Συμφιλίωση με πανορθόδοξο όφελος

Οι σχέσεις μεταξύ του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Ιερωνύμου εδώ και καιρό χαρακτηρίζονταν, μάλλον, από επιφυλακτικότητα. Συγκεκριμένα γεγονότα είχαν επιβαρύνει το κλίμα ανάμεσά τους. Η πλήρωση της Μητρόπολης Ιωαννίνων, για την οποία οι δύο ηγέτες προωθούσαν με συγκεκριμένες κινήσεις διαφορετικούς υποψηφίους, έριξε βαριές σκιές στη σχέση τους. Αλλά και η διεκδίκηση του κτήματος Προμπονά από τις δύο πλευρές έλαβε επώδυνα για την Εκκλησία χαρακτηριστικά, καθώς οδηγήθηκε προς διευθέτηση στο ΣτΕ προκαλώντας ένταση μεταξύ των δύο εκκλησιαστικών ηγετών. Μέσα σε αυτό το κλίμα ο Αρχιεπίσκοπος ακύρωσε λόγω υποχρεώσεων προγραμματισμένη συνάντηση τον Οκτώβριο 2018, όταν ο Πατριάρχης βρισκόταν στην Αθήνα για διήμερη επίσκεψη.

Ωστόσο, οι δύο Εκκλησίες βρήκαν κοινό βηματισμό απέναντι στην Πολιτεία για το «Σχέδιο ιστορικής συμφωνίας». Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών έκανε τον Απρίλιο μια σπουδαία κίνηση. Προσκάλεσε επισήμως τον Πατριάρχη να πρωτοστατήσει στην τελετή εγκαινίων του Κέντρου Γεροντολογίας και Προνοιακής Υποστηρίξεως σήμερα στο Δήλεσι, όπου θα βρίσκεται και ο ΠτΔ Προκόπης Παυλόπουλος. Μάλιστα, ο Αρχιεπίσκοπος απέστειλε τότε στον Πατριάρχη τον Πρωτοσύγκελλο της Αρχιεπισκοπής για να μεταφέρει προσωπικά την πρόσκληση σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού, η οποία έγινε αποδεκτή από τον Πατριάρχη ως ευκαιρία «…αναθέρμανσης των σχέσεών μας και συζήτησης θεμάτων αμοιβαίου ενδιαφέροντος για το κοινό καλό».

Πέρα από τις αναμενόμενες αβροφροσύνες, το μεγάλο θέμα που φαίνεται ότι κυριάρχησε στη χθεσινή κατ’ ιδίαν συνάντησή τους στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών ήταν το ζήτημα της Αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ουκρανίας και η έμπρακτη υποστήριξη της Εκκλησίας της Ελλάδος, η οποία έχει καθυστερήσει πολλούς μήνες να διατυπώσει την επίσημη θέση της. Η παραχώρηση Αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν έχει γίνει αποδεκτή από το σύνολο των ορθόδοξων Εκκλησιών, με αποτέλεσμα πληθώρα προβλημάτων, ενώ δεν έχει αποσοβηθεί ο κίνδυνος σχίσματος.

Σε κάθε περίπτωση, η θέση της Εκκλησίας της Ελλάδος για το συγκεκριμένο ζήτημα έχει μεγάλη σημασία, καθώς αναμένεται να επηρεάσει τις αποφάσεις και άλλων Εκκλησιών. Η τελική απόφαση της Εκκλησίας της Ελλάδος είναι, κατά τη γνώμη μας, ιστορικά, εθνικά και κυρίως εκκλησιαστικά αδύνατον να πλήξει το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Με μεγάλη πιθανότητα, εικάζουμε ότι στην κατ’ ιδίαν συνάντησή τους οι δύο ηγέτες θα αναφέρθηκαν στο καθεστώς του κτήματος Προμπονά που τόσο έχει ταλαιπωρήσει και τις δύο πλευρές αναζητώντας κοινά αποδεκτή λύση, η οποία όμως δεν φαίνεται εφικτή.

Επίσης, δεν είναι καθόλου απίθανο να αναφέρθηκαν και σε άλλα, πιο σύνθετα και αιχμηρά θέματα που διαχρονικά κλυδωνίζουν τις εύθραυστες ισορροπίες μεταξύ Μητέρας και Θυγατέρας Εκκλησίας. Αυτά ίσως προκαλέσουν μεγαλύτερες εντάσεις στο εγγύς μέλλον σε συγκεκριμένες περιοχές της ελληνικής επικράτειας…

Ο Μιχάλης Μαριόρας είναι επίκουρος καθηγητής Ιστορίας Θρησκευμάτων στο Τμήμα Θεολογίας, ΕΚΠΑ