Οι οικονομικές επιπτώσεις της παγκόσμιας αβεβαιότητας

Η παγκόσμια οικονομία εξασθενεί λόγω μιας βαθιάς αίσθησης αβεβαιότητας. Και μια σημαντική πηγή αυτής της αβεβαιότητας είναι ο συνεχιζόμενος κινεζικο-αμερικανικός «εμπορικός πόλεμος».

Οι ΗΠΑ έχουν τα δικά τους προβλήματα. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, οι θέσεις εργασίας στον τομέα της μεταποίησης, των κατασκευών και των μεταλλείων είναι πλέον σχετικά περιορισμένες, ενώ αυξάνονται τα κενά που δημιουργούνται σε μια σειρά βιομηχανιών υπηρεσιών υψηλότερης παραγωγικότητας. Γενικότερα, η αύξηση της παραγωγικότητας έχει καθοδική τάση, υποτιμώντας τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Οι πολιτικές εξελίξεις προσθέτουν στην αβεβαιότητα. Στις ΗΠΑ, κανείς δεν ξέρει εάν οι προεδρικές εκλογές του 2020 θα οδηγήσουν σε μια δεύτερη θητεία για τον Ντόναλντ Τραμπ ή μια νέα δημοκρατική διοίκηση που θα κυβερνά είτε από το Κέντρο είτε από τα αριστερά.

Η κατάσταση στην Ευρώπη δεν είναι πολύ διαφορετική. Με τον αυξανόμενο χαρακτήρα του εθνικισμού και του λαϊκισμού τα κόμματα κατά του κατεστημένου έχουν κερδίσει έδαφος ή έχουν πάρει την εξουσία σε πολλές χώρες. Υπό το φως αυτών των εξελίξεων, η Ευρωπαϊκή Ενωση φαίνεται όλο και πιο απίθανο να προχωρήσει σε απαιτούμενες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Οι μόνοι δύο ηγέτες που θα μπορούσαν να προωθήσουν τέτοια μέτρα, η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ και ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, έχουν αποδυναμωθεί πολιτικά.

Από οικονομικής άποψης, τα προβλήματα της Γερμανίας – λόγω του σημαντικού βιομηχανικού της τομέα και της σημαντικής έκθεσης στις εξελίξεις στην Κίνα – είχαν επιπτώσεις σε όλη την Ευρώπη. Η ιταλική κυβέρνηση έχει υιοθετήσει μια αντιφατική προσέγγιση στην ΕΕ έναντι των δημοσιονομικών κανόνων, αλλά δεν διαθέτει ένα πειστικό σχέδιο για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Υπάρχει λόγος να ανησυχούμε ότι η άνοδος των αποδόσεων για κρατικά ομόλογα θα μπορούσε να προκαλέσει δημοσιονομική κρίση.

Εάν συμβεί αυτό, δεν είναι σαφές πώς θα ανταποκριθεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Εν πάση περιπτώσει, η απουσία ισχυρής ανάπτυξης θα αυξήσει τις προκλήσεις του ιταλικού τραπεζικού τομέα, καθώς τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια τείνουν να αυξάνονται.

Συνολικά, αυτές οι ποικίλες οικονομικές και πολιτικές τάσεις ενδέχεται να οδηγήσουν σε νέα παγκόσμια κρίση, ή μπορεί να το αποφύγουμε αυτό. Είτε έτσι είτε αλλιώς, θα υπάρξει μια παρατεταμένη περίοδος αβεβαιότητας.

Ο Μάικλ Σπενς είναι κάτοχος Νομπέλ Οικονομικών και καθηγητής Οικονομικών στο Stern School of Business