Η Ενωση πρέπει να γίνει και πολιτειακή

Αγαπητή Ευρώπη,

Το 2007, τη χρονιά που ολοκληρωνόταν με τη Συνθήκη της Λισαβόνας η συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η γλύπτρια Αννα Χρόμι, που θεωρείται μια ιδανική Ευρωπαία, σχολίαζε το έργο της Η αρπαγή της Ευρώπης (εικ. αρ. 1), με την ευκαιρία της έκθεσής του μπροστά στη είσοδο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στην Αθήνα, ως εξής: Με το έργο μου θέλησα να προσδώσω μια σύγχρονη έννοια στον μύθο της Ευρώπης (της μυθικής πριγκίπισσας που ο Δίας μεταμορφωμένος σε ταύρο απήγαγε από τη Φοινίκη και έχοντάς την στην πλάτη του κολύμπησε μέχρι την Κρήτη, φέρνοντάς την στην ήπειρο που ονομάστηκε Ευρώπη). Στο γλυπτό μου ο θεός με τη μορφή λευκού ταύρου έχει ήδη βυθιστεί και ένα ευνοϊκό κύμα της ιστορίας φέρνει την πριγκίπισσα πίσω στις ακτές μας, όπου η κρυστάλλινη μπάλα της αναγγέλλει ένα λαμπρό μέλλον για την ήπειρό μας. Αυτό το λαμπρό μέλλον όμως δεν έχει φανεί μέχρι σήμερα. Ασφαλώς πολλά είναι ήδη τα οφέλη από την Ενωση για τους λαούς της, σε επίπεδο ελευθεροκοινωνίας, αλληλογνωριμίας, σύνθεσης τρόπων σκέψης και πολιτισμών, προώθησης της οικονομίας, αλλά και της επιστήμης και τεχνολογίας. Η πρόσφατη όμως οικονομική κρίση σε πολλές χώρες της Ενωσης και οι συναφείς αντιθέσεις μεταξύ Βορρά και Νότου, το Brexit, η ανάπτυξη των εθνικιστικών τάσεων και κυρίως η δυσκολία έως και αδυναμία λήψης κοινών αποφάσεων και δράσεων σε σοβαρά θεσμικά θέματα και θέματα εξωτερικής πολιτικής, όπως π.χ. συμβαίνει με την αντιμετώπιση του Μεταναστευτικού, δημιουργούν επικίνδυνη για το μέλλον της εμπειρία, από κριτική απάθεια μέχρι απαισιοδοξία στους πολίτες της, που αποτυπώνεται χαρακτηριστικά τελευταία σε πλήθος γελοιογραφιών, όπως αυτή του αρ. 2 της εικόνας, όπου ενώ το ευρώ καταρρέει στην κλεψύδρα, οι αρμόδιοι διερωτώνται γιατί πρέπει να αποφασίσουν γρήγορα.

Τι θα ήθελα, τι θα ήθελε ένας συνειδητοποιημένος ευρωπαίος πολίτης – τόσο των χωρών του Βορρά όσο και του Νότου, πιστεύω – από την Ενωση; Απλώς να εφαρμόσει στην πράξη όσα προβάλλονται ως βασικές αξίες και στόχοι της στον επίσημο δικτυακό της τόπο, όπως μεταξύ άλλων: Να εξασφαλίζει για τους πολίτες της ελευθερία, ασφάλεια, δικαιοσύνη και ευημερία. Να προάγει τη βιώσιμη ανάπτυξη με βάση την ισόρροπη οικονομική μεγέθυνση και να ενισχύει την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή με αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών – μελών. Επίσης να σέβεται και να στηρίζει τη δράση της στις αξίες του κοινού μας πολιτισμού. Η ελληνορωμαϊκή κληρονομιά δεν αποτελεί μόνο ένα ισχυρό συνεκτικό στοιχείο για τις χώρες της Ευρώπης, όπως το συμβολίζει η αρχαία πριγκίπισσα πάνω στον ταύρο ως έμβλημα της Ενωσης (αρ. 3 στην εικόνα), αλλά προσφέρει και διδακτικά ιστορικά παραδείγματα υπερεθνικών κρατικών δομών, όπως οι ελληνικές κοινοπολιτείες και το ρωμαϊκό κράτος. Το σύμβολο της αρχαίας Ευρώπης.

Για να εφαρμόζονται όμως αποτελεσματικά όλα τα ανωτέρω θεωρώ ότι χρειάζεται να επιτευχθεί μεγαλύτερη συνοχή και από οικονομική και νομισματική ουσιαστικά, να γίνει και πολιτειακή η Ενωση. Λυπούμαι που η Συνθήκη της Ρώμης του 2004 για τη θέσπιση Συντάγματος της Ευρώπης, που φιλοδοξούσε να αντικαταστήσει όλο το θεσμικό οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ενωσης με μια απλούστερη και συνεκτικότερη δομή δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ γιατί αρνήθηκαν να την επικυρώσουν κάποια μέλη της. Λέγεται ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι το τρέχον στάδιο μιας ανοιχτής διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Την ολοκλήρωση αυτή εγώ κατανοώ ως πολιτειακή ένωση, όπου η κοινοπολιτεία θα μπορεί, διατηρώντας την εθνική της πολυμορφία, να έχει κοινή εσωτερική και εξωτερική πολιτική, και γιατί όχι και κοινή ισχυρή αποτρεπτική δύναμη, διότι χωρίς αυτή η παρουσία στον διεθνή χώρο με όποια ισχυρή οικονομία παραμένει ασθενής.

Δεν είμαι βέβαια ειδικός και ικανός να πω πώς μπορεί να γίνει στην πράξη αυτή η μετεξέλιξη. Με αυτό όμως το όραμα θέλω οι αυριανοί ευρωβουλευτές μας να παρακαθίσουν με τους συναδέλφους τους από τα άλλα κράτη – μέλη στις Βρυξέλλες.

Ο Βασίλης Λαμπρινουδάκης είναι ομότιμος καθηγητής
Κλασικής Αρχαιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής των ανασκαφών στο Ασκληπιείο
της  Επιδαύρου