Τα χωρικά ύδατα {LF}και οι Τούρκοι

Δύο από τα χαρακτηριστικά της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής είναι η καλή γραφειοκρατική μνήμη και η αποφυγή αιφνιδιασμών. Η μνήμη οφείλεται στην αντίστοιχη οθωμανική παράδοση. Συχνά οι Τούρκοι επικαλούνται έγγραφα ή διπλωματικές διακοινώσεις που είχαμε ανταλλάξει προ δεκαετιών, τα οποία εμείς αναζητούμε εκ των υστέρων σε κάποια σκονισμένα αρχεία. Αντιστοίχως, προτιμούν να βασίζονται σε πολιτικές πάνω στις οποίες κινούνται με τη σταθερότητα ενός τρένου στις ράγες. Μόνον ο Ερντογάν προσπάθησε σε κάποιες περιπτώσεις να δείξει ευελιξία και να διαφοροποιήσει την πολιτική του σε έκτακτες περιπτώσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αιφνιδιασμού υπήρξε η κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού πάνω από τη Συρία το 2015. Αυτές οι κινήσεις δεν του έχουν αποδώσει.

Με αυτά τα δύο χαρακτηριστικά των Τούρκων κατά νου, πρέπει να προσεγγίσουμε την προαναγγελθείσα επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Ιόνιο. Το 1982 ο τούρκος πρεσβευτής στη συνδιάσκεψη του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας, Τζοσκούν Κίρτζα, κατέθεσε τις θέσεις της τουρκικής πλευράς επί του θέματος. Από τότε μέχρι σήμερα οι θέσεις παραμένουν οι ίδιες και απαράλλακτες. Η Τουρκία αναφέρει από το 1982 εμφατικά ότι το όριο των 12 μιλίων για τα χωρικά ύδατα δεν είναι ούτε υποχρεωτικό, ούτε εφαρμόζεται αυτόματα. Ειδικώς το Αιγαίο έχει ορισμένα γεωγραφικά χαρακτηριστικά που, κατά τη γνώμη της Τουρκίας, καθιστούν αδύνατη την εφαρμογή αυτού του ορίου. Ο κλειστός ή ημίκλειστος χαρακτήρας του Αιγαίου και ο μεγάλος αριθμός νησιών συνιστούν «ειδικές περιστάσεις» κατά το διεθνές δίκαιο που πρέπει να ληφθούν υπ’ όψιν. Σε άλλη περίπτωση, η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων θα αποκόψει την Τουρκία από τα «δικαιώματα και τα ζωτικά συμφέροντά της» στην περιοχή (τον όρο «ζωτικά συμφέροντα» τον ξαναβρήκαμε μπροστά μας 15 χρόνια μετά, στο ανακοινωθέν της Μαδρίτης…).

Ο ισχυρισμός ότι το Αιγαίο είναι μια θάλασσα «ειδικών περιστάσεων» είναι και ο λόγος που επί τόσες δεκαετίες καμία ελληνική κυβέρνηση δεν προχώρησε σε επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων σε άλλες θάλασσες π.χ. στο Ιόνιο ή στο Λιβυκό πέλαγος. Εάν εξαιρέσουμε από την επέκταση το Αιγαίο, θα έλθουμε 37 χρόνια μετά τη συνδιάσκεψη για το δίκαιο της θάλασσας να συνταχθούμε πλήρως με τις τουρκικές απόψεις. Η κυβέρνηση, όμως, στοχεύοντας σε μια επικοινωνιακή διαχείριση του θέματος, προτίθεται να δείξει ότι διαφέρει από τους προκατόχους της. Εκεί που όλοι οι προηγούμενοι δεν έκαναν τίποτα, η σημερινή κυβέρνηση δήθεν τολμά και επεκτείνει τα χωρικά ύδατα. Η επέκταση μπορεί να προχωρήσει μόνον εάν περιλάβει εκτός από το Ιόνιο και μία σημαντική περιοχή του Αιγαίου. Αυτή θα μπορούσε να είναι ολόκληρη η Πελοπόννησος ή η Κρήτη. Σε άλλη περίπτωση θα έχουμε μια θλιβερή επανάληψη της ιστορίας με τη Συμφωνία των Πρεσπών.

Ο Αγγελος Συρίγος είναι Αν. Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου & Εξωτερικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο, υπ. Βουλευτής Α’ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία