Ο τούρκος ασθενής του ΝΑΤΟ

Καθώς το ΝΑΤΟ γιορτάζει τα 70ά γενέθλιά του, αντιμετωπίζει μια κρίση μοναδική για την ιστορία του. Η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ από το 1952, ολοκλήρωσε τη συμφωνία αγοράς του πυραυλικού συστήματος αεράμυνας S-400 από τη Ρωσία. Αν η αγορά γίνει, το μέλλον της Τουρκίας ως μέλους του ΝΑΤΟ – αλλά και οι ευρύτεροι δεσμοί της με τη Δύση – θα τεθούν υπό αμφισβήτηση.

Πάντως, παρά τις προειδοποιήσεις των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, η Τουρκία δείχνει αποφασισμένη να προχωρήσει ώς το τέλος. Κι αυτό με τη σειρά του έχει προκαλέσει οξύτατες απειλές από τις ΗΠΑ, ενώ επίσημες δηλώσεις δείχνουν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει κυρώσεις σε πολλά μέτωπα.

Τον Μάρτιο, για παράδειγμα, τέσσερις αμερικανοί γερουσιαστές παρουσίασαν ένα διακομματικό νομοσχέδιο σύμφωνα με το οποίο, αν η Τουρκία προχωρήσει στην αγορά των S-400, θα τερματιστεί η συμμετοχή της στο πρόγραμμα αγοράς των μαχητικών αεροσκαφών F-35. Δεδομένων μάλιστα των ευαίσθητων ισορροπιών που περιβάλλουν τις στρατιωτικές τεχνολογίες του ΝΑΤΟ γενικότερα, πολλά ακόμα «κανάλια» αμυντικών παροχών και συνεργασιών μεταξύ των ΗΠΑ και της Τουρκίας θα μπορούσαν να διακοπούν. Στην πραγματικότητα, οι συναλλαγές της Τουρκίας με τη Ρωσία θα μπορούσαν ακόμα και να ενεργοποιήσουν τον νόμο Περί Αντιμετώπισης των Αντιπάλων της Αμερικής Μέσω Κυρώσεων, το οποίο θα οδηγούσε σε κυρώσεις που δεν θα περιορίζονταν μόνο στον αμυντικό τομέα, αλλά και στην εύθραυστη τουρκική οικονομία.

Η υπόθεση των S-400 αποτελεί το πιο πρόσφατο παράδειγμα για το πώς τα ζητήματα των στρατιωτικών εξοπλισμών έχουν φέρει τη ρήξη μεταξύ της Τουρκίας και των δυτικών τους συμμάχων. Κατά την άποψη της Τουρκίας, οι δυτικοί σύμμαχοί της δεν έχουν κάνει αρκετά όσον αφορά τη μεταφορά τεχνολογίας και κοινής εκπόνησης προγραμμάτων, προκειμένου να ενισχύσουν την αναδυόμενη αμυντική της βιομηχανία. Αντιθέτως, κινεζικές, και σε μικρότερο βαθμό ρωσικές εταιρείες έχουν αποδειχθεί πιο δεκτικές σε αντίστοιχες τουρκικές απαιτήσεις.

Βέβαια, η εγχώρια τουρκική αμυντική βιομηχανία αποτελεί μία μόνο πτυχή της ιστορίας. Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, η Τουρκία και η Δύση βρίσκονται σε μία περίοδο ενός πολιτικού, στρατηγικού και γεωπολιτικού «χωρισμού», που πιο πρόσφατα αποτυπώθηκε μέσα από τη διαφορετική προσέγγιση και την επιλογή συμμάχων στον πόλεμο της Συρίας.

Ως δύναμη της περιοχής, η Τουρκία νιώθει όλο και μεγαλύτερη αμηχανία για το status της απέναντι στις δυνάμεις της Δύσης. Από την άλλη, καθώς η ιδιότητα του μέλους του ΝΑΤΟ αποτελεί πηγή συνεχούς τριβής, οι προοπτικές ένταξής της στην Ευρωπαϊκή Ενωση έχουν αφανιστεί ολοκληρωτικά. Αμφισβητείται έτσι από όλους, και από την Τουρκία και από τους δυτικούς της συμμάχους, η θέση της στη δυτική οικογένεια. Η Τουρκία βέβαια θα μπορούσε να επιδιώξει μια βαθύτερη συνεργασία με τη Ρωσία, όμως τώρα που ήρθε η ώρα των αποφάσεων στο ζήτημα των S-400, αυτό που προηγουμένως ήταν για την Τουρκία στρατηγικό πλεονέκτημα εξελίσσεται πλέον σε μια βαριά ευθύνη.

Οπως και η απόπειρά της να συμφιλιώσει την ιδιότητά της ως μέλους του ΝΑΤΟ με τις προσπάθειες της για στρατηγική αυτονομία, η ισορροπία της Τουρκίας ανάμεσα σε διαφορετικά κέντρα ισχύος είναι εξαιρετικά ασταθής. Αργά ή γρήγορα θα καταλήξει εγκλωβισμένη ανάμεσα στις παλιές της συμμαχίες και τις νέες της εύθραυστες συνεργασίες. Οταν όμως συμβεί αυτό, δεν θα είναι σε θέση να βασιστεί σε κανέναν από τους δύο.

O Γκαλίπ Νταλάι είναι επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και πρώην ερευνητής του Kέντρου Πολιτικής της Κωνσταντινούπολης (IPC) στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας