Χαμηλότερα πλεονάσματα αλλά πώς μπορεί να γίνει αυτό;

Τον τελευταίο καιρό έχει επανέλθει στην επικαιρότητα η συζήτηση για τη μείωση των στόχων των πρωτογενών δημοσιονομικών πλεονασμάτων. Η Ελλάδα συμφώνησε στο πλαίσιο του 3ου Προγράμματος σε πολύ απαιτητικές δημοσιονομικές υποχρεώσεις. Πρωτογενή πλεονάσματα ύψους 3,5% του ΑΕΠ ετησίως έως το 2022 και κατά μέσο όρο 2,2% του ΑΕΠ έως το 2060. Οι δεσμεύσεις αυτές για 40 έτη περιορίζουν τις δυνατότητες άσκησης οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, δρώντας ως ανασταλτικός παράγοντας στην ανάπτυξη. Τα επιχειρήματα υπέρ της μείωσης του στόχου είναι ισχυρά:

1. Μία χώρα μπορεί πάντα να επιτυγχάνει υψηλά πλεονάσματα για κάποιο διάστημα φορολογώντας ανηλεώς. Αυτό όμως έχει επιπτώσεις στον ρυθμό ανάπτυξης. Καμία χώρα παγκοσμίως δεν έχει επιτύχει τέτοια πλεονάσματα και ταυτόχρονα υψηλή ανάπτυξη για 40 χρόνια.

2. Το ίδιο το Eurogroup αναγνώρισε εμμέσως ότι οι στόχοι δεν είναι ρεαλιστικοί αναλαμβάνοντας τη δέσμευση πιθανών νέων διευκολύνσεων το 2032. Στην πραγματικότητα, οι στόχοι τέθηκαν για να βγαίνουν τα νούμερα βιωσιμότητας του χρέους, η οποία επιδεινώθηκε σημαντικά με την υποτροπή του 2015. Επιπροσθέτως, έχουν και μία σωφρονιστική διάσταση.

3. Ανω του 85% του ελληνικού δημόσιου χρέους οφείλεται σε διεθνείς πιστωτές. Ως εκ τούτου, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους αποτελεί καθαρή εκροή από την ελληνική οικονομία. Αυτό προκαλεί μία πολύ μεγαλύτερη αντιαναπτυξιακή επίδραση σε σχέση με χώρες σαν την Ιταλία, όπου το μεγαλύτερο μέρος του χρέους διακρατείται από εγχώριους πιστωτές και τα τοκοχρεωλύσια επιστρέφουν στην εγχώρια οικονομία.

4. Στα παρόντα επίπεδα χρέους στην Ελλάδα, μία μονάδα περισσότερη ανάπτυξη μειώνει τον λόγο χρέους-προς-ΑΕΠ 1,8 μονάδες, ενώ μία μονάδα μεγαλύτερο πλεόνασμα μειώνει τον λόγο κατά μία μονάδα το μέγιστο και πιθανότατα λιγότερο λόγω της συσταλτικής επίδρασης της δημοσιονομικής σύσφιξης στην ανάπτυξη (fiscal drag).

Ως Ελληνες, ασφαλώς χρειαζόμαστε τη διατήρηση δημοσιονομικής σταθερότητας ως προυπόθεση για την ανάπτυξη, ωστόσο η μεταβλητή που κυρίως μας ενδιαφέρει να μεγιστοποιήσουμε είναι η ίδια η ανάπτυξη. Στην πραγματικότητα, όμως, και οι πιστωτές έχουν συμφέρον από πολιτικές που προτεραιοποιούν την ανάπτυξη καθότι αυξάνουν τη σιγουριά ότι θα πάρουν τα χρήματά τους πίσω. Γιατί λοιπόν δεν συμφωνούν;

Αφενός, εντός ενός περιβάλλοντος αναδυόμενου ευρωσκεπτικισμού, κανείς δεν θέλει να φαίνεται ότι κάνει χάρες στην Ελλάδα. Αφετέρου, επιθυμούν να ελαχιστοποιήσουν την πιθανότητα να χρειαστούν πράγματι επιπλέον διευκολύνσεις το 2032. Επομένως, το δικό μας καθήκον είναι να πείσουμε ότι η προτεραιοποίηση της ανάπτυξης μειώνει αυτή την πιθανότητα σε σχέση με την τωρινή κατάσταση. Το πώς είναι ξεκάθαρο: με εμπροσθοβαρή, θαρραλέα και συνεπή προώθηση μεταρρυθμίσεων που βελτιώνουν το επενδυτικό περιβάλλον.

Η Ελλάδα δεν έχει πείσει ότι θα επιδείξει κυριότητα στη μεταρρυθμιστική ατζέντα και αρκετοί στην Ευρώπη φοβούνται ότι κάποια τμήματα του πολιτικού συστήματος αναμένουν την ευκαιρία της χαλάρωσης της επιτήρησης για την επιστροφή στις παλαιές πελατειακές πρακτικές.

Η επαναδιαπράγματευση των στόχων, λοιπόν, μπορεί να γίνει μόνο αφού μία κυβέρνηση αποδείξει τη δέσμευσή της σε πραγματικές μεταρρυθμίσεις κι αποκτήσει κεφάλαιο αξιοπιστίας. Η εμπειρία έχει αποδείξει και στον πιο ανυποψίαστο ότι μονομερείς ενέργειες και μαξιμαλιστικές διεκδικήσεις οδηγούν στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα από το επιθυμητό. Η πιθανότητα σύνδεσης της μείωσης του στόχου των πλεονασμάτων με την εφαρμογή συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων, αυξάνει δραστικά την αξιοπιστία μίας τέτοιας πρότασης. Ιδίως επειδή οι μεταρρυθμίσεις είναι μεταβλητή στον έλεγχο της κυβέρνησης, ενώ η πορεία του ΑΕΠ όχι απολύτως. Είναι μία πρόταση η οποία δημιουργεί θετικά κίνητρα και άρα παρουσιάζει αμοιβαίο όφελος (είναι win-win) για Ελλάδα και πιστωτές. Το ερώτημα είναι λοιπόν εάν οι πολιτικές δυνάμεις έχουν τη διάθεση – αλλά και την επάρκεια – να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν με συνέπεια ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα εθνικής ιδιοκτησίας.

Ο Τάσος Αναστασάτος είναι επικεφαλής οικονομολόγος του ομίλου της Eurobank και πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ελληνικής Ενωσης Τραπεζών