Atmospherics

Είναι ο όρος που χρησιμοποιούν οι Αγγλοσάξονες για να αποδώσουν τις μικρές αυτές λεπτομέρειες που αποδίδουν καλύτερα το κλίμα που επικρατεί κατά τη διάρκεια μιας διεθνούς συνάντησης: το φιλικό χτύπημα στην πλάτη, τα χαμόγελα ή η αμηχανία, η αυστηρότητα, η προσκόλληση στους τύπους. Σπανίως στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μπορείς να λαθέψεις παρατηρώντας αυτές τις λεπτομέρειες. Κατά τη συνάντηση Κατρούγκαλου – Τσαβούσογλου στην Αττάλεια τα atmospherics έλεγαν πολλά. Πριν από την είσοδο των δύο αντιπροσωπειών στην αίθουσα που έγινε η συνάντηση, περίσσευαν τα χαμόγελα. Διαφορετικό όμως ήταν το κλίμα στη συνέντευξη Τύπου. Εκεί η τουρκική πλευρά διατύπωσε με σταθερότητα τις θέσεις της:

– Δεν είναι ρεαλιστικό να συζητάτε για οποιαδήποτε εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας.

– Βεβαίως και να ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό αλλά πρέπει να ξέρουμε ποιος είναι ο στόχος μας. Αλλιώς δεν έχει νόημα να συζητάμε απλώς για τη συζήτηση.

Το μοναδικό σημείο στο οποίο έδειξε αντίστοιχη σταθερότητα η ελληνική πλευρά ήταν η διατύπωση της πίστης στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας στην ΕΕ. Είναι μια στρατηγική που ξεκίνησε το 1999 και τελείωσε τον βίο της τον Ιούνιο του 2016, με την απόφαση της Βρετανίας να αποχωρήσει από την ΕΕ. Κανείς δεν θέλει να βάλει στη θέση της Βρετανίας την Τουρκία. Σε όλα τα υπόλοιπα σημεία υπήρχε μία εμφανής αμηχανία που την τόνιζε η διαρκής επανάληψη στην ανάγκη εφαρμογής του διεθνούς δικαίου:

– Η Ελλάδα έχει μια «θετική ατζέντα» στην προσέγγισή της με την Τουρκία που σχετίζεται κυρίως με μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

– Τα δικαιώματα της Κύπρου στα ενεργειακά της Ανατολικής Μεσογείου αναφέρθηκαν αλλά σε συνδυασμό με κάποια αντίστοιχα δικαιώματα που έχει και η Τουρκία.

Ακούσθηκε και ένα δυσνόητο «εμείς θεωρούμε ότι σε όλα τα θέματα που την αφορούν, η Τουρκία έχει δικαιώματα».

Ολα αυτά επιβεβαιώνουν την εντύπωση ότι επρόκειτο περί μιας βεβιασμένης συνάντησης. Δεν ήταν ανάγκη να τρέχουμε στην Αττάλεια για μία τέτοια συνάντηση. Προφανώς υπαγορεύθηκε από την ανάγκη να κατέβουν οι τόνοι στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά τη σύνοδο Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ παρουσία και του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Πομπέο. Τέτοιου είδους συναντήσεις όμως πρέπει να προετοιμάζονται σωστά. Το κακό που κάνουν, εάν τα πράγματα δεν πάνε καλά, είναι συνήθως μεγαλύτερα από το πρόβλημα που θέλουμε να αποτρέψουμε με τη συνάντηση. Αυτό ας το έχουν υπόψη όσοι πιστεύουν ότι μπορεί να προχωρήσουν σε αντίστοιχες κινήσεις με αυτές της Συμφωνίας των Πρεσπών και στα ελληνοτουρκικά.

Ο Αγγελος Μ. Συρίγος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής