Εχει χαθεί η Τουρκία;

Η επόμενη μέρα των αυτοδιοικητικών εκλογών της 31ης Μαρτίου στην Τουρκία βρίσκει τη χώρα με όλα τα μέτωπα ανοικτά και τα αδιέξοδα πιο ασφυκτικά. Οι αποφάσεις για την οικονομία δεν μπορούν πλέον να αναβληθούν. Η επώδυνη δημοσιονομική προσαρμογή έπρεπε να έχει ξεκινήσει… χθες. Τώρα θα είναι πιο δύσκολη, θα πλήξει περισσότερο αυτούς που ο Πρόεδρος Ερντογάν δεν θα ήθελε να πληγούν, η εικόνα του θα τσαλακωθεί κι άλλο, και όσο κι αν εξακολουθήσει να καταγγέλλει τους εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς για την υπονόμευση της εθνικής οικονομίας το πρόβλημα και η αντιδημοφιλής αντιμετώπισή του θα έχει την υπογραφή του. Αν και χαρακτήρισε τις εκλογές μία αναμέτρηση για την «επιβίωση του έθνους» υπέστη ήττα. Για πρώτη φορά έπειτα από 17 χρόνια παντοδυναμίας. Το γεγονός ότι μετά την πολιτειακή αλλαγή που επεδίωξε και επέτυχε, είναι φορέας σχεδόν ανέλεγκτων αρμοδιοτήτων και εξουσιών τον καθιστά απολύτως υπεύθυνο για την ασφάλεια και την ευημερία της Τουρκίας.

Στην εξωτερική πολιτική, η Τουρκία ποτέ δεν βρέθηκε με τέτοια και τόσα αφόρητα διλήμματα και τέτοιες και τόσο περιορισμένες επιλογές. Το τελεσίγραφο του Λευκού Οίκου που τιτίβισε ο Αντιπρόεδρος Πενς έχει μόνο ένα προηγούμενο έστω και αν και οι συγκρίσεις με την ψυχροπολεμική περίοδο είναι μάλλον αδόκιμες. Η επιστολή Τζόνσον το 1964 με την απειλή ότι η Ουάσιγκτον και το ΝΑΤΟ δεν θα εγγυηθούν την τουρκική ασφάλεια σε περίπτωση σοβιετικής αντίδρασης σε μία τουρκική στρατιωτική ενέργεια εναντίον της Κύπρου είναι η μνήμη που και σήμερα στοιχειώνει την Αγκυρα. Η απειλή της Ουάσιγκτον για δομική ρήξη με την Αγκυρα εάν η τελευταία επιμείνει στην εγκατάσταση των S-400 είναι όντως οριακή. Αλλά μπορεί να εξηγηθεί: Εδώ και πάνω από μία δεκαετία η εμπιστοσύνη ιδίως του αμερικανικού Πενταγώνου έναντι της Τουρκίας έχει τραυματιστεί. Η Τουρκία δεν θεωρείται ο αξιόπιστος εταίρος τον οποίο οι ΗΠΑ μπορούν να υπολογίζουν για τις γεωστρατηγικές τους προτεραιότητες στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και στον Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας. Η ανοχή των αμερικανικών υπηρεσιών απέναντι στις τουρκικές ευαισθησίες εξαντλήθηκε όταν η Αγκυρα αντί να βοηθήσει τον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους προτίμησε να αφήσει τους τζιχαδιστές να εξοντώσουν τους Κούρδους στο Κομπάνι. Μετά, η συνεργασία με τη Ρωσία που εξασφάλισε την επιβίωση του καθεστώτος Ασαντ αλλά και επέτρεψε στη Μόσχα να διευρύνει το στρατηγικό της αποτύπωμα στην περιοχή, δίνοντας παράλληλα χώρο και ρόλο στο Ιράν, εξάντλησε και τα τελευταία αποθέματα καλής θέλησης. Η αντιπαλότητα με το Ισραήλ (που λειτούργησε καταστροφικά για την υποστήριξη της Τουρκίας στο Κογκρέσο), η υποστήριξη του Κατάρ και η ρήξη με την Αίγυπτο έπεισαν πολλούς ότι η Τουρκία δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί ως εταίρος αλλά ως ένα πρόβλημα που θα πρέπει να εξουδετερωθεί.

Με τους S-400, ο Λευκός Οίκος βρήκε την ευκαιρία που περίμενε να εκβιάσει την Αγκυρα. Ο Πρόεδρος Ερντογάν είναι αδύναμος και οι εισηγήσεις που δέχεται ο Πρόεδρος Τραμπ είναι για κλιμάκωση. Οι ΗΠΑ δεν μπλοφάρουν αλλά προσοχή: Το τιτίβισμα το έκανε ο Αντιπρόεδρος αφήνοντας στον Πρόεδρο την πρωτοβουλία για αποκλιμάκωση. Η Τουρκία δεν έχει χαθεί για τις ΗΠΑ αλλά οι τουρκοαμερικανικές σχέσεις περνάνε ταχύτατα στην εποχή της διμερούς διάδρασης όπου το ζητούμενο είναι η προσαρμογή στις αμερικανικές προτιμήσεις χωρίς προσχήματα.

Ο Κώστας Υφαντής είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Kadir Has, στην Κωνσταντινούπολη