Εμποροι της σύγχυσης

H αποκάλυψη έγινε την περασμένη εβδομάδα από το περιοδικό New Yorker. Μια δημοσιογράφος του Fox News, η Νταϊάνα Φαλτσόνε, είχε πριν από τις εκλογές του 2016 όλες τις αποδείξεις στα χέρια της για τη σχέση του Ντόναλντ Τραμπ με την πορνοστάρ Στόρμι Ντάνιελς, καθώς και τα e-mail που έδειχναν ότι ο δικηγόρος του μελλοντικού προέδρου σκόπευε να εξαγοράσει τη σιωπή της. Οταν όμως το είπε στον αρχισυντάκτη της, εκείνος της απάντησε: «Καλή δουλειά, κούκλα. Ομως ο Ρούπερτ [Μέρντοκ] θέλει να νικήσει ο Τραμπ. Οπότε ξέχνα το».

Αυτό είναι ένα νέο είδος δημοσιογραφίας. Ή, εν πάση περιπτώσει, ένα είδος που υπήρχε πάντα, αλλά χαρακτήριζε τον «κίτρινο» Τύπο. Τώρα κυριαρχεί. Η διάκριση ανάμεσα στη δημοσιογραφική δουλειά και τα επιχειρηματικά συμφέροντα ενός ομίλου δεν υφίσταται πλέον, γράφει η πρώην διευθύντρια των New York Times Τζιλ Εϊμπραμσον στο βιβλίο της «Εμποροι της αλήθειας», που μπορεί να έχει πολλά τρωτά αλλά φωτίζει τις ειδήσεις σε μια σκοτεινή εποχή. Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι έπεσε και η ίδια θύμα αυτής της νέας πραγματικότητας, πληρώνοντας με την απόλυσή της την άρνησή της να υποτάξει την ηθική της στις επιχειρηματικές απαιτήσεις.

Η εφημερίδα που διαβάζετε πέρασε από πολλές περιπέτειες. Και προφανώς είχε και έχει επιχειρηματικά συμφέροντα: είναι ο καπιταλισμός, ανόητε! Αυτά τα συμφέροντα δεν στέρησαν όμως ποτέ από τους αρθρογράφους της τη δυνατότητα να γράφουν ελεύθερα. Πρόθυμα δεχόμαστε ότι το ίδιο συμβαίνει με τους συναδέλφους ανταγωνιστικών εντύπων, που ασκούν «αυτοδιαχειριζόμενη» ή «νέα» δημοσιογραφία. Γνωριζόμαστε καλά άλλωστε. Πόθεν λοιπόν μας κατηγορούν, έτσι αβίαστα, ότι «υπηρετούμε» τον Μαρινάκη, τον Μητσοτάκη, τη Μαρέβα και άλλες σκοτεινές δυνάμεις;

Είμαστε παλιές καραβάνες. Αλλά παρακολουθούμε έκπληκτοι τις τελευταίες ημέρες τις φιλοκυβερνητικές εφημερίδες, με πρώτη την κυριακάτικη ναυαρχίδα τους, να εξαπολύουν μια νέα επίθεση εναντίον ενός «συνήθους υπόπτου», ανακυκλώνοντας παλιές υποθέσεις και αναμειγνύοντάς τες με σενάρια που θυμίζουν αστυνομικά μυθιστορήματα. Απόρρητο των ανακρίσεων δεν υπάρχει, ούτε βέβαια τεκμήριο αθωότητας, οι δημοσιογράφοι μετατρέπονται σε εισαγγελείς, μη κατονομαζόμενοι βουλευτές και υπουργοί εμφανίζονται να λαμβάνουν απειλητικά SMS που φαίνεται ότι αποτελούν αναπαραγωγή μιας ανάρτησης, ενώ στο παιχνίδι μπαίνει και το Μαξίμου, μιλώντας για «Μαφία» και «νταβατζήδες». Αυτός είναι άλλωστε ο σκοπός των εμπόρων της σύγχυσης: η αλλαγή ατζέντας, ο αποπροσανατολισμός, η μεταμφίεση της πραγματικότητας. Μόνο που οι απόκριες τελείωσαν.

«Πιστεύω πως είναι καιρός όχι μόνο συλλογικής δράσης αλλά και αναλογισμού της προσωπικής ευθύνης», είχε πει ο Κώστας Βαξεβάνης σε μια συνέντευξή του το 2011, τότε που μιλούσε για έρωτες και λιόδεντρα και πραγματικούς πολέμους, που έβλεπε δηλαδή τον κόσμο πιο σύνθετα από το δίπολο «Εντιμοι εναντίον νταβατζήδων». Αυτό είναι εν τέλει το κλειδί: η προσωπική ευθύνη. Εκεί κρινόμαστε όλοι μας, καθημερινά, όχι από τους πολιτικούς ή τους εργοδότες μας, αλλά από τους πολίτες.