Ο κυρίαρχος Πρόεδρος της Δημοκρατίας

Σε μείζον πολιτειακό ζήτημα έχει εξελιχθεί η διαδικασία επιλογής ανώτατων δικαστικών λειτουργών στην ηγεσία της δικαιοσύνης, με αναγωγή μάλιστα στην προσφιλή διελκυστίνδα μεταξύ ηθικού και νομίμου.

Εκτός από την παράγραφο 5 του άρθρου 90 του Συντάγματος που ορίζει ότι οι σχετικές προαγωγές ενεργούνται με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου, υπάρχει και ο υποδεέστερης κανονιστικής ισχύος Κώδικας οργανισμού δικαστηρίων και κατάστασης δικαστικών λειτουργών, σύμφωνα με τον οποίο για την πλήρωση των θέσεων, οι οποίες πρόκειται να μείνουν κενές στις 30 Ιουνίου κάθε έτους, ο Υπουργός Δικαιοσύνης κινεί τις σχετικές διαδικασίες ώς το τέλος Απριλίου.

Δεδομένου ότι δεν προκύπτει, πάντως, γραπτός συνταγματικός ή άλλος κανόνας που να απoκλείει την επιλογή στις θέσεις των προέδρων, αντιπροέδρων των ανώτατων δικαστηρίων αλλά και τη θέση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου υπό τις παρούσες πολιτικές συνθήκες, κινούμαστε εκ των πραγμάτων στο ευρύτατο πεδίο της συνταγματικής ερμηνείας για τους νομικούς, και της ηθικής για τους μη νομικούς. Τα κριτήρια ερμηνείας διαφοροποιούνται μεταξύ των ερμηνευτών του δικαίου και των «ηθικών αξιολογητών», καθώς διαφέρουν ουσιωδώς οι θεωρήσεις περί ηθικής, δημοκρατίας, κοινοβουλευτισμού, λαού και λαϊκής νομιμοποίησης.

Επιχειρήματα συνταγματολόγων ότι «έχουμε εισέλθει σε οιονεί προεκλογική περίοδο και η κυβέρνηση οφείλει να απόσχει από πολιτικές αποφάσεις που θα δέσμευαν τη διάδοχό της», ότι η κυβέρνηση «δεν διαθέτει ουσιαστική νομιμοποίηση» ή «την εμπιστοσύνη του εκλογικού σώματος» και συνεπώς θα πρέπει να περιοριστεί σε τρέχουσες και επείγουσες εργασίες έως τη διεξαγωγή των εκλογών, είναι επιχειρήματα που προσιδιάζουν σε μία φιλελεύθερη δυτική δημοκρατία. Εννοιες όπως δημοκρατική νομιμοποίηση, συνταγματική δεοντολογία και η αρχή της διάκρισης των εξουσιών, προδίδουν μία θεώρηση που βασίζεται στις φιλελεύθερες δημοκρατικές, κοινωνικο-συμβολαιακές παραδοχές του Διαφωτισμού.

Υπάρχει, ωστόσο, και ο σοβαρός ιδεολογικός αντίλογος που δεν πρέπει να αγνοηθεί καθώς οδηγεί σε εντελώς διαφορετικά ερμηνευτικά συμπεράσματα: η αντιφιλελεύθερη μαρξιστική – σοσιαλιστική αντι-θεώρηση, σύμφωνα με την οποία το μέγιστο συνταγματικό τοτέμ, η αρχή της διάκρισης των εξουσιών και η ερμηνεία της, δεν θα πρέπει να φθάνει στο σημείο να καταστρατηγεί τη «λαϊκή βούληση». Το Σύνταγμα σύμφωνα με την αντι-θεώρηση έχει ιδεολογική φόρτιση, και στον βαθμό που υπηρετεί συγκεκριμένα φιλελεύθερα ή πάντως αντιλαϊκά – ταξικά συμφέροντα θα πρέπει να αναθεωρείται ή να ερμηνεύεται αντίστοιχα. Το Σύνταγμα δεν αποτελεί έκφραση ενός αόριστου κοινωνικού συμβολαίου που θα πρέπει, εξ αυτού και μόνο, να γίνεται σεβαστό. Συνεπώς, ουδεμία υποχρέωση έχει υπό την ερμηνευτική αυτή εκδοχή η κυβέρνηση να απόσχει από τον ορισμό συγκεκριμένων προσώπων στα ανώτατα δικαστικά αξιώματα.

Ο Καρλ Σμιτ, «παιδί» του Χέγκελ όπως και ο Μαρξ, έχει αρθρώσει την πλέον ώριμη πολιτική κριτική στον συνταγματικό φιλελευθερισμό. Ο λαός ως στοιχείο πολιτικό είναι προσυμβατικό: προϋπάρχει του Συντάγματος και βασίζεται στη δημόσιου χαρακτήρα, κορυφαία διάκριση μεταξύ φίλου και εχθρού. Στη βάση αυτή, ένα κράτος θεωρείται νομιμοποιούμενο μόνο όταν εκφράζει με τρόπο σαφή τη διάκριση αυτή. Ενα φιλελεύθερο καθεστώς αποτυγχάνει να προβεί στην εν λόγω διάκριση και επομένως απολιτικοποιεί τον λαό, με αποτέλεσμα να τον αφήνει έρμαιο σε εσωτερικούς κινδύνους και εξωτερικούς εχθρούς. Η ουσία των νόμων είναι, εντέλει, η υπόδειξη των «κυρίαρχων» εκείνων προσώπων, ή οργάνων, που έχουν την τελευταία λέξη στην ερμηνεία και εφαρμογή τους.

Βάσει της συνταγματικής αντι-θεώρησης, δεν έχουν σημασία οι ερμηνείες, στον βαθμό που ο τελικός «κυρίαρχος» για τον ορισμό προέδρων, αντιπροέδρων των ανώτατων δικαστηρίων και τη θέση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου είναι, κατόπιν πρότασης του Υπουργικού Συμβουλίου, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος καλείται, με την προσυπογραφή του αρμόδιου υπουργού, να προβεί στην κυρίαρχη τελική πράξη.

Η Aννα Ειρήνη Μπάκα είναι διδάκτωρ Νομικής του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ