Γέφυρα ή τάφρος;

Δεν είθισται να ξεκινάμε την παρουσίαση ενός βιβλίου από μια υποσημείωσή του, όπου παραπέμπει σ’ ένα άλλο βιβλίο – στην περίπτωση όμως της μελέτης «Η Ακρα Δεξιά στην Ελλάδα» (Καστανιώτης, 2019), το πιο πρόσφατο πόνημα της Βασιλικής Γεωργιάδου, καθηγήτριας Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και διευθύντριας του Κέντρου Πολιτικών Ερευνών, αξίζει να κάνουμε μια εξαίρεση, μια και συνδράμει στον προβληματισμό μας. «Δεν ήταν βέβαια λίγοι οι (φιλο)χουντικοί», παρατηρεί η Γεωργιάδου, «που βρήκαν καταφύγιο σε άλλους πολιτικούς χώρους και παρέμειναν εμφωλευμένοι στις καθιερωμένες κομματικές δυνάμεις της μεταπολιτευτικής σκηνής. Η Νέα Δημοκρατία ήταν ένας από αυτούς τους χώρους, παρότι μεταξύ παραδοσιακής Δεξιάς/Κεντροδεξιάς και Ακρας Δεξιάς αναπτύχθηκαν και συγκρουσιακές ή και ανταγωνιστικές σχέσεις (θα αναφερθούμε παρακάτω). Για το είδος των σχέσεων ΝΔ και Ακρας Δεξιάς γράφει ο Γ. Ράλλης στις Ωρες ευθύνης (Ευρωεκδοτική, 1983): “Ο Αβέρωφ πίστευε ότι έπρεπε να κάμουμε άνοιγμα προς τα δεξιά. Εγώ αντίθετα υποστήριζα ότι επιβαλλόταν να χαράξουμε μια βαθιά τάφρο ανάμεσα στο κόμμα και σε όσους είχαν ενεργή ανάμειξη στο δικτατορικό καθεστώς […] Πολλοί ήταν οι βουλευτές που διαφωνούσαν με τη δική μου τοποθέτηση […] και μάλιστα ώς το σημείο να αγκαλιάζουν στοιχεία που είχαν ενεργή ανάμειξη στη δικτατορία, [γεγονός που] τους εξασφάλιζε σταυρούς πολύτιμους για την προσωπική τους εκλογή”…».

Ως αδιάλλακτος θιασώτης της «τάφρου» – διατί να το κρύψωμεν άλλωστε; – δεν έχω πρόβλημα να στοιχηθώ πίσω από τον Ράλλη, μολονότι δεν πρέπει να παραβλέψουμε το παράδοξο: ο Ευάγγελος Αβέρωφ, ένας γενναίος πολιτικός άνδρας φιλελεύθερων κεντρώων καταβολών, μετατοπίζεται συν τω χρόνω όλο και πιο δεξιά, ενόσω ο Γεώργιος Ράλλης, ένας παραδοσιακός συντηρητικός βασιλόφρονας, ενστερνίζεται – στον επίλογο του πολιτικού του βίου – τα πιο τολμηρά φιλελεύθερα ανοίγματα προς το Κέντρο και την κοινωνία· εάν αναζητήσετε για αυτή την αντίρροπη μετατόπιση, μεταξύ πολλών άλλων αιτίων, και το ισχυρό αποτύπωμα από το σαρωτικό «αντίπαλο δέος» του Ανδρέα Παπανδρέου, δεν θα πέσετε έξω. Ωστόσο, η παρατήρηση της Γεωργιάδου αγγίζει κι ένα ζήτημα ταμπού, όχι μονάχα για τη Νέα Δημοκρατία· αντίστοιχο ταμπού – «πόση ζημιά προκάλεσε η κυβερνητική συνεργασία με τους ακροδεξιούς ΑΝΕΛ;» – ταλανίζει και θα ταλανίζει για καιρό τον ΣΥΡΙΖΑ. «Η συμπερίληψη των ΑΝΕΛ», υπογραμμίζει η Γεωργιάδου, «στην ακροδεξιά υποπεριοχή του δεξιού πόλου προκαλεί, εκτός από δυσφορία  στους ιθύνοντες του συγκεκριμένου κόμματος, αμηχανία στους ριζοσπάστες αριστερούς οι οποίοι αδιαλείπτως συγκατοικούν με τους ΑΝΕΛ στις κυβερνήσεις του Αλ. Τσίπρα από τον Ιανουάριο του 2015 έως τον Ιανουάριο του 2019, όταν πλέον ο επικεφαλής των ΑΝΕΛ και ορισμένα ακόμη στελέχη τους αποχώρησαν από τη συγκυβέρνηση με τον ΣΥΡΙΖΑ».

Με άλλα λόγια: υπάρχουν όρια όταν «συνδιαλέγεσαι», πολύ περισσότερο όταν «συμμαχείς» με τον πολιτικό σου αντίποδα; Ποια τα κέρδη και ποιες οι ζημίες; Τα ολοφάνερα κέρδη – όπως μια καλή επίδοση στις κάλπες – είναι σχεδόν πάντοτε ευκαιριακά, πρόσκαιρα κι ετεροβαρή, προς μακροπρόθεσμο όφελος συνήθως της πιο αδίστακτης πλευράς, εκείνης που δεν χολοσκάει όποτε παραβιάζει τους κανόνες του κοινοβουλευτικού παιχνιδιού – εάν δεν εντάσσει την παραβίαση μέσα στο ίδιο της το καταστατικό!  Αυτό ήταν και το τραγικό λάθος μιας σειράς κατά τεκμήριο αφελών συντηρητικών πολιτικών (με τον Φραντς φον Πάπεν ως την πιο τρανταχτή περίπτωση) που διευκόλυναν τον Χίτλερ να ανέλθει στην Καγκελαρία, πεπεισμένοι ότι θα τον έχουν εφεξής του χεριού τους και θα τον στύψουν σαν λεμονόκουπα . Φυσικά, ο διαχρονικός αντίλογος λέει ότι τις πραγματικά ριζοσπαστικές πρωτοβουλίες, τις πλέον ρηξικέλευθες και απρόβλεπτες, τις παίρνουν οι πολιτικοί «υπεράνω υποψίας» – και τέτοιοι, κατά το μάλλον ή ήττον, είναι όσοι κινούνται στο συντηρητικό φάσμα. Θα μπορούσε, άραγε, να τολμήσει το άνοιγμα προς την απομονωμένη κομμουνιστική Κίνα κάποιος άλλος πρόεδρος από τον φλογερό αντικομμουνιστή Ρίτσαρντ Νίξον ή, για να έλθουμε στα καθ’ ημάς, θα τολμούσε να νομιμοποιήσει το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας κάποιος άλλος από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή; Ποια αριστερή κυβέρνηση θα έδινε ποτέ το πράσινο φως για να συστεγαστούν οι διάσπαρτες δικογραφίες και να ασκηθεί ποινική δίωξη εναντίον της ηγεσίας μιας «εγκληματικής παραστρατιωτικής ναζιστικής οργάνωσης», όπως η Χρυσή Αυγή – κάτι που αποτόλμησε μονάχα ο Αντώνης Σαμαράς, το πνευματικό τέκνο του Ευάγγελου Αβέρωφ; Τα παραδείγματα είναι ανεξάντλητα.

«Η δικαστική διερεύνηση», γράφει η Βασιλική Γεωργιάδου, «και οι διώξεις κατά κορυφαίων στελεχών της και μελών της για την ύπαρξη εγκληματικού πυρήνα στο εσωτερικό της, που ξεκίνησαν με την κορύφωση του βίαιου ακτιβισμού της στη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, περιόρισαν την εξάπλωση της δυναμικής της, χωρίς πάντως μέχρι στιγμής να πλήξουν καίρια την επιρροή της […] Εάν κάτι διαπιστώσαμε στις βουλευτικές εκλογές του Ιανουαρίου/Σεπτεμβρίου 2015, αυτό είναι ότι η Χρυσή Αυγή έχει πλέον αποκτήσει μια στέρεη εκλογική επιρροή τόσο στα ιστορικά κάστρα του “εθνικού χώρου” όσο και στα οχυρά του εθνικολαϊκισμού». Η Γεωργιάδου ξετυλίγει τον μίτο της Ακρας Δεξιάς στην Ελλάδα έως το μακρινό 1965 και συμπεραίνει ότι ένας όχι και τόσο αόρατος ομφάλιος λώρος συνδέει τη Χρυσή Αυγή με το Κόμμα 4^ης Αυγούστου (Κ4Α) του Κωνσταντίνου Πλεύρη· ιδίως το «κρυφό» καταστατικό της Χρυσής Αυγής, που έφερε στο φως ο δημοσιογράφος Δημήτρης Ψαρράς, περιέχει copy paste άρθρα από το καταστατικό του Κ4Α. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις μιλάμε για ένα «κόμμα-πολιτοφυλακή» με απροσχημάτιστη ή ελαφρώς συγκαλυμμένη εθνικοσοσιαλιστική (ναζιστική) ιδεολογία και… διπλά βιβλία: μια νόμιμη κοινοβουλευτική βιτρίνα και μια συνωμοτική παραστρατιωτική οργάνωση. Η ειδοποιός διαφορά τους έγκειται μονάχα στις εκ διαμέτρου αντίθετες ιστορικές συνθήκες, μέσα στις οποίες εμφανίστηκαν. Το Κ4Α είχε την ανεπανάληπτη τύχη να εμφανιστεί λίγο καιρό πριν από το πραξικόπημα της 21^ης Απριλίου 1967 – αλλά η τύχη του αυτή, ήταν και η ατυχία του: τα ηγετικά του στελέχη ταύτισαν την πολιτική τους μοίρα με τη μοίρα των πραξικοπηματιών και τους ακολούθησαν στην πτώση τους. Αντιθέτως, η Χρυσή Αυγή διέσχισε επί τρεις δεκαετίες την έρημο και μόνο την «εποχή των Μνημονίων» κατάφερε να βρεθεί στο προσκήνιο. Η Γεωργιάδου εξετάζει ενδελεχώς και όλες τις μεταλλάξεις της Ακρας Δεξιάς από την εποχή του Κ4Α έως την εποχή της Χρυσής Αυγής:  Εθνική Πολιτική Ενωση (ΕΠΕΝ), Ενιαίο Εθνικιστικό Κίνημα (ΕΝΕΚ), Ελληνικό Μέτωπο (ΕΜ) κ.ο.κ. Με εξαίρεση τη θνησιγενή εκλογική επιτυχία (1977) της Εθνικής Παράταξης του Σπύρου Θεοτόκη και τον ανθεκτικότερο Λαϊκό Ορθόδοξο Συναγερμό του Γιώργου Καρατζαφέρη, κανένα άλλο ακροδεξιό σχήμα δεν πλησίασε σε επιρροή τη Χρυσή Αυγή. Οι άγαρμπες μεταμφιέσεις της τελευταίας, ας μην μας απομακρύνουν από την παραίνεση του Γεωργίου Ράλλη. Ας χαράξουμε μια βαθιά τάφρο.