«Το υπάρχον τραπεζικό σύστημα έχει αποτύχει»

«Σχεδιασμένες για τους πλούσιους είναι οι τράπεζες» υποστηρίζει με συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο νομπελίστας οικονομολόγος Μοχάμεντ Γιουνούς και, αναφερόμενος στην Ελλάδα της ανεργίας και των κόκκινων δανείων, εκφράζει την απορία γιατί δεν υπάρχει μέθοδος μικροπίστωσης για πολίτες χαμηλών εισοδημάτων. «Οι τράπεζες ακολουθούν την αρχή “όσο πιο πλούσιος είσαι, τόσο πιο ελκυστικός είσαι για εμάς”» σημειώνει χαρακτηριστικά, κάνοντας λόγο για αποτυχία του υπάρχοντος συστήματος. Ο 79χρονος «τραπεζίτης των φτωχών» από το Μπανγκλαντές (βρέθηκε προ ημερών στην Αθήνα για το πρώτο στην Ελλάδα Convergences Greece Forum / Συγκλίσεις) χαρακτηρίζει την πίστωση θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και υπογραμμίζει την ανάγκη να ιδρυθούν ξεχωριστές τράπεζες μόνο για την εξυπηρέτηση των «αποκλεισμένων», προκειμένου να αποκτήσουν οικονομικές και κοινωνικές ευκαιρίες.

Ηταν το 1983 όταν ο πολυβραβευμένος «πατέρας της μικροπίστωσης» ίδρυσε την Grameen, μια τράπεζα χορήγησης δανείων «μικροσκοπικής» αξίας στους φτωχότερους του Μπανγκλαντές, καταργώντας τις εγγυήσεις και παράλληλα ενισχύοντας την αμοιβαία εμπιστοσύνη και τις βασικές αρχές της οικονομίας. Σήμερα, ο κύκλος εργασιών της συγκεκριμένης τράπεζας φέρεται ότι φθάνει τα 3 δισ. δολάρια, ενώ τα πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι το 2018 έφυγε με τουλάχιστον εννέα εκατομμύρια πελάτες (το 97% είναι γυναίκες).

Ο ιδρυτής της Grameen συνηθίζει να παρομοιάζει τους φτωχούς με τα δέντρα μπονζάι: «Αν πάρετε τον σπόρο του ψηλότερου δέντρου στο δάσος και τον βάλετε σε γλάστρα, το δέντρο δεν θα ψηλώσει. Η κοινωνία δεν δίνει στους φτωχούς τον χώρο για να αναπτυχθούν». Η ιδέα για το επαναστατικό σύστημα, που μεταξύ άλλων θα κρατά τους μικροεπιχειρηματίες μακριά από τους τοκογλύφους, γεννήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Ο Γιουνούς ήταν εκείνος που χορήγησε (από την τσέπη του) σε φτωχές συμπατριώτισσές του, οι οποίες ζούσαν και εργάζονταν σε συνθήκες εξαθλίωσης στην ύπαιθρο του Μπανγκλαντές, τα πρώτα «δάνεια»: είχαν αξία 27 δολαρίων (!) και δόθηκαν σε 42 γυναίκες – κάποιες έφτιαχναν σκαμπό από μπαμπού και δεν είχαν χρήματα για την πρώτη ύλη κ.λπ. Ο πατέρας του Γιουνούς ήταν επιτυχημένος κοσμηματοπώλης στην Τσίταγκονγκ, ενώ ο ίδιος σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Ντάκα στο Μπανγκλαντές και με υποτροφία στο αμερικανικό Βάντερμπιλτ. Υπήρξε βοηθός καθηγητή Οικονομικών στο Middle Tennessee State University και επιστρέφοντας στη χώρα του έγινε επικεφαλής του Τμήματος Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Τσίταγκονγκ.

Τι θα προσέφερε η ιδέα σας, σχετικά με τη μικροχρηματοδότηση, στην Ελλάδα της ανεργίας και της οικονομικής κρίσης;
Ο μικροδανεισμός αφορά την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε «αποκλεισμένους» ανθρώπους. Αυτό οφείλεται στην αποτυχία του υπάρχοντος τραπεζικού συστήματος, που ειδικεύεται στην εξυπηρέτηση των πλουσίων. Αυτές οι τράπεζες φαίνεται πως ακολουθούν την αρχή «όσο πιο πλούσιος είσαι, τόσο πιο ελκυστικός είσαι για εμάς». Η μικροπίστωση λειτουργεί σε σχεδόν όλες τις χώρες του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ. Και μου προκαλεί έκπληξη το γεγονός πως δεν εφαρμόζεται στην Ελλάδα. Είναι ο καλύτερος τρόπος για να μεταμορφωθούν οι άεργοι, άνεργοι πολίτες σε παραγωγικούς και αυτοδύναμους επιχειρηματίες.

Πιστεύετε ότι η μικροπίστωση θα έπρεπε να αποτελεί πρωταρχικό παράγοντα σε κάθε τραπεζικό σύστημα ή μπορεί να είναι μόνο συμπληρωματικός;
Πρέπει να είναι το πιο σημαντικό μέρος του τραπεζικού συστήματος. Και αυτό γιατί συνδέεται με την παροχή παραγωγικής ικανότητας στους φτωχούς. Επιμένω ότι η πίστωση πρέπει να αντιμετωπίζεται και να γίνεται αποδεκτή ως ανθρώπινο δικαίωμα. Είναι κοινωνικά απαράδεκτο να κρατάς τους φτωχότερους έξω από την εμβέλεια του τραπεζικού συστήματος. Δεδομένου ότι οι συμβατικές τράπεζες δεν μπορούν να παρέχουν αυτήν την υπηρεσία, υποστηρίζω ότι θα πρέπει να δημιουργηθούν ξεχωριστές τράπεζες, σχεδιασμένες αποκλειστικά για τους πολίτες των χαμηλότερων στρωμάτων.

Ενα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στην Ελλάδα είναι η περίπτωση των κόκκινων δανείων. Τι φταίει; Μπορούμε να ξεφύγουμε από τέτοιες καταστάσεις;
Προφανώς αναφέρεστε στο μεγάλο ποσοστό των δανείων που παραμένουν απλήρωτα. Το ενδιαφέρον είναι πάντως ότι ο μικροδανεισμός είναι γνωστός για το σχεδόν τέλειο σύστημα αποπληρωμής. Εάν η Ελλάδα έχει αδικαιολόγητα μεγάλη αδυναμία αποπληρωμής μικρών δανείων, ενδέχεται να ευθύνεται το γεγονός πως δεν εφαρμόζονται προγράμματα μικροδανεισμού με τον σωστό τρόπο ή ότι τα προγράμματα αυτά περιορίζονται από ρυθμιστικές Αρχές, ώστε να μην εφαρμόζεται η σωστή μεθοδολογία τους. Η αδυναμία πληρωμής μεγάλων δανείων δεν ταιριάζει με τον μικροδανεισμό.

Κάτοχος βραβείου Νομπέλ, τραπεζίτης των φτωχών, πατέρας της μικροπίστωσης. Ποιον «τίτλο» απολαμβάνετε περισσότερο;
Στην πραγματικότητα δεν έχει τόσο σημασία το πώς είμαι γνωστός. Αλλά προτιμώ τον τίτλο του τραπεζίτη των φτωχών, επειδή αμέσως καθιστά σαφές ότι όλοι οι υπόλοιποι είναι τραπεζίτες για τους πλούσιους. Χρειαζόμαστε ισάριθμους τραπεζίτες για τους φτωχούς, αν όχι περισσότερους.