Διαστρέφοντας {LF}τον Αναγνωστάκη

Κλείνοντας τη σύγκρουσή του με τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης, την πρώτη μέρα της κοινοβουλευτικής συζήτησης για ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση, ο Πρωθυπουργός επικαλέστηκε έναν στίχο του ποιητή της ανανεωτικής Αριστεράς. Του Μανόλη Αναγνωστάκη. Προσπαθώντας να απαξιώσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο Αλέξης Τσίπρας απήγγειλε (λάθος) τον στίχο «Δεν έφταιγεν ο ίδιος, τόσος ήτανε» (πρωτογράφτηκε για να μελοποιηθεί από τον Μίκη Θεοδωράκη, αργότερα ο ποιητής κράτησε τον τίτλο του ποιήματος αυτόνομο στο «ΥΓ.», την τελευταία συλλογή του) και φωτογράφισε μ’ αυτόν τον πολιτικό αντίπαλό του, για να τον χαρακτηρίσει μικρό, ασήμαντο. Αφού το λέει ο Αναγνωστάκης (και το ‘χει τραγουδήσει κι ο Βασίλης ο Παπακωνσταντίνου) γιατί αυτός να κάθεται να παιδεύεται με επιχειρήματα; Πέταξε το τσιτάτο και, ως συνήθως κουρασμένος και ευχαριστημένος, έφυγε από τη Βουλή αφήνοντας σύξυλους τους αλλους πολιτικούς αρχηγούς.

Για τον Τσίπρα όλα είναι εύκολα. Ενας στίχος, ένας εχθρός, κολλάει ο στίχος στον εχθρό και πάμε γι’ άλλα. Θα εκπλησσόταν άραγε αν κάποιος του έλεγε ότι ο απογοητευμένος Αναγνωστάκης δεν έγραψε τον στίχο για εχθρούς ή, έστω, για ιδεολογικούς αντιπάλους, αλλά για τους ίδιους τους συντρόφους του; Δεν νομίζω – άλλωστε του το είπε ο γιος του ποιητή, Ανέστης Αναγνωστάκης, αλλά δεν ίδρωσε τ’ αφτί του. Αναίσθητος οπαδός ενός χοντροκομμένου δημόσιου λόγου, ο Τσίπρας ζει για την ατάκα και την άμεση εξαργύρωσή της. Αδιαφορεί για το νόημα.

Στην τάξη του λόγου, στο νόημα, ο Αναγνωστάκης, αριστερός ποιητής που αμφιβάλλει, επικρίνει κάποιον εμφανώς δικό του που κουράστηκε να υπηρετεί τη δύσκολη συνθήκη της επιλογής του: «[…] τόσος ήτανε / η εποχή, τα βάρη, οι συνθήκες / κι άλλοι την πάθανε που τότε είπαν το ναι […]». Και για να ξεκαθαρίσει ότι μιλάει για δικό του, χρησιμοποιεί αυτούσιο ένα στίχο του αριστερού Κώστα Βάρναλη, από τον δημοφιλή και επίσης μελοποιημένο πρόλογο των «Σκλάβων πολιορκημένων», μεταποιώντας τον σε δίστιχο: «Tάχα η θέλησή σου λίγη, τάχα ο πόνος σου μεγάλος;». Ο Αναγνωστάκης αφαιρεί το ερωτηματικό και σχολιάζει: «Τάχα η θέλησή σου λίγη / τάχα ο πόνος σου μεγάλος / η ζημιά ήτανε στο ζύγι / πάντα φταίει κάποιος άλλος. […]».

Η αλήθεια είναι ότι αυτή η υπεκφυγή, η πεποίθηση ότι για καμία αποτυχία ο συνεπής αριστερός δεν αποδέχεται ότι φταίει ο ίδιος, ότι έκανε λάθος, ότι είχε εκτιμήσει στραβά, και επιμένει ότι πάντα φταίνε κάποιοι άλλοι, είναι εδραία βεβαιότητα στην αυστηρά ιεραρχικά δομημένη κομμουνιστική Αριστερά. Και μόνο γι’ αυτό είναι προφανές ότι ο Αναγνωστάκης έγραψε το συγκεκριμένο ποίημα ακριβώς για κάποιον σαν τον Τσίπρα. Για κάποιον που τα έκανε σαν μην πω τι, αλλά δεν θα το παραδεχτεί ποτέ.

Κάπως έτσι, ο Τσίπρας ακυρώνει την ποίηση του Αναγνωστάκη, για να της δώσει ένα άλλο νόημα, για χρήση της στιγμής. Ως συνήθως, γι’ αυτόν όλα είναι εργαλεία της εξουσίας του: οι ιδέες, τα συνθήματα, τα κείμενα, οι άνθρωποι. Οι ποιητές θα του γλίτωναν;

Ας το πω και με τα λόγια του Αναγνωστάκη, από το «ΥΓ.»: «Τόση κακότητα εν ονόματι του ανθρωπισμού».