Ο Ρίο Γκράντε είναι μακριά

Tη φωτογραφία θα την έχετε δει. Οι περισσότεροι θα συγκινηθήκατε, πολλοί θα οργιστήκατε, κάποιοι πιο ρεαλιστές, ή πιο κυνικοί, ίσως να τα βάλατε με τον πατέρα: με ποιο δικαίωμα έμπλεξε τη δίχρονη κορούλα του σε αυτή την περιπέτεια; Κι ύστερα θα αλλάξατε θέμα, θα την  ξεχάσατε τη μικρή Βαλέρια και τον μπαμπά της, κι εμείς το ίδιο δηλαδή, δεν κάνουμε διαγωνισμό ευαισθησίας, άλλωστε ο Ρίο Γκράντε είναι μακριά, κάθε τόσο πνίγονται άνθρωποι δίπλα μας, ξεβράζονται τα πτώματα στις θάλασσές μας.

Εχει νόημα λοιπόν η δημοσίευση τέτοιων φωτογραφιών; Εχει – στον βαθμό που αποτυπώνουν το κλίμα μιας εποχής και ως εκ τούτου αναγκάζουν όσους θέλουν να λέγονται ενεργοί πολίτες να πάρουν θέση. Και είναι θεμιτό να χρησιμοποιούνται για τον σκοπό αυτό παιδιά; Μα πάντα έτσι συνέβαινε, πάντα τα παιδιά λειτουργούσαν ως σύμβολα: το πεινασμένο Σουδανάκι που το άρπαξε το 1993 ο γύπας (ο φωτογράφος κέρδισε Πούλιτζερ και στη συνέχεια αυτοκτόνησε), το αγόρι που έχασε τα δύο του χέρια και το μεγαλύτερο μέρος της οικογένειάς του από μια αμερικανική βόμβα στο Ιράκ, το ματωμένο παιδί που το μετέφερε ετοιμοθάνατο ένας πυροσβέστης μετά την έκρηξη βόμβας στην Οκλαχόμα το 1995 και, βέβαια, το τρομοκρατημένο κορίτσι που έτρεχε γυμνό το 1972 σε ένα χωριό του Βιετνάμ το οποίο βομβαρδίστηκε με ναπάλμ.

Πρώτο χρέος μας είναι να δίνουμε ταυτότητα σε αυτά τα παιδιά. Η Βαλέρια ήταν ένα χαρούμενο κορίτσι από το Ελ Σαλβαδόρ, της άρεσε να χορεύει, να παίζει με τα χνουδωτά της ζωάκια και να χτενίζει τα μέλη της οικογενείας της. Οφείλουμε ύστερα να καταλάβουμε πώς ο εθνικολαϊκισμός παρεμβαίνει στον τρόπο που προσλαμβάνεται το ανθρώπινο δράμα της μετανάστευσης, καλλιεργώντας έναν διχασμό ανάμεσα σ’ «εμάς» και σ’ «αυτούς», ανάμεσα στους φιλήσυχους πολίτες και τους επικίνδυνους ξένους.

Υπάρχει μια επιπλέον δυσκολία. Οπως επισημαίνει ο Φίλιπ Κένικοτ, κριτικός τέχνης της Washington Post, ακόμη κι όσοι αντιστεκόμαστε στην ιδέα ενός κόσμου με «εμάς» κι «αυτούς» διαπιστώνουμε ότι το «εμείς» έχει κατακερματιστεί. Κοιτάμε τους συνανθρώπους μας και δεν καταλαβαίνουμε πώς δουλεύει το μυαλό τους. «Μα δεν βλέπουν τι συμβαίνει σε αυτή τη φωτογραφία;» αναρωτιόμαστε. Βλέπουν. Αλλά αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι κατανοούν. ‘Η ότι κατανοούν αυτό που περιμένουμε εμείς να κατανοήσουν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας και παραμορφωμένης αμερικανικής (και δυτικής) συνείδησης, σημειώνει ο αμερικανός κριτικός, είναι η τρομακτική φράση που χρησιμοποίησε ο πρόεδρος Τραμπ για να σχολιάσει τις κατηγορίες μιας συγγραφέα ότι την κακοποίησε τη δεκαετία του 1990: «Δεν είναι ο τύπος μου». Για όποιον θέλει λοιπόν μια εύκολη έξοδο από τα ηθικά ζητήματα που θέτει η φωτογραφία του Οσκαρ και της Βαλέρια, να ένας βολικός υπότιτλος: «Δεν ήταν οι τύποι μας».