Χελιδόνια και γύπες

Ο διευθυντής της Libération τα αποκάλεσε «χελιδόνια της ελευθερίας». Και είναι τρία. Το ένα πετάει στην Τουρκία, όπου ο αλαζόνας ηγέτης έχασε την περασμένη Κυριακή τις δύο πόλεις που ήθελε περισσότερο απ’ όλα: την Κωνσταντινούπολη και την Αγκυρα. Το άλλο πετάει στη Βενεζουέλα, όπου ο θλιβερός επαναστάτης χρησιμοποιεί όλα τα μέσα – και κυρίως τον στρατό – για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη αντίδραση εναντίον του στο εσωτερικό και το εξωτερικό. Και το τρίτο χελιδόνι πετάει στην Αλγερία, όπου ο γηραιός δικτάτορας αναγκάστηκε ύστερα από είκοσι χρόνια στην εξουσία να υποκύψει μπροστά στις διαδηλώσεις της αποφασισμένης νεολαίας που δεν είχε τίποτα να χάσει πέρα από τις αλυσίδες της.

Είναι νωρίς βέβαια να μιλάμε για άνοιξη, ο Λοράν Ζοφρέν το παραδέχεται. Τα χελιδόνια είναι μικρά και εύθραυστα, δεν ξέρουν καλά καλά να πετάξουν. Ο Ερντογάν θα αντιδράσει, ο Μαδούρο θα καταστείλει, οι άνθρωποι του Μπουτεφλίκα θα κάνουν τα πάντα για να διατηρηθούν στην εξουσία. Ομως μια ακτίνα φωτός αγωνίζεται να διασχίσει το σκοτάδι. Η ζωή των αυταρχικών ηγετών που απειλούν τις κουρασμένες δημοκρατίες μας δεν είναι πια τόσο ρόδινη. Και η δημοκρατία είναι σαν τον αέρα των πόλεων. Παραπονούμαστε ότι είναι μολυσμένος, αλλά η έλλειψή του προκαλεί ασφυξία.

Μαζί με τα χελιδόνια όμως πετάνε και οι γύπες. Κι αυτοί, ως γνωστόν, τρέφονται από πτώματα. Στις εκλογικές αναμετρήσεις που θα διεξαχθούν το επόμενο διάστημα στο Ισραήλ, την Ινδία, την Ινδονησία, τις Φιλιππίνες, την Ισπανία και την Ευρωπαϊκή Ενωση, θα γίνει πάλι πολύς λόγος για τον λαϊκισμό. Οπως παρατηρεί όμως ο πρώην διευθυντής του Economist Μπιλ Εμοτ, η πραγματική μάχη θα γίνει μεταξύ εθνικισμού και διεθνισμού. Και το φαβορί για τη νίκη είναι ο πρώτος, τον οποίο καλλιεργούν όχι μόνο οι λαϊκιστές, αλλά και πολλοί πολιτικοί του λεγόμενου κατεστημένου.

Πάρτε τον ινδό πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι, τον πρόεδρο των Φιλιππίνων Ροντρίγκο Ντουτέρτε και τον ισραηλινό πρωθυπουργό Βενιαμίν Νετανιάχου. Και οι τρεις παρουσιάστηκαν αρχικά ως λαϊκιστές, αλλά κυβέρνησαν ως σκληροί εθνικιστές. Και τώρα, στην προσπάθειά τους να επανεκλεγούν, χρησιμοποιούν ένα μείγμα φόβου – τις τρομοκρατικές επιθέσεις από το Πακιστάν, τα καρτέλ των ναρκωτικών, τους πυραύλους της Χαμάς – και εθνικής υπερηφάνειας. Ο διακηρυγμένος τους στόχος είναι να ενισχύσουν το εθνικό κράτος απέναντι στις ξένες και εγχώριες απειλές. Και η διεθνής πραγματικότητα γι’ αυτούς εξαντλείται στις διμερείς σχέσεις με τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Οσο για την Ευρωπαϊκή Ενωση, τα εθνικιστικά κόμματα που βρίσκονται σε άνοδο (στην Ισπανία, στην Αυστρία, στη Γερμανία, στην Ουγγαρία, στην Πολωνία) εκμεταλλεύονται περισσότερο τους πολιτισμικούς, παρά τους στρατιωτικούς ή γεωστρατηγικούς φόβους. Ας ξεχάσουμε λοιπόν τον λαϊκισμό. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μια παγκόσμια τάξη που βασίζεται σε κανόνες μπορεί ακόμη να κερδίσει τις καρδιές των ψηφοφόρων και να καθησυχάσει τους φόβους τους.