σταθμό του Θησείου θύμιζε «πράσινη» γειτονιά. Ακόμη κι εκείνοι που δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους, χαμογελούσαν ευγενικά ο ένας στον άλλο, απαντούσαν σε ερωτήσεις για το μέγεθος της συγκέντρωσης και έπιαναν κουβέντα για το αποτέλεσμα. Τα άσματα στα ηχεία ήταν παραδοσιακά πασοκικά και οι υποψήφιοι βουλευτές τριγύριζαν στο πλήθος σφίγγοντας χέρια. Πάνω στην Πλατεία Ασωμάτων ένα σταντ πωλούσε κασκόλ και σημαίες του Κινήματος Αλλαγής και (κυρίως) του ΠΑΣΟΚ. Κάθε τύπωμα και περίοδος: κλασικοί κυπαρισσί και new age πολύχρωμοι ήλιοι συνυπήρχαν αρμονικά πάνω στον πάγκο. Τα σαραντάρια του μεσημεριού είχαν υποχωρήσει αλλά, βεβαίως, υπήρχαν πάντα τρόποι να δροσιστεί κανείς. «Για σταυρό και για αέρα» ήταν το πιασάρικο σύνθημα της κοπέλας που μοίραζε φυλλάδια υποψηφίου της Α΄Αθηνών τα έκανε ανάρπαστα.

Η εξέδρα είχε στηθεί στο πλακόστρωτο που συνδέει το Θησείο με τον Κεραμεικό. Κάθε πασόκος που σέβεται τον εαυτό του θα μιλούσε εδώ για το «όραμα της Μελίνας» και τα «έργα του ΠΑΣΟΚ». Και ήταν μια έξυπνη χωροταξικά επιλογή, καθώς ο στενός δρόμος λειτουργούσε συσπειρωτικά, δίνοντας ακόμα και σε μια υποτονική εκδήλωση την αίσθηση πως κάτι συμβαίνει. Η συγκεκριμένη συγκέντρωση, πάντως, παρότι δεν θύμιζε σε κόσμο τις ένδοξες εποχές της παράταξης, υποτονική δεν ήταν – πράγμα παράδοξο για ένα κόμμα που φημίζεται για το μεγαλύτερο ηλικιακά κοινό του. Οι παρευρισκόμενοι δεν ήταν λαοθάλασσες, έφταναν μέχρι την είσοδο του σταθμού. Μια μικρή ομάδα με κόκκινες σημαίες, αυτές της Ανανεωτικής Αριστεράς, στεκόταν μπροστά στα ηχεία. Εκπρόσωποι από όλους τους εσωκομματικούς πόλους είχαν έρθει (τουλάχιστον) για να πάρουν μια ιδέα του κόσμου.

Ολα θα μπορούσαν να είναι πολύ vintage, με πράσινους μπερέδες, Μίκη Θεοδωράκη και πολύ Ανδρέα. Δεν ήταν όμως οι φιγούρες του Απόστολου Κακλαμάνη και του Θανάση Τσούρα που έκαναν εντύπωση, αλλά η παρέα των νεολαίων που, λίγα μέτρα μπροστά από τη Φώφη Γεννηματά, ανέμιζε σημαίες, ζουλούσε κόρνες και μοίραζε χειροκροτήματα – ο Μανώλης Χριστοδουλάκης, γραμματέας του κόμματος και ετών 28, έδινε το σύνθημα. Το vintage, ναι, ήταν παρόν. Ομως, ανά στιγμές έμοιαζε με vintage του 2019, νοσταλγικό από άποψη. Οι νέοι ψηφοφόροι του Κινήματος Αλλαγής δεν παραμένουν αιωνίως ερωτευμένοι με το επώνυμο Παπανδρέου και δεν μοιάζει να αναπολούν τα μεγαλεία του 1981. Αναγνωρίζουν, έστω και σιγανά, πως πολλές από τις πολιτικές τού τότε τις έχει ξεπεράσει η εποχή, κλείνουν περισσότερο προς τον εκσυγχρονισμό ή προς την «πράσινη ανάπτυξη». Θέλουν τη δυναμική της δεκαετίας του ’80. Κάποιοι ακολουθούν το Κίνημα Αλλαγής λόγω οικογενειακής παράδοσης. Κάποιοι άλλοι ως μέλη της ΠΑΣΠ κατά την κρίση, ζώντας στο πετσί τους τι σήμαινε να είσαι ΠΑΣΟΚ την τελευταία δεκαετία. Δεν ήταν οι μεγαλύτεροι που, στο τέλος της ομιλίας της Γεννηματά, τραγουδούσαν ουρλιάζοντας το «Καλημέρα, ήλιε». Καθόλου τυχαία, η επικεφαλής επέλεξε να απευθυνθεί ακριβώς σε αυτούς.

Κανείς δεν τρέφει αυταπάτες. Την επόμενη μέρα της κάλπης, με τη ΝΔ να πετυχαίνει, όπως όλα δείχνουν, μια από τις ευρύτερες νίκες στην ιστορία της Μεταπολίτευσης, και τον ΣΥΡΙΖΑ να κάνει τα πάντα για να ποζάρει ως σοσιαλδημοκρατική αντίπαλη δύναμη, το Κίνημα Αλλαγής θα νιώσει την πίεση. Ο ρόλος του θα εξαρτηθεί από το αποτέλεσμα της Κυριακής. Στο Θησείο, όμως, το μέλλον της παράταξης δεν έμοιαζε προδιαγεγραμμένο – ήταν μια αίσθηση που δεν έχει να κάνει με το ποιος βρίσκεται στην ηγεσία, αλλά με τη βάση. Οι παρευρισκόμενοι πιστεύουν ότι η δημοκρατική παράταξη θα είναι πάντα εδώ, πως υπάρχει ακόμα χώρος ανάμεσα στους δύο. Και αυτό είναι το μεγαλύτερό τους πλεονέκτημα.