Ηλεκτρονικές πληρωμές και φορολογία

Στην Ελλάδα έχουμε από τους υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές στις χώρες του ΟΟΣΑ, που μάλιστα εφαρμόζονται από χαμηλά εισοδήματα. Ομως το ποσοστό των εσόδων που πράγματι συλλέγονται από φόρο στο εισόδημα των φυσικών και νομικών προσώπων είναι από τα χαμηλότερα, ενώ αντίστοιχα υψηλό είναι το ποσοστό από ασφαλιστικές εισφορές και ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Ταυτόχρονα, ένα μεγάλο μέρος των νοικοκυριών δεν πληρώνει φόρους εισοδήματος, που επιβαρύνουν έτσι πολύ τα υπόλοιπα.

Χαμηλότερα από το αφορολόγητο όριο δηλώνουν περίπου το 70% των ελεύθερων επαγγελματιών και πάνω από 90% των αγροτών. Επιπλέον, σχεδόν οι μισοί μισθωτοί δηλώνουν εισόδημα κάτω των 9.000 ευρώ.

Η υπερβολική φορολογική και ασφαλιστική επιβάρυνση των πιο παραγωγικών τμημάτων της οικονομίας δεν είναι συμβατή με την προοπτική ανάπτυξης ούτε με την απαραίτητη στροφή της προς εξωστρέφεια και καινοτομία. Η αναμόρφωση κεντρικών παραμέτρων του συστήματος είναι κρίσιμης σημασίας για να υποστηριχθεί μεσοπρόθεσμα και η ίδια η δημοσιονομική σταθεροποίηση. Πέρα από τον απαραίτητο εξορθολογισμό στον φόρο ακίνητης περιουσίας, που με τη σημερινή δομή του υποβιβάζει βίαια την αξία της και μαζί μεγάλο μέρος της οικονομίας, στη φορολογία εισοδήματος θα είναι ευεργετικές η

απλούστευση της κλίμακας και η διεύρυνση της βάσης. Σε αυτή την κατεύθυνση, καταλυτικής σημασίας μπορεί να είναι η στροφή από τη χρήση μετρητών σε σύγχρονες, ηλεκτρονικές, μορφές πληρωμών.

Πριν από το 2015, η Ελλάδα ήταν ουσιαστικά τελευταία στην Ευρώπη στις ηλεκτρονικές πληρωμές. Εκτοτε, μετά τα capital controls η αύξηση στη χρήση τους είναι εκθετική. Ο αριθμός συναλλαγών με κάρτες πληρωμής, κυρίως χρεωστικές, τουλάχιστον εξαπλασιάστηκε από το 2014, ενώ και η αξία τους αυξήθηκε πάνω από 3,5 φορές. Πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ υπολογίζει επίσης ως σημαντική την επίδραση στη χρήση καρτών από τον Νόμο 4446/2016 που δημιουργεί κίνητρα προς τον υπολογισμό του αφορολογήτου. Και είναι κρίσιμης σημασίας πως η συσχέτιση μεταξύ της χρήσης καρτών και των εσόδων από έμμεσους φόρους είναι έντονα θετική. Υπολογίζεται πως αν η Ελλάδα συγκλίνει στη χρήση καρτών προς τον μέσο όρο της Ευρώπης, η αύξηση των εσόδων ΦΠΑ και μόνο θα υπερβαίνει τα 3 δισ. ευρώ το έτος. Συνυπολογίζοντας την αντίστοιχη αύξηση από τον φόρο στο επιπλέον εισόδημα που θα δηλώνεται, το συνολικό αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα μεγάλο.

Ομως σε κρίσιμους κλάδους οι ηλεκτρονικές συναλλαγές υπολείπονται κατά πολύ του μεριδίου τους σε ιδιωτική κατανάλωση. Παρά την αύξηση μετά το 2015, το επίπεδο χρήσης πλαστικού χρήματος παραμένει ιδιαίτερα χαμηλό στην εστίαση, στους επαγγελματίες και στις κατασκευές. Ταυτόχρονα, στον ρυθμό αύξησης αυτών των πληρωμών συνολικά αρχίζει να καταγράφεται επιβράδυνση. Το σύστημα πρέπει λοιπόν να αναμορφωθεί με τη χρήση πολύ πιο στοχευμένων κινήτρων. Η ευκαιρία που δημιουργήθηκε ως παράπλευρο όφελος από τις, κατά τα άλλα δραματικές, εξελίξεις στις τράπεζες το 2015 δεν πρέπει να χαθεί. Η ουσιαστική διεύρυνση της φορολογικής βάσης μαζί με μείωση και απλούστευση των συντελεστών θα οδηγήσει όχι μόνο σε δικαιότερη κατανομή των βαρών, αλλά θα ενισχύσει και τις προοπτικές ανάπτυξης της οικονομίας.

Ο Νίκος Βέττας είναι γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ και
καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών