Νόμος και τάξη{CR}

Η ελληνική κοινωνία έχει μια διαχρονικά προβληματική σχέση με την επιβολή του νόμου και την προσέγγιση στη βία. Το κοινωνικό συμβόλαιο στον τομέα της ασφάλειας, ειδικά μεταπολιτευτικά, είχε αρκετές φορές ελαστικοποιηθεί. Δεν είναι τυχαίο πως υπήρξε ένα σημαντικό μέρος πολιτών το οποίο αντιμετώπιζε στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης με θετικό τρόπο τις δολοφονίες της 17Ν. Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως και κοινοί εγκληματίες (όπως διαβόητοι ληστές) είχαν αρκετές φορές αντιμετωπιστεί και χαρακτηριστεί ως «Ρομπέν των Δασών». Αυτή η προβληματική κατάσταση ανάγεται σε όρους πολιτικής κουλτούρας και σχέσης με το κράτος. Δεν είναι τυχαίο πως για τους περισσότερους Ελληνες η Ελλάδα είναι κυρίως έθνος (για το οποίο είναι περήφανοι) και λιγότερο κράτος (με το οποίο έχουν μια σχέση εξάρτησης, αλλά παράλληλα το κατηγορούν). Με άλλα λόγια, η πελατειακή λογική έχει διατρέξει οριζόντια και κάθετα τη σχέση κράτους – πολιτών (δικαιώματα και υποχρεώσεις). Το αποτέλεσμα ήταν ένας εξαιρετισμός που συνδύαζε την ανομία με την ανυπακοή προς όφελος ατομικών συμφερόντων. Ενώ, παράλληλα, διάβαζε το κράτος ως έναν αυταρχικό μηχανισμό που επιβάλλει τις πολιτικές του με σκληρή καταστολή, το περίφημο δόγμα «νόμος και τάξη».

Αυτό το πολιτισμικό και θεσμικό τραύμα έγινε εντονότερο από το 2008 και μετά. Τα επεισόδια και οι καταστροφές που ακολούθησαν τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου αποτέλεσαν το γεγονός που έφερε στην επιφάνεια όλο αυτό το γενικευμένο υπόβαθρο ανυπακοής και αντιμετώπισης του κράτους ως κατασταλτικού μηχανισμού. Η είσοδος της χώρας στην περίοδο των μνημονίων έδωσε σε αυτό το αίσθημα στοιχεία πολιτικής ταυτότητας (εναντίωση στο άδικο και ξενόδουλο κράτος, αλλά και στις διεφθαρμένες elites) και κανονικότητας (το Αντιμνημόνιο ως Πολιτική Κοινότητα διαρκούς διαμαρτυρίας). Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ριζοσπαστικοποιήθηκε ένα μεγάλο μέρος της νεολαίας το οποίο εντάχθηκε σε ακραίες οργανώσεις (ακροαριστερές / αναρχικές και ακροδεξιές). Πρέπει να τονιστούν και τα διάφορα κινήματα που αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια (κατά των ΧΥΤΑ, Δεν Πληρώνω κ.ά.) τα οποία αρκετές φορές προχώρησαν σε βίαιες διαμαρτυρίες και σε συμπλοκές με την Αστυνομία. Η περαιτέρω περιθωριοποίηση των Εξαρχείων, αλλά και η βία εντός και εκτός των πανεπιστημίων, σε συνδυασμό με τη δράση του Ρουβίκωνα συνθέτουν ένα πορτρέτο κανονικοποίησης της βίας χαμηλής έντασης. Δεν είναι τυχαίο πως το 2018 σημειώθηκαν τα περισσότερα περιστατικά χαμηλής έντασης βίας την τελευταία δεκαετία.

Οπως συνηθίζουμε στην Ελλάδα, το ευρύτερο θέμα της ασφάλειας, της ριζοσπαστικοποίησης και της βίας χαμηλής έντασης προσεγγίζεται μέσα από το άσυλο και τα Εξάρχεια. Κρίσιμες διαστάσεις και οι δύο, αλλά όχι το σύνολο του προβλήματος. Η ΝΔ και προσωπικά ο πρόεδρός της Κυριάκος Μητσοτάκης έχουν σηκώσει ψηλά στην πολιτική αντιπαράθεση το ζήτημα της ασφάλειας. Δεν είναι τυχαίες οι δηλώσεις του Μητσοτάκη πως θα καταργήσει το άσυλο και θα «σπάσει» το άβατο των Εξαρχείων. Η παρουσίαση του προγράμματος της ΝΔ για την ασφάλεια προκάλεσε αντιδράσεις και αναφορές περί σκληρής Δεξιάς του «νόμου και της τάξης». Τι περιλαμβάνει όμως το πρόγραμμα της ΝΔ; Τα απολύτως αναμενόμενα (ενίσχυση της εμφανούς αστυνόμευσης, δημιουργία κινητών ομάδων, αντιμετώπιση της βίας, κατάργηση του ασύλου, ενίσχυση της ασφάλειας των συνόρων, κατάργηση του Νόμου Παρασκευόπουλου κ.ά.). Οι περισσότερες, αν όχι όλες, αυτές οι προβλέψεις απηχούν την πλειοψηφία των Ελλήνων. Δεν πρέπει όμως να παραβλεφθεί η προσπάθεια να βαφτιστεί η ασφάλεια από ορισμένους ως συντήρηση και καταστολή. Στον τομέα της ασφάλειας θα γίνει ίσως η μεγαλύτερη ιδεολογική και πολιτική αντιπαράθεση με τη νέα διακυβέρνηση. Το δείχνουν άλλωστε οι αντιδράσεις για το θέμα του ασύλου.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών