Αμαρτίες – δημόσιες και ιδιωτικές

Επιστρέφω στον μοιραίο Απρίλιο του 2010. Η χώρα είχε κληρονομήσει από το εκλογικό 2009 ένα τεράστιο πρωτογενές έλλειμμα. Δηλαδή, ακόμη κι αν έσκαγε κανόνι, αν άφηνε απλήρωτες τις υποχρεώσεις της προς τους δανειστές της, πάλι της έλειπαν 24 δισ. για τις στοιχειώδεις λειτουργίες του κράτους. Και μ’ ένα συνολικό χρέος στις πλάτες της ύψους 300 δισ. (από 183 το 2004), κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να χρηματοδοτήσει το έλλειμμα αυτό. Ούτε οι αγορές, ούτε οι ευρωπαίοι εταίροι. Ηταν οι μέρες που η τότε κυβέρνηση προσπαθούσε να πείσει τους εταίρους, αφού είχε αποτύχει να πείσει τις αγορές, να χρηματοδοτήσουν με δάνεια το έλλειμμα. Το πέτυχε, αλλά με καθυστέρηση και με όρους που, στην αρχή, ήταν πρωτίστως τιμωρητικοί και δευτερευόντως βοηθητικοί. Εκείνες ακριβώς τις ημέρες, λοιπόν, ο Αλέξης Τσίπρας έλεγε (για παράδειγμα: σε μιαν αλησμόνητη συνέντευξή του στην «Ελευθεροτυπία») ότι όλα είναι ψέμα, ότι η χρεοκοπία είναι «παραμύθι με δράκο», που μας το αφηγούνται για να μας κόψουν μισθούς και συντάξεις!

Ηταν το πρώτο βήμα στου κακού τη σκάλα. Ακολούθησαν πολλά. Το φλερτ με τις ανορθολογικές θεωρίες του «επαχθούς, απεχθούς και παράνομου χρέους» και με τα «δεν χρωστάω, δεν πληρώνω». Η ώσμωση με τους ψεκασμένους και τον επικεφαλής τους, που προετοίμασε την κοινή διακυβέρνηση. Η παροχή άλλοθι σε εκείνους που περνούσαν εύκολα από τη βία των λόγων στις βίαιες πράξεις. Επειτα, ήρθαν εκείνες οι εκλογές που προκλήθηκαν πρόωρα διά της κακοποιήσεως του Συντάγματος (πόσο διαφορετικά θα ήταν όλα, αν είχε στέρξει σε εκλογή Προέδρου, με αντάλλαγμα την προκήρυξη εκλογών τον Ιούνιο ή τον Σεπτέμβριο του ’15, όπως του είχε προταθεί, ώστε ο ΣΥΡΙΖΑ να αναλάβει τη διακυβέρνηση μετά την έξοδο από το μνημονιακό πρόγραμμα, όπως συνέβη με τους Σοσιαλιστές στην τυχερή Πορτογαλία!). Κι έπειτα ήρθε εκείνο το μοιραίο επτάμηνο, όπου η πλειοψηφία των Ευρωπαίων ήταν, για προφανείς λόγους, έτοιμοι να προσφέρουν στην κυβέρνηση Τσίπρα μιαν, αν όχι βελούδινη, πάντως πολύ ευκολότερη οδό εξόδου από το Μνημόνιο από εκείνη που επέβαλαν στην προηγούμενη κυβέρνηση. Αλλά εκείνος αρνήθηκε την προσφορά και χάθηκε στον ακριβό τυχοδιωκτισμό της «διαπραγμάτευσης της αυταπάτης».

Παλιές αμαρτίες, θα πει κανείς. Και κάποιοι θα υποστηρίξουν πως, χάρις σε όλα αυτά τα προφανώς ασύμβατα με την έλλογη παράδοση της δημοκρατικής Αριστεράς, ο Αλέξης Τσίπρας κατέστη ικανός να γίνει ο εκφραστής του ρεύματος της αγανάκτησης και στη συνέχεια να πάρει τους αγανακτισμένους από το χέρι και να τους περάσει στην απέναντι όχθη. Ακούω το επιχείρημα από τους «γεφυροποιούς». Αλλά μετράω και το κόστος της μανούβρας – για τη χώρα και για την αμαυρωμένη εικόνα της Αριστεράς. Καθένας μπορεί να κάνει τον απολογισμό, να μετρήσει κέρδη και ζημιές.

Μα οι αμαρτίες δεν τελείωσαν στο καλοκαίρι του 2015. Γιατί, όταν ως τίμημα της «αυταπάτης» προέκυψε το τρίτο Μνημόνιο, η τριετής, αχρείαστη και επώδυνη παράταση της καθήλωσης στη λιτότητα, η βασική πολιτική επιλογή της κυβέρνησης ήταν η επιβολή υπερ-λιτότητας, με υπερ-φορολόγηση για να προκύψουν υπερ-πλεονάσματα. Από τα οποία διανέμεται τώρα, ως εκλογικό επίδομα, ένα μέρισμα. Αλλά να βλάπτεις το κοινό καλό, να επιβαρύνεις το κοινωνικό σύνολο με την υπερ-λιτότητα, για να μοιράσεις κάτι σε όσους θεωρείς πιθανή εκλογική πελατεία, αυτή είναι μια αμαρτία ασυγχώρητη – ιδίως για ένα κόμμα που μιλά στο όνομα της Αριστεράς, δηλαδή της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Ο κατάλογος θα μπορούσε να μακρύνει. Θα μπορούσε να περιλάβει και όσα έγιναν, εις βάρος της θεσμικής θωράκισης της Πολιτείας, προκειμένου να οργανωθεί μια «πρωταρχική συσσώρευση κεφαλαίου εξουσίας», να χρησιμοποιηθεί δηλαδή η εξουσία ως μέσον για την αναπαραγωγή της. Θα μπορούσε να περιλάβει και την εκτράχυνση του δημόσιου λόγου, θα μπορούσε να περιλάβει και τον Πολάκη ως τραύμα, θα μπορούσε να περιλάβει και την ανωφελή παράταση ενός ξεθυμασμένου διχασμού.

Επ’ αυτού του καταλόγου των δημόσιων αμαρτιών θα γίνει, πρέπει να γίνει η κρίση. Της κάλπης ή της Ιστορίας. Οι όποιες ιδιωτικές αμαρτίες ως παράμετρος, σε εμένα προσωπικά, περισσεύουν. Αλλά, το ξέρουμε πια καλά, στις σύγχρονες Δημοκρατίες, όσοι διαχειρίζονται ή διεκδικούν εξουσία δεν κρίνονται μόνον για τις ιδέες, τις προτάσεις ή τις ικανότητές τους. Κρίνονται και για αυτό που ονομάζεται «χαρακτήρας». Και από αυτήν την κρίση κανείς, ποτέ δεν ξεφεύγει.