«Θα επιβιώσει η Βρετανία μετά το 2020;»

Ο Ντέιβιντ Μέλντινγκ, μετριοπαθής Συντηρητικός βουλευτής στην Εθνική Συνέλευση της Ουαλίας, ειδήμων στο ζήτημα του φεντεραλισμού, έγραψε το 2009 ένα βιβλίο με τίτλο: «Θα επιβιώσει η Βρετανία μετά το 2020;». Ο τίτλος φάνταζε μεσσιανικός σε μια εποχή που κανείς δεν συζητούσε σοβαρά την ανεξαρτησία της Σκωτίας ή την πιθανότητα απόσχισης της Βόρειας Ιρλανδίας εξαιτίας του Brexit. Δέκα χρόνια αργότερα, η απορία του Μέλτινγκ είναι καθημερινό πολιτικό ερώτημα, ο βασικός λόγος που εμποδίζει τη βρετανική Βουλή να επικυρώσει τους όρους εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ενωση.

To δημοψήφισμα του 2016 βρήκε τη Βρετανία σε ισχυρή οικονομική θέση, αλλά αντιμέτωπη με δύσκολα συνταγματικά ερωτήματα. Ενα ξεπερασμένο εκλογικό σύστημα που δεν επέτρεπε σε κόμματα του 12% να έχουν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Μια δυσλειτουργική Ανω Βουλή, με περίπου 800 μη αιρετούς λόρδους, τη μεγαλύτερη Βουλή στον κόσμο μετά το Εθνικό Κογκρέσο του Λαού στην Κίνα. Τα αποκεντρωμένα Κοινοβούλια στα τρία έθνη (Σκωτία, Ουαλία, Βόρεια Ιρλανδία) να θέτουν εν αμφιβόλω τη διακυβέρνηση της χώρας από το Λονδίνο. Ο λαϊκισμός βρήκε αυτές ακριβώς τις ρωγμές για να επιτεθεί στο πολιτικό σύστημα της Βρετανίας.

Το Brexit είναι η ψήφος των φτωχών και μη προνομιούχων. Το Remain η επιλογή της μεσαίας τάξης και των ψηφοφόρων με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης. Η ανάγνωση του δημοψηφίσματος με αυτούς τους όρους είναι χρήσιμη για όσους περιγράφουν το Brexit ως μια ακόμη απόδειξη της περιθωριοποίησης που επιφυλάσσει η παγκοσμιοποίηση στους φτωχούς. Δεν εξηγεί όμως γιατί η συγκεκριμένη δυναμική της ψήφου δεν εμπόδισε τη Σκωτία και τη Βόρεια Ιρλανδία να ψηφίσουν εμφατικά υπέρ της παραμονής στην ΕΕ.

Το Brexit βρήκε τη Σκωτία να διαχειρίζεται το αποτέλεσμα του διχαστικού δημοψηφίσματος για την ανεξαρτησία της το 2014. Η Εθνοσυνέλευση της Βάρειας Ιρλανδίας είναι κλειστή από το 2017 λόγω διαφωνίας των δύο κοινοτήτων (καθολικοί – προτεστάντες). Το δημοψήφισμα του ’16 συνέβη λίγο μετά τη σημαντικότερη συνταγματική μεταρρύθμιση των Συντηρητικών, με την οποία οι σκωτσέζοι βουλευτές έχαναν το δικαίωμα ψήφου στις αμιγώς αγγλικές υποθέσεις του βρετανικού Κοινοβουλίου.

Το Brexit δεν είναι απλώς η κραυγή των μη προνομιούχων, αλλά το αγκομάχημα μιας χώρας που βρίσκει κάθε μέρα όλο και πιο δύσκολο να λειτουργήσει με τον τρόπο που υπήρξε τους τελευταίους τρεις αιώνες. Γι’ αυτό και η διαρκής επίκληση του παρελθόντος από όλους. Ο πρόεδρος του Βουλής Τζον Μπέρκοου προστρέχει στο ιστορικό προηγούμενο επί της διαδικασίας του 1604 για να εξηγήσει τις αποφάσεις του. Οι οπαδοί του Brexit δανείζονται το όραμα του Ουίνστον Τσόρτσιλ για μια Βρετανία – παγκόσμια υπερδύναμη. Η πρωθυπουργός Τερίζα Μέι ανακοινώνει την αναβίωση της «Μεγάλης Εκθεσης της βασίλισσας Βικτωρίας το 1851» και τη μετεξέλιξή της σε φεστιβάλ στο οποίο οι Βρετανοί θα γιορτάζουν τη δημιουργικότητά και καινοτομία τους.

Στο μεταξύ, οι Βρυξέλλες παίρνουν τις αποφάσεις για το μέλλον: οι όροι της εξόδου, η συμμετοχή στις ευρωεκλογές, η διάρκεια της παράτασης είναι πρωτοβουλίες της ΕΕ. Οι Βρετανοί φαίνεται να παλεύουν με κάτι βαθύτερο: τη δική τους ένωση, η απώλεια της οποίας θα τους κοστίσει συναισθηματικά πολύ περισσότερο από το Brexit ή το Remain.

(*) Ο Θύμιος Τζάλλας εργάζεται σε think tank με έδρα το Λονδίνο και αντικείμενο την ενίσχυση της σχέσης της βρετανικής Βουλής με τους πολίτες. To 2019 από τις εκδόσεις Επίκεντρο θα κυκλοφορήσει το βιβλίο του με τίτλο «Brexit, Ευρώπη και Ελλάδα».