Ενα πανίσχυρο σύμβολο

Μεγάλο περίπτερο; Ας πούμε ότι ο πρόεδρος της μουσουλμανικής ένωσης Ελλάδας είναι υπερβολικός. Οτι το τέμενος στον Ελαιώνα δεν μοιάζει με μεγάλο περίπτερο ούτε με οτιδήποτε άλλο το κάνει στα μάτια των μουσουλμάνων μικρό. Αλλά ο χαρακτηρισμός δεν αλλάζει την ουσία. Η γενναιοδωρία του ελληνικού κράτους απέναντι στη μουσουλμανική κοινότητα είναι ελάχιστη. Οσο τεράστια είναι από την άλλη, μεγαλύτερη ακόμη και από το μεγαλύτερο περίπτερο, η εθνική ανασφάλεια.

Μπορεί να αναζητήσει κανείς σχεδόν παντού τις αιτίες αυτού του φόβου. Κατ’ αρχάς σε ένα είδος ταυτοτικής σύγχυσης για μια χώρα που βολεύτηκε πίσω από το εφεύρημα της «καθ’ ημάς Ανατολής» για να συμφιλιωθεί με ό,τι της θύμιζε, από την κουζίνα της έως τη μουσική της, πως είναι γνήσια Ανατολή. Η καθ’ ημάς Ανατολή ήταν ένας τρόπος για να συμφιλιωθεί με τις ανατολίτικες επιρροές της αλλά όχι με τη μήτρα αυτών των επιρροών. Το τέμενος από αυτήν την άποψη δεν είναι μόνο ένας λατρευτικός χώρος για τους μουσουλμάνους. Είναι και ένα σύμβολο τόσο ισχυρό που η ανασφάλεια θα έκανε αμέσως την Αθήνα να μοιάζει με Κάιρο.

Ο μιναρές που δεν χτίστηκε για να μη θυμίζει πως το τζαμί είναι κανονικό τζαμί αλλά μεγάλο περίπτερο, πιστοποιεί και κάτι ακόμη: πως μια βασική παράμετρος της εθνικής ομοιογένειας, για την επίτευξη της οποίας τόσα έκανε στο πρόσφατο παρελθόν η χώρα, είναι θρησκευτική. Η Ελλάδα είναι μια χώρα χριστιανών, η οποία δεν ζούσε μόνο αλλά εξακολουθεί να ζει με τον φόβο πως οι άλλες θρησκείες θα αλλοιώσουν τον εθνικό της χαρακτήρα. Πως θα πάψει να υπάρχει με την υπόσταση που αναζήτησε στο θεοκρατικό Βυζάντιο για να διαμορφώσει την ταυτότητά της ως σύγχρονο κράτος.

Με την κατασκευή του τεμένους αυτό το σύγχρονο κράτος ήθελε να ανταποκριθεί σε μια στοιχειώδη υποχρέωση. Αλλά με το ψυχολογικό φορτίο που κουβαλάει, αυτό που έχτισε ήταν τελικά ένα μεγάλο περίπτερο.