Η Δημοκρατία αντεπιτίθεται

Η τελευταία δεκαετία στην Ευρώπη σημαδεύτηκε από την άνοδο των εχθρών της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Ακροδεξιοί και ακροαριστεροί λαϊκιστές επιχείρησαν να κατεδαφίσουν τα κεκτημένα πολλών δεκαετιών επαγγελλόμενοι επίγειους παραδείσους, όπου ο «λαός» θα κατατρόπωνε τις διεφθαρμένες «ελίτ» που τον καταδυνάστευαν. Ο κύριος εχθρός τους ήταν η «νεοφιλελεύθερη Ευρωπαϊκή Ενωση». Στόχος τους, η εγκαθίδρυση αντιφιλελεύθερων καθεστώτων (illiberal democracies) σύμφωνα με την ορολογία που εισήγαγε ο Βίκτορ Ορμπαν. Σύμμαχός τους η Ρωσία, με άμεσους και έμμεσους τρόπους.

Αυτό το φαινόμενο κορυφώθηκε το 2016 με το Brexit και την εκλογή Τραμπ ως προέδρου των ΗΠΑ. Αυτή τη στιγμή, η Ακροδεξιά εκπροσωπείται σε 23 από τα 28 Κοινοβούλια των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Φαίνεται όμως ότι η Δημοκρατία δεν έχει πει την τελευταία της λέξη. Η αντίδραση σε αυτό που αποκλήθηκε «φαινόμενο BTP» (Brexit, Trump, Putin) έχει αρχίσει να ξεδιπλώνεται. Σε πρόσφατη δημοσκόπηση, το 68% των ευρωπαίων πολιτών υποστηρίζει την Ευρωπαϊκή Ενωση, το υψηλότερο επίπεδο από το 1983. Το ενδιαφέρον για τις ευρωεκλογές είναι πολύ μεγαλύτερο από εκείνο του 2014. Οπως σχολίασε ο Γκι Φερχόφστατ «η ΕΕ δεν είναι τέλεια, αλλά αντί να την καταστρέψουμε, μπορούμε να αγωνιστούμε για να την ανανεώσουμε».

Παράλληλα, οι πρωτοβουλίες του προέδρου Μακρόν, η εκλογή φιλοευρωπαίων προέδρων στη Γαλλία, την Αυστρία και τη Σλοβενία, η νίκη των σοσιαλδημοκρατών στην Ισπανία, η κινητικότητα υπέρ της Ευρώπης στη Γερμανία που στηρίζεται ενεργά από την Ανγκελα Μέρκελ, τους χριστιανοδημοκράτες και τους σοσιαλδημοκράτες, δείχνουν ότι μπορεί να βρισκόμαστε μπροστά σε μια «αντι-κινητοποίηση των φιλοευρωπαίων ψηφοφόρων» σε απάντηση στον ανερχόμενο λαϊκισμό, όπως παρατηρεί σε πρόσφατο δημοσίευμά του ο «Εκόνομιστ».

Εξίσου ενδιαφέρουσα, και πολλές φορές παθιασμένη, είναι η σύγκρουση στον χώρο των ιδεών. Δεκάδες βιβλία έχουν κυκλοφορήσει σε υπεράσπιση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, με εμβληματικό εκείνο των Levitsky και Ziblatt «Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες». Στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης αλλά και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκτυλίσσονται σκληρές αντιπαραθέσεις ανάμεσα στους υπερασπιστές της φιλελεύθερης δημοκρατίας και τους εχθρούς της.

Αυτή η συζήτηση ελάχιστα έχει αγγίξει τη χώρα μας. Βυθισμένοι σε μια εσωστρεφή και αυτοαναφορική προσέγγιση, συνεχίζουμε να έχουμε μια ιδιαίτερα προβληματική σχέση και με τη φιλελεύθερη δημοκρατία και με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η επιλογή της πλειοψηφίας των κατοίκων αυτής της χώρας να αναθέσει το 2015 την άσκηση της εξουσίας στους φαιοκόκκινους λαϊκιστές είναι η καλύτερη απόδειξη αυτού του ισχυρισμού. Υπάρχει όμως στη χώρα ένας φιλοευρωπαϊκός πυρήνας, που εκφράστηκε κυρίως με το «Μένουμε Ευρώπη» το 2015, που δίνει τη δική του μάχη.

Είναι σαφές ότι οι ευρωεκλογές του Μαΐου υπερβαίνουν κατά πολύ την απλή καταγραφή των πολιτικών συσχετισμών σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Είναι μια μάχη ανάμεσα στους εχθρούς της δημοκρατίας και τους υπερασπιστές της.

Τίποτα δεν είναι κεκτημένο, τίποτα δεν μας χαρίστηκε. Η καταψήφιση της θορυβώδους μειοψηφίας των λαϊκιστών είναι ψήφος υπέρ των φιλελεύθερων αξιών και του τρόπου ζωής μας, που μόνον η δημοκρατία μας μπορεί να εγγυηθεί.

Είμαστε η πλειοψηφία και πρέπει να το αποδείξουμε και πάλι στις ευρωεκλογές.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι εκδότης και συγγραφέας