Μνήμη και δικαιοσύνη

Εχουν περάσει εννέα χρόνια και η υπόθεση της Marfin, με τους τρεις νεκρούς και το αγέννητο βρέφος, μοιάζει σαν ένα μαύρο κουτί που συνήθως ανοίγει «επετειακά». Η διαφορά με τις άλλες «επετείους» βρίσκεται στο γεγονός πως αυτή η μέρα δεν τιμάται όπως συνηθίζουμε στην Ελλάδα (με πορείες, αλλά και επεισόδια). Η όποια κινητοποίηση γίνεται κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ενώ μερικές χρονιές (όπως πέρυσι), λίγοι πολίτες μαζεύονται στον αριθμό 23 της Οδού Σταδίου για να αφήσουν λουλούδια στο σημείο που βρίσκονταν το υποκατάστημα της τράπεζας. Φέτος τα πράγματα ήταν λίγο διαφορετικά. Η Marfin και οι νεκροί ήρθαν στην επικαιρότητα λίγες εβδομάδες νωρίτερα. Η αφορμή ήταν οι αλλαγές για τη χρήση και την κατοχή μολότοφ που υπήρχαν στο σχέδιο του νέου Ποινικού Κώδικα και η άστοχη δήλωση του βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ Γιώργου Κυρίτση (δεν θυμόταν αν υπήρξαν νεκροί από μολότοφ). Η δήλωση και η αλλαγή, όπως ήταν αναμενόμενο, προκάλεσαν τις οξύτατες αντιδράσεις της αντιπολίτευσης. Λίγες ημέρες μετά όμως τους ξεχάσαμε.

Δυστυχώς η μνήμη των θυμάτων της τρομοκρατίας και της βίας γενικότερα είναι περιοριστική – συμβολική και εργαλειοποιημένη στην Ελλάδα. Σε άλλες χώρες είναι ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και επικοινωνιακά εργαλεία για να αντιμετωπιστεί η τρομοκρατία. Πολλές φορές έρχεται στον δημόσιο διάλογο το αίτημα για ένα μνημείο για τους νεκρούς της Marfin, έστω μία πλάκα. Σίγουρα, αυτή θα ήταν μία πράξη συμβολική και ουσιαστική. Ομως η πολιτεία και η δικαιοσύνη έχουν πριν από την τιμή της μνήμης ένα σημαντικότερο χρέος. Την απόδοση δικαιοσύνης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως δεν έχουν καταδικαστεί οι ένοχοι, αυτοί που σκότωσαν δηλαδή τους ανθρώπους. Η μόνη καταδίκη αφορά την εργοδοσία και τις προδιαγραφές πυροπροστασίας και γενικότερα ασφάλειας. Ομως η δολοφονία με μολότοφ δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται όπως μία φυσική καταστροφή. Εννέα χρόνια χωρίς καταδίκη είναι πολλά. Αν και δεν χρειάζεται, μιας και ζούμε σε φιλελεύθερη ευρωπαϊκή δημοκρατία, ωστόσο δεν υπάρχει και κάποια ιδιαίτερη πίεση για τη σύλληψη και την καταδίκη των δολοφόνων. Βέβαια, αυτό δεν πρέπει να μας εντυπωσιάζει. Οταν στην περίπτωση της 17 Νοέμβρη με τα δεκάδες θύματα υπήρξαν μόλις και μετά βίας δύο σύλλογοι που ασχολούνται με τη μνήμη των νεκρών (και αυτοί από τους συγγενείς των θυμάτων), γιατί να γίνει κάτι διαφορετικό στην περίπτωση της Marfin.

Η δολοφονία της Marfin εντάσσεται στη γενικότερη δυσκολία (διαχρονική με ελάχιστες εξαιρέσεις) του κράτους να διαχειριστεί τη βία του αντεξουσιαστικού χώρου. Είναι πρόσφατες οι νοητικές ακροβασίες περί των ορίων του βίαιου ακτιβισμού και του εξτρεμισμού στην περίπτωση του Ρουβίκωνα. Επί της ουσίας μπορούμε να μιλήσουμε για ένα πολιτισμικό τραύμα που οδηγεί το κράτος σε έναν αυτοπεριορισμό. Δεν είναι τυχαίο πως η Ελλάδα είναι από τα ελάχιστα κράτη – μέλη της ΕΕ που δεν έχει στρατηγική για τη ριζοσπαστικοποίηση και τον βίαιο εξτρεμισμό. Το εξωφρενικό της απουσίας στρατηγικής πολλαπλασιάζεται από τη διαρκή απειλή της πολιτικής βίας και τρομοκρατίας που βιώνει η χώρα εδώ και δεκαετίες. Οσο αδυνατούμε να χειριστούμε τα τραύματα των προηγούμενων δεκαετιών (εμφύλιος, δικτατορία) δεν θα μπορέσουμε να αντιδράσουμε όπως πρέπει σε πρόσφατα γεγονότα όπως της Marfin. Στις φιλελεύθερες δημοκρατίες δεν μπορεί να υπάρξει αιτιολόγηση της βίας, ούτε και υποστήριξή της στο όνομα καμίας ιδεολογίας. Τόσο δύσκολο είναι να υπάρξει πολιτική συμφωνία σε αυτό το αυτονόητο πρόταγμα; Εάν δεν είναι δύσκολο, τότε δεν θα αργήσει και η μέρα που θα αποδοθεί δικαιοσύνη για τους νεκρούς της Marfin. Την περιμένουμε.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και νέων απειλών